Khi “la bàn mùa mưa” biến mất khỏi iHanoi
Bản đồ mưa ngập trên ứng dụng iHanoi là mini app được quảng bá có khả năng hiển thị lượng mưa, độ sâu, phạm vi ngập và cảnh báo ngập lụt theo thời gian thực trong bán kính từ 1km đến 100km, giúp người dân quyết định nên đi hay tránh các điểm ngập để bảo vệ an toàn và phương tiện.
Thế nhưng chỉ sau chưa đầy nửa tháng ra mắt, đến ngày 18/9, người dùng mở ứng dụng iHanoi thì không còn thấy tính năng “Bản đồ mưa ngập” trên giao diện. Điều trớ trêu là sự “biến mất” này diễn ra ngay sau một đêm mưa lớn kéo dài đến sáng 17/9 khiến nhiều tuyến đường Hà Nội ngập sâu, giao thông tê liệt và cuộc sống người dân đảo lộn. Thay vì là công cụ định hướng, bản đồ mưa ngập trở thành ví dụ mới nhất cho căn bệnh “ra mắt rầm rộ, hoạt động chập chờn” của nhiều ứng dụng di động công. Vấn đề không chỉ là lỗi ứng dụng di động, mà là khoảng trống thông tin khiến người dân tiếp tục dò đường trong mưa bằng… may rủi.
Từ lời hứa cảnh báo 1–100km đến trải nghiệm “đến nơi mới biết ngập”
Theo giới thiệu, mini app “Bản đồ mưa ngập” trên ứng dụng iHanoi cho phép người dùng theo dõi tình trạng mưa, độ sâu điểm ngập theo chuẩn milimet lượng mưa và mét độ sâu, được cập nhật liên tục theo thời gian thực, đồng thời thiết lập bán kính nhận cảnh báo từ 1km đến 100km quanh vị trí hiện tại. Ứng dụng được quảng bá có thể gửi cảnh báo chủ động về ngập úng thẳng đến điện thoại, ngay cả khi người dùng không mở app.
Nhưng trong trận mưa lớn đêm 16 rạng sáng 17/9, những lời hứa này không thành hiện thực. Anh Tuấn ở Tây Hồ mở iHanoi từ 6h sáng để tra cứu điểm ngập trước khi đi làm, nhưng phần “Bản đồ mưa ngập” chỉ hiển thị lượng mưa, hoàn toàn không có thông tin nơi đang ngập. Anh liên tục vào lại ứng dụng, song vẫn không nhận được kết quả mong muốn. Một người dùng khác, anh H.C., thậm chí đứng ngay tại điểm ngập sâu trên phố Đồng Me nhưng mini app không hề hiển thị tình trạng ngập tại vị trí đó. Trong khi đó, ngoài đời, nhiều người phải quay đầu, hỏng xe vì “đến nơi mới biết ngập” và thiếu hẳn một công cụ cảnh báo ngập lụt thời gian thực đáng tin cậy.
Khoảng trống cảm biến, dữ liệu và trách nhiệm “kết nối”
Lý giải cho sự trục trặc và phải tạm ẩn tính năng, Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội thừa nhận mạng lưới trạm quan trắc và cảm biến của đơn vị thoát nước còn hạn chế, chủ yếu tập trung ở các điểm ngập cũ. Khi phát sinh điểm ngập mới, khu vực đó không có cảm biến, khiến hệ thống không thể cập nhật dữ liệu ngập theo thời gian thực như kỳ vọng. Đại diện Công ty Thoát nước cũng nói hệ thống gặp trục trặc kỹ thuật do các bên đang trong quá trình khớp nối dữ liệu giữa nhiều hệ thống khác nhau.
Nói thẳng, “bản đồ mưa ngập” không hỏng vì vài lỗi ứng dụng di động, mà vì nó được dựng trên nền dữ liệu thiếu và rời rạc. Khi dữ liệu mưa ngập chỉ nằm rải rác trên từng đường truyền riêng, người dân buộc phải tự ghép thông tin từ mạng xã hội, diễn đàn, hội nhóm để đoán đường đi. Một chuyên gia đô thị chỉ ra, hạn chế lớn của các bản đồ hiện nay là thiếu cảm biến, dữ liệu giữa các đơn vị không đồng bộ và chưa khai thác tốt thông tin cộng đồng. Nếu không giải quyết gốc rễ ở tầng dữ liệu và phối hợp liên ngành, mọi ứng dụng mới đều có nguy cơ lặp lại vòng luẩn quẩn “ra mắt – lỗi – ẩn đi” như iHanoi.
Người dân bối rối dò đường, công nghệ lại được cứu bằng… cộng đồng
Thiếu một công cụ cảnh báo ngập lụt thời gian thực đáng tin, người Hà Nội mỗi lần mưa lớn lại rơi vào cảnh bối rối trước khi ra đường. Sinh viên, người đi làm, tài xế công nghệ phải chọn giữa việc mạo hiểm qua các điểm nghi ngờ ngập, hoặc vòng vèo theo những lời mách nước rời rạc trên mạng. Một sinh viên năm nhất đi từ Hà Đông lên Đại học Sư phạm đã chọn lộ trình quen thuộc, để rồi xe ngập bánh, chết máy giữa đường Tố Hữu, phải dắt bộ quay lại, thậm chí còn ngã khi sóng nước từ ô tô xô tới. Anh nói thẳng: nếu biết trước đoạn này ngập, anh đã chọn đường khác hoặc xin nghỉ học.
Trong khoảng trống đó, các giải pháp tự phát từ cộng đồng lại nổi lên: tài xế công nghệ chia sẻ vị trí, hình ảnh điểm ngập qua nhóm chat, người dân dò hỏi trong hội nhóm, nghe radio giao thông để né vùng ngập. Thậm chí, một kỹ sư AI đã tự xây dựng website “Nước lên”, dùng trí tuệ nhân tạo tổng hợp dữ liệu báo chí, khí tượng, mạng xã hội và người dùng để vẽ bản đồ ngập, thu hút hàng trăm nghìn lượt truy cập đúng đợt mưa lớn ngày 17/9. Điều nghịch lý là trong khi ứng dụng chính thống gặp lỗi và bị ẩn, một công cụ tự phát lại cho thấy người dân khát thông tin đến mức nào.
iHanoi cần gì để không tiếp tục “bất lực” trong mưa ngập?
Công ty Thoát nước xác nhận Sở Khoa học và Công nghệ đã tạm ẩn tính năng “Bản đồ mưa ngập” trên iHanoi để cập nhật, hoàn thiện, và các đơn vị đang tiếp tục khớp nối, hoàn thiện việc kết nối dữ liệu giữa các hệ thống. Sở cho biết giải pháp là chờ tích hợp với hệ thống camera của Công an thành phố và kết hợp nhiều nguồn dữ liệu với nhau. Đây là hướng đi đúng, nhưng nếu chỉ dừng ở kết nối kỹ thuật, iHanoi rất dễ rơi vào vòng thử nghiệm kéo dài mà người dân vẫn phải tự dò đường trong mưa.
Một bản đồ ngập hữu ích cần vượt xa việc hiển thị chấm đỏ trên màn hình. Nó phải trả lời các câu hỏi người đi đường thực sự cần: nước sâu bao nhiêu, đang dâng hay rút, phạm vi ngập đến đâu, loại phương tiện nào đi qua được, và khi nào nên chọn lộ trình khác. Quan trọng hơn, hệ thống phải coi dữ liệu cộng đồng là một lớp thông tin chính thức, được kiểm chứng, chứ không chỉ dựa vào vài cảm biến cố định. Nếu sau lần “vấp ngã” này, iHanoi xây lại bản đồ mưa ngập như một bản đồ động, tích hợp dữ liệu đa nguồn, minh bạch về hạn chế và cập nhật, nó vẫn có cơ hội trở thành công cụ cảnh báo ngập lụt đáng tin. Còn nếu không, ứng dụng sẽ tiếp tục là một biểu tượng của khoảng cách giữa công nghệ trên giấy và nhu cầu sống còn ngoài đường phố.
