Rối loạn lo âu không chỉ nằm trong đầu: câu chuyện từ một ca nôn ói 6 tháng
Rối loạn lo âu là một rối loạn tâm thần trong đó trạng thái lo lắng kéo dài không chỉ gây ảnh hưởng đến cảm xúc và suy nghĩ mà còn biểu hiện bằng hàng loạt triệu chứng thể chất như mệt mỏi, hồi hộp, đau vùng thượng vị, buồn nôn và nôn ói kéo dài, khiến người bệnh dễ bị chẩn đoán nhầm là mắc bệnh lý nội khoa, đặc biệt là bệnh tiêu hóa. Trường hợp anh H.T.H., sinh năm 1990, đến khám trong tình trạng mệt mỏi, nôn ói và suy nhược cơ thể kéo dài là minh chứng rõ ràng cho sự nhầm lẫn này. Từ tháng 4/2026, anh bắt đầu mệt, buồn nôn, run tay chân và hồi hộp tăng dần. Điều đáng nói: suốt nhiều tháng anh được điều trị như một ca bệnh tiêu hóa, trong khi nguyên nhân cốt lõi lại là rối loạn lo âu triệu chứng điển hình của một vấn đề tâm thần bị bỏ qua.
Từ bệnh tiêu hóa đến rối loạn lo âu: chẩn đoán nhầm lẫn và cái giá 20kg cân nặng
Trong thời gian làm việc tại TP. Hồ Chí Minh, anh H. đi khám ở nhiều nơi và liên tục được chỉ định điều trị theo hướng bệnh lý tiêu hóa. Bất cứ ăn uống gì vào là nôn ngay, anh phải nằm viện thường xuyên và sụt hơn 20kg chỉ sau vài tháng, cơ thể rệu rã và phải về quê nghỉ dưỡng. Đây không chỉ là câu chuyện thiếu may mắn cá nhân, mà là ví dụ điển hình cho chẩn đoán nhầm lẫn: hệ thống y tế tập trung vào dạ dày, men gan, nội soi, trong khi sức khỏe tâm thần thể chất – mối liên kết giữa tâm lý và cơ quan nội tạng – gần như bị bỏ qua. Một câu nói đáng suy ngẫm của bác sĩ điều trị là: "Có nhiều triệu chứng bệnh chẳng liên quan đến vấn đề tâm thần nhưng là nguyên nhân gây ra các bệnh nội khoa". Khi tiêu hóa được ưu tiên mà tâm lý bị loại khỏi cuộc chơi chẩn đoán, người bệnh phải trả giá bằng cân nặng, thời gian và cả niềm tin vào điều trị.
Khi nôn ói kéo dài là tiếng kêu cứu của hệ thần kinh
Điểm bước ngoặt chỉ xuất hiện khi Bệnh viện Hữu Nghị Quảng Bình tổ chức hội chẩn liên khoa vì điều trị nội khoa không giúp cải thiện tình trạng nôn ói kéo dài của anh H.. Bác sĩ chuyên khoa tâm thần Hoàng Thị Hạnh đánh giá lại toàn bộ triệu chứng và nhận định yếu tố tâm lý có thể là nguyên nhân chính. Rối loạn lo âu triệu chứng của nó không dừng ở lo lắng, căng thẳng, bất an mà còn đi kèm đau bụng vùng thượng vị, cảm giác nóng ruột, buồn nôn, nôn ói, hồi hộp, run tay chân, mệt mỏi. Những biểu hiện "rất cơ thể" này khiến cả người bệnh và một số bác sĩ bám chặt vào hướng tiêu hóa, bỏ quên khả năng đó là tiếng kêu cứu của hệ thần kinh. Theo lời kể của anh H., sau thời gian điều trị ban đầu tại nhiều nơi, triệu chứng chỉ giảm ngắn rồi nặng trở lại – một tín hiệu điển hình rằng phác đồ đang xử lý hậu quả, chứ không chạm vào nguyên nhân.
Phác đồ đúng, người bệnh hồi phục nhanh – nhưng còn bao nhiêu người chưa được nhìn thấy?
Khi được chẩn đoán rối loạn lo âu và chuyển sang phác đồ điều trị phù hợp, các triệu chứng nôn ói của anh H. giảm rõ rệt và đến ngày thứ 7 thì hết nôn hoàn toàn, thể trạng cải thiện, tinh thần linh hoạt, ăn uống trở lại bình thường. Anh đã được xuất viện và được hẹn tái khám để tiếp tục theo dõi. Câu chuyện hồi phục nhanh sau khi chạm đúng bệnh đặt ra câu hỏi khó: trước đó, bao nhiêu lần những triệu chứng thể chất của anh chỉ được xem như một ca dạ dày "khó trị"? Khi nôn ói kéo dài, đau vùng thượng vị, nóng ruột, hồi hộp không cải thiện với điều trị nội khoa, bác sĩ Hạnh khuyến cáo phải đánh giá thêm bằng chuyên khoa tâm thần. Đây không nên là "cách làm mới mẻ", mà phải trở thành quy trình bắt buộc nếu chúng ta coi trọng sức khỏe tâm thần thể chất như một chỉnh thể.
Cần thay đổi cách nghĩ ở cơ sở y tế: tích hợp tâm thần vào quy trình chẩn đoán
Điểm sáng trong trường hợp này là hội chẩn liên khoa đã cứu một người đàn ông khỏi vòng lặp nằm viện – nôn ói – sút cân – tuyệt vọng. Nhưng không thể trông chờ vào may mắn. Các cơ sở y tế cần chủ động nâng cao nhận thức về mối liên hệ giữa rối loạn tâm thần và triệu chứng thể chất: khi gặp tổ hợp mệt mỏi, buồn nôn, đau vùng thượng vị, hồi hộp nặng kéo dài mà kết quả nội khoa "đẹp", cần nghĩ đến rối loạn lo âu chứ không chỉ thêm thuốc dạ dày. Chính các bác sĩ cũng phải được đào tạo để nhận ra rằng một cái bụng "nóng ruột" có thể là tấm gương phản chiếu của bộ não quá tải. Và bệnh nhân cần được khuyến khích chia sẻ về căng thẳng, áp lực công việc, thay vì chỉ trả lời câu hỏi về chế độ ăn. Nếu không tích hợp nhìn nhận tâm thần vào quy trình chẩn đoán, những ca như anh H. sẽ còn tiếp tục bị mắc kẹt trong phòng khám tiêu hóa.
