Từ kẻ ngoài rìa đến top 3: YMTC bứt phá nhờ cơn sốt AI
Việc YMTC nhà sản xuất NAND của Trung Quốc bất ngờ vươn lên vị trí thứ ba thế giới với 14% thị phần, trong bối cảnh AI server tiêu thụ gần một nửa tổng lượng NAND flash toàn cầu và SSD doanh nghiệp chiếm 48% lượng chip xuất xưởng, cho thấy làn sóng bộ nhớ AI server đang âm thầm viết lại bản đồ thị trường chip NAND theo hướng ưu tiên dữ liệu doanh nghiệp hơn là thiết bị tiêu dùng.
Điểm mấu chốt không phải là một doanh nghiệp Trung Quốc lọt top, mà là cách YMTC tận dụng khoảng trống mà các ông lớn bỏ lại khi họ chạy theo biên lợi nhuận cao từ trung tâm dữ liệu AI. Báo cáo mới nhất của Counterpoint Research cho thấy YMTC đã xuất xưởng 14% tổng sản lượng NAND flash toàn cầu và lần đầu đứng trong nhóm ba nhà sản xuất lớn nhất, đẩy Kioxia xuống vị trí thứ tư. Đây là cú xoay trục chiến lược của cả ngành, nơi ai bám sát làn sóng AI server hơn, người đó thắng.
AI server nuốt gần nửa lượng NAND: Khi SSD doanh nghiệp lên ngôi
Nếu trước đây NAND chủ yếu gắn với laptop, điện thoại, thì giờ bộ nhớ AI server mới là sân khấu trung tâm. Các trung tâm dữ liệu AI đang tiêu thụ lượng bộ nhớ ở mức kỷ lục, với ổ cứng eSSD cấp doanh nghiệp sử dụng tới 48% tổng dung lượng chip NAND bán ra toàn cầu, tăng vọt từ 26% chỉ sau một năm. Doanh thu toàn ngành NAND theo đó cũng tăng gấp năm lần. Đây là câu trả lời rõ ràng từ thị trường: dữ liệu doanh nghiệp, chứ không phải người dùng cá nhân, mới là động cơ lợi nhuận chính của NAND trong giai đoạn AI.
Theo Counterpoint, ổ cứng eSSD được dự báo sẽ chiếm hơn 50% tổng dung lượng NAND toàn cầu vào cuối năm. Nghĩa là nhà sản xuất nào khóa được hợp đồng eSSD với khách hàng máy chủ sẽ nắm phần ngon nhất của chiếc bánh. Việc Samsung giảm thị phần từ 32% xuống 25% do chủ động dồn nguồn lực sang DRAM và HBM lợi nhuận cao, hay Kioxia bán kín công suất cho khách hàng doanh nghiệp, càng làm rõ xu hướng: NAND phổ thông bị bỏ trống, còn SSD doanh nghiệp trở thành chiến trường thật sự.
Chiến lược của YMTC: Lấp khoảng trống phổ thông, tăng tốc với 267 lớp
Khi giá hợp đồng NAND bật tăng 75% trong quý II, các ông lớn rút dần khỏi phân khúc phổ thông để dồn hàng cho máy chủ, khoảng trống còn lại quá hấp dẫn để YMTC bỏ qua. Công ty này tăng sản lượng 22% nhờ thương mại hóa thành công dòng chip 3D NAND 267 lớp dựa trên kiến trúc Xtacking, đồng thời phát triển thế hệ trên 300 lớp. Chính cấu trúc chi phí cạnh tranh và công nghệ xếp lớp sâu đã giúp YMTC dồn được nhiều “bit” hơn trên mỗi wafer, bù lại bất lợi về thương hiệu quốc tế.
Về bản chất, YMTC đang trở thành nhà cung cấp “điền vào chỗ trống” cho các OEM Trung Quốc ở cả PC, điện thoại lẫn thiết bị lưu trữ, nhặt lại phân khúc mà Samsung, SK Hynix hay Micron không còn ưu tiên. Điều thú vị là dù chiếm 14% sản lượng và đứng thứ ba về thị phần, YMTC mới chỉ đứng thứ năm về doanh thu, sau cả Kioxia và Micron, do phần lớn sản phẩm thuộc phân khúc tiêu dùng giá thấp hơn nhiều so với hợp đồng eSSD doanh nghiệp. Nói cách khác, họ đang thắng về số lượng, nhưng vẫn tụt lại về chất lượng doanh thu.
Rào cản phương Tây và bài toán bứt phá khỏi “vòng trong” Trung Quốc
Không thể nói đến YMTC mà bỏ qua yếu tố địa chính trị. Việc bị đưa vào danh sách thực thể của Mỹ từ cuối năm 2022 khiến YMTC gần như đóng sập cánh cửa chứng nhận cho các trung tâm dữ liệu phương Tây, nơi tạo ra phần lợi nhuận béo bở nhất trong thị trường chip NAND. Vì vậy, thị trường của YMTC hiện chủ yếu gói gọn trong Trung Quốc và các mảng tiêu dùng mà đối thủ bỏ lại. Đây là “lá chắn” ngắn hạn, nhưng nếu muốn bứt lên về doanh thu, YMTC buộc phải tìm đường ra ngoài biên giới.
Kế hoạch của YMTC là dịch chuyển dần sang eSSD doanh nghiệp trong vài quý tới để tăng doanh thu và củng cố vị thế trong top toàn cầu. Nhưng việc tìm kiếm khách hàng máy chủ bên ngoài Trung Quốc sẽ là thử thách lớn khi các hãng máy chủ phương Tây vẫn dè dặt. Nhà máy thứ ba tại Vũ Hán, với hơn 50% thiết bị nội địa và dự kiến đi vào hoạt động cuối năm, cho thấy Bắc Kinh sẵn sàng xây dựng một chuỗi cung ứng NAND “tự lực”. Câu hỏi là: hệ sinh thái đóng như vậy có đủ sức bù lại phần doanh thu bị chặn ở thị trường cao cấp hay không.
Tương lai thị trường chip NAND: Cuộc chơi của AI, chứ không còn của smartphone
Thị trường chip NAND đang chứng kiến một bước ngoặt: từ cuộc đua dung lượng trên smartphone sang bài toán thông lượng và độ bền cho dữ liệu AI. Thị phần của Samsung (25%), SK Hynix (22%), YMTC (14%), cùng các tên tuổi như Kioxia, Micron, Sandisk và Solidigm cho thấy cuộc cạnh tranh NAND đa cực hơn nhiều so với DRAM vốn chỉ xoay quanh vài ba ông lớn. Trong bức tranh ấy, YMTC nổi lên như một “người phá bĩnh” nhờ tận dụng tốt nhu cầu trong nước và sự dịch chuyển ưu tiên của đối thủ.
Khi enterprise SSD được dự báo sẽ chiếm hơn nửa nhu cầu NAND toàn cầu, ai kiểm soát được bộ nhớ AI server sẽ định hình phần còn lại của ngành. YMTC đang đứng ở ngã ba đường: hoặc tiến thành một trụ cột mới của thị trường chip NAND với chỗ đứng rõ ràng ở mảng SSD doanh nghiệp, hoặc bị kẹt trong vai trò nhà cung cấp khối lượng lớn nhưng biên lợi nhuận thấp cho thị trường nội địa. Bản đồ NAND đang được vẽ lại bởi AI server – và YMTC mới chỉ đi hết nửa chặng đường.
