Từ thiết bị viễn thông đến đồ dùng kết nối
Hạn chế thiết bị Trung Quốc của Mỹ là việc siết phê duyệt một số thiết bị điện tử sản xuất ở nước ngoài vì lo ngại chúng có thể đe dọa an ninh quốc gia, với hệ quả trực tiếp là mẫu mới có thể không được bán tại thị trường Mỹ. Đây không còn là câu chuyện riêng của hạ tầng viễn thông: phạm vi kiểm soát của Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) đã lan sang drone, router tiêu dùng và một số robot, kể cả robot hút bụi. FCC liên tục thắt chặt quy định từ khi Tổng thống Donald Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, tiếp nối cách tiếp cận đã áp dụng với các nhà sản xuất viễn thông Trung Quốc như Huawei và ZTE. Washington nêu nguy cơ thiết bị bị dùng để làm lộ dữ liệu cá nhân, bị điều khiển từ xa hoặc gây nhiễu mạng. Tuy nhiên, mở rộng danh mục sản phẩm không tự nó chứng minh mức độ rủi ro của từng loại. Chính khoảng cách giữa lo ngại an ninh và bằng chứng công khai sẽ quyết định chính sách này có thuyết phục hay không.
Phạm vi siết rộng hơn, tác động chưa đồng đều
Lộ trình mở rộng cho thấy chính sách đã vượt xa lệnh hạn chế thiết bị viễn thông Trung Quốc. Từ tháng 12 năm ngoái, drone sản xuất ở nước ngoài được đưa vào diện kiểm soát; đến tháng 3 năm nay, FCC bổ sung router tiêu dùng, rồi vào tháng 7 mở rộng sang robot tiên tiến và bộ biến tần điện. Một số robot hút bụi và robot cắt cỏ cũng có thể thuộc diện áp dụng nếu đáp ứng điều kiện nhất định. Trên thực tế, quy định chủ yếu chặn phê duyệt mẫu mới thuộc nhóm bị liệt kê, chứ không đồng nghĩa mọi thiết bị đang lưu hành lập tức bị thu hồi. Sản phẩm đã được cấp phép trước đó vẫn có thể tiếp tục bán hoặc sử dụng; trong một số trường hợp, chính phủ có thể cấp phê duyệt có điều kiện. Phân biệt này quan trọng với người mua: tác động trước mắt có thể nằm ở lựa chọn mẫu mới và khả năng tiếp cận sản phẩm, hơn là việc thiết bị cũ bỗng ngừng hoạt động.
Dù quy định nhắm đến sản phẩm sản xuất ở nước ngoài, bối cảnh đối đầu công nghệ Mỹ - Trung khiến các doanh nghiệp Trung Quốc và chuỗi cung ứng của họ trở thành tâm điểm. TP-Link, công ty có nguồn gốc Trung Quốc, gặp khó khi đưa mẫu router mới vào thị trường Mỹ, trong khi một số mẫu của Netgear và Asus nhận được phê duyệt có điều kiện. Điều này cho thấy quyết định cấp phép có thể tạo ra ranh giới thị trường cụ thể, nhưng tiêu chí ngoại lệ thiếu minh bạch sẽ làm doanh nghiệp khó dự đoán. Trung Quốc cũng phản đối một hướng đi rộng hơn: ngày 23/10, Bộ Tài chính Mỹ công bố dự thảo quy tắc mới hạn chế đầu tư ra nước ngoài và lấy ý kiến công chúng; Bộ Thương mại Trung Quốc gọi việc mở rộng hạn chế là phân biệt đối xử và cảnh báo ảnh hưởng đến hợp tác kinh tế, thương mại. Hai diễn biến không phải cùng một quy định, nhưng cùng phản ánh căng thẳng song phương đang lan qua cả thiết bị lẫn đầu tư.
Thay nguồn cung không thể chỉ bằng một quyết định
Thách thức lớn nhất nằm ở chỗ Mỹ muốn giảm rủi ro và củng cố sản xuất trong nước, nhưng nhiều mặt hàng bị siết vẫn phụ thuộc vào sản xuất ở nước ngoài. Phần lớn drone và router bán tại Mỹ được sản xuất bên ngoài nước này, còn thị trường robot hút bụi chịu ảnh hưởng đáng kể từ doanh nghiệp Trung Quốc. Vì vậy, thay thế nguồn cung không đơn giản là chuyển nhãn hiệu: nhà sản xuất cần năng lực sản xuất, linh kiện và quy trình phê duyệt đủ để đáp ứng nhu cầu. Kế hoạch đầu tư sản xuất router tại Mỹ của TP-Link cho thấy doanh nghiệp có thể tìm cách thích nghi, nhưng riêng việc đổi địa điểm sản xuất chưa trả lời được liệu sản phẩm có đáp ứng các yêu cầu an ninh và cấp phép hay không. Nếu lựa chọn thay thế không đủ nhanh hoặc đa dạng, người tiêu dùng có thể đối mặt với ít mẫu mã hơn và giá cao hơn. Đây là rủi ro chính sách cần được cân nhắc ngang với mục tiêu an ninh.
Hiệu quả thực tế vẫn cần được kiểm chứng. Các nhà mạng Mỹ chưa hoàn tất việc tháo dỡ và thay thế một số thiết bị viễn thông bị hạn chế từ trước, một dấu hiệu cho thấy chuyển đổi chuỗi cung ứng có thể kéo dài. Đồng thời, các ý kiến phê bình chỉ ra rằng tài liệu công khai về rủi ro của từng nhóm sản phẩm còn hạn chế, còn cách xét ngoại lệ chưa rõ ràng. Nếu Washington không công bố tiêu chí nhất quán và bằng chứng đủ cụ thể, biện pháp có thể gây xáo trộn thị trường mà chưa chứng minh được lợi ích tương xứng. Ngược lại, nếu kiểm soát được rủi ro và tạo điều kiện cho nguồn cung thay thế, hạn chế có thể giúp giảm phụ thuộc vào chuỗi cung ứng dễ tổn thương. Với drone Trung Quốc, router Trung Quốc và robot hút bụi, câu trả lời sẽ nằm ở cả kết quả an ninh lẫn khả năng duy trì lựa chọn hợp lý cho người dùng.
