Bản đồ mưa ngập iHanoi: từ kỳ vọng lớn đến khoảng trống bất ngờ
Bản đồ mưa ngập iHanoi là một mini app trên ứng dụng iHanoi được thiết kế để cung cấp thông tin lượng mưa, độ sâu điểm ngập và cảnh báo theo thời gian thực, giúp người dân chủ động tránh khu vực ngập úng, giảm rủi ro tai nạn và thiệt hại trong các đợt mưa lớn tại Hà Nội. Tính năng này được Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội giới thiệu từ đầu tháng 9 như một công cụ hữu hiệu để người dân theo dõi điểm ngập, lựa chọn lộ trình và nhận cảnh báo khi xảy ra mưa lớn, ngập lụt. Theo giới thiệu ban đầu, tình trạng mưa và độ sâu điểm ngập được cập nhật liên tục với chuẩn mực đến từng milimét lượng mưa và từng mét độ sâu, đi kèm thang màu giúp đánh giá mức độ nguy hiểm trong vài giây. Về lý thuyết, đây là một bước tiến đáng kể trong cảnh báo thiên tai Hà Nội, đặt kỳ vọng lớn về khả năng ứng dụng dữ liệu thời gian thực vào đời sống đô thị.
Tính năng biến mất khỏi ứng dụng iHanoi: thông điệp không được nói ra
Chiều 17.9, người dùng khi truy cập ứng dụng iHanoi đã không còn thấy tính năng Bản đồ mưa ngập trên cụm trang chủ như trước đó cùng ngày. Đến 18.9, tình trạng này vẫn tiếp diễn: mini app Bản đồ mưa ngập đơn giản là không còn hiển thị với người dân khi mở ứng dụng. Việc một công cụ cảnh báo thiên tai được quảng bá rầm rộ rồi bất ngờ biến mất tạo ra khoảng trống tâm lý: người dùng vừa mới làm quen với một tính năng an toàn lại ngay lập tức bị cắt đứt quyền truy cập vào nó. Điều đáng nói là trong thời gian đó, người dân vẫn phải đối mặt với thực tế nhiều tuyến phố ngập, xe chết máy mà ứng dụng không hiển thị thông tin cảnh báo các điểm ngập. Kết quả là người dân quay lại cách cũ: hỏi nhau lộ trình di chuyển để tránh ngập úng, thay vì dựa vào một công cụ số được kỳ vọng.
Kỹ thuật chưa theo kịp kỳ vọng: dữ liệu thời gian thực không đơn giản
Đằng sau quyết định ẩn Bản đồ mưa ngập iHanoi là một hệ thống kỹ thuật còn nhiều hạn chế hơn lời giới thiệu ban đầu. Đại diện Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội xác nhận Sở Khoa học và Công nghệ đã tạm ẩn tính năng để cập nhật, hoàn thiện. Thực tế, hiện việc đo lượng mưa trên địa bàn thành phố là hoàn toàn tự động, nhưng đo mực nước tại sông, hồ chỉ mới 50% tự động, 50% thủ công, còn tại các điểm ngập thì 100% phụ thuộc vào đo lường thủ công. Những con số này cho thấy bài toán dữ liệu thời gian thực vẫn chưa được giải xong. Đại diện Sở cho biết các trạm quan trắc và cảm biến của đơn vị thoát nước còn hạn chế, chủ yếu tại các điểm ngập cũ, khiến các điểm ngập mới không có thiết bị để cung cấp dữ liệu cho hệ thống. Nói cách khác, ứng dụng iHanoi đã được xây dựng nhanh hơn khả năng thu thập dữ liệu, nên khi đi vào vận hành, sai số và thiếu thông tin là điều gần như chắc chắn.
Khi dữ liệu thủ công gặp ứng dụng số: khoảng cách giữa hiện trường và màn hình
Những gì diễn ra trên đường phố cho thấy khoảng cách đáng kể giữa dữ liệu trên ứng dụng iHanoi và thực tế ngoài hiện trường. Người dân phản ánh bản đồ ngập chưa tải đầy đủ thông tin, nhiều vị trí ngập thực tế như đoạn đường nước dâng tới nửa bánh xe ô tô lại không được hiển thị trên bản đồ. Trong khi đó, công nhân thoát nước tại hiện trường gửi thông tin qua Zalo, rồi đơn vị tổng hợp, chắt lọc để báo cáo. Đây là quy trình phù hợp với báo cáo nội bộ, nhưng không phù hợp để cung cấp cảnh báo thời gian thực cho một ứng dụng số. Khi dữ liệu được thu thập thủ công, qua nhiều bước xử lý, thì khả năng cập nhật tức thời cho hàng triệu người dùng trở nên mong manh. Việc mini app Bản đồ mưa ngập bị ẩn trong giai đoạn hệ thống còn phụ thuộc vào đo đạc thủ công là một quyết định kỹ thuật có thể hiểu được, nhưng nó cũng phơi bày câu hỏi: vì sao chúng ta tung ra công cụ cảnh báo thiên tai Hà Nội trước khi bảo đảm được dòng dữ liệu tin cậy cho nó?
Bao giờ Bản đồ mưa ngập quay lại và người dân nên kỳ vọng điều gì?
Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội khẳng định Bản đồ mưa ngập được ẩn để cập nhật, hoàn thiện, và giải pháp là chờ tích hợp với hệ thống camera của Công an thành phố, kết hợp nhiều nguồn dữ liệu lại với nhau. Điều này cho thấy hướng đi hợp lý: xây dựng nền tảng dữ liệu đa nguồn thay vì phụ thuộc vào cảm biến còn thưa thớt và đo thủ công. Tuy vậy, người dùng hiện không thể truy cập công cụ cảnh báo lũ lụt trong thời gian bảo trì, nghĩa là khoảng trống an toàn số vẫn tồn tại ngay trong mùa mưa. Khi Bản đồ mưa ngập iHanoi quay trở lại, tiêu chuẩn không nên chỉ dừng ở giao diện đẹp hay thang màu trực quan, mà phải là dữ liệu phủ rộng, cập nhật sát thực tế, minh bạch về phạm vi và độ tin cậy. Nếu không, mọi lần “cập nhật iHanoi” chỉ là thay đổi bề mặt, còn người dân vẫn phải lội qua những con phố ngập với chiếc điện thoại không giúp được họ trong khoảnh khắc cần nhất.
