Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc thiết lập cơ chế an ninh kinh tế mới giữa căng thẳng với Trung Quốc

Cơ chế tham vấn an ninh kinh tế Mỹ Nhật Hàn: lớp “lá chắn” mới cho khu vực

Cơ chế tham vấn an ninh kinh tế Mỹ Nhật Hàn là khuôn khổ phối hợp mới giữa Washington, Tokyo và Seoul nhằm bảo vệ chuỗi cung ứng, công nghệ trọng yếu và ổn định địa chính trị thông qua tham vấn thường xuyên, cảnh báo sớm và phản ứng chung trước các biện pháp cưỡng ép kinh tế trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gay gắt. Sáng kiến này được Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, Ngoại trưởng Nhật Bản Motegi Toshimitsu và Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun công bố sau cuộc gặp bên lề Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York ngày 21/9. Thời điểm không thể mang tính biểu tượng hơn: thông điệp hợp lực về an ninh kinh tế và eo biển Đài Loan được đưa ra ngay trước khi Tổng thống Donald Trump đón Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm cấp nhà nước kéo dài 3 ngày. Đây là lời khẳng định rằng trật tự kinh tế – an ninh ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ không còn để cho Bắc Kinh định đoạt một chiều.

Nội dung cốt lõi của cơ chế tham vấn ba bên: kinh tế gắn chặt với an ninh

Điểm đáng chú ý của cơ chế tham vấn ba bên là cách ba nước đối xử với kinh tế như một mặt trận an ninh. Tuyên bố chung khẳng định phản đối các biện pháp cưỡng ép kinh tế và “các chính sách, hoạt động phi thị trường” gây dư thừa năng lực sản xuất, méo mó thị trường, cùng các hạn chế xuất khẩu tùy tiện làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Dù không nhắc tên Trung Quốc, khó có thể nhầm lẫn đối tượng chính của thông điệp này, nhất là khi Bắc Kinh đang thống trị lĩnh vực chế biến khoáng sản thiết yếu và đã nhiều lần siết xuất khẩu nguyên liệu chiến lược. Cơ chế mới cam kết tăng cường hệ thống cảnh báo sớm về chuỗi cung ứng vốn đã tồn tại giữa ba bên – nghĩa là bất cứ cú sốc nào về nguyên liệu, linh kiện hay công nghệ sẽ được phát hiện và đối phó có phối hợp, thay vì mỗi nước tự “chữa cháy” trong cô lập.

Đài Loan: mấu chốt an ninh khu vực trong tầm ngắm của liên kết mới

Khía cạnh nhạy cảm nhất với Bắc Kinh trong sáng kiến này không chỉ nằm ở an ninh kinh tế, mà ở việc ba nước đồng loạt tái khẳng định ủng hộ sự ổn định tại eo biển Đài Loan. Ngoại trưởng Mỹ, Nhật Bản và Hàn Quốc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, phản đối những nỗ lực đơn phương nhằm thay đổi nguyên trạng, và kêu gọi giải quyết hòa bình các tranh chấp giữa hai bờ eo biển. Đặc biệt, ba bên bày tỏ ủng hộ “sự tham gia có ý nghĩa” của Đài Bắc vào các tổ chức quốc tế phù hợp – một tín hiệu chính trị mà Trung Quốc chắc chắn không thể bỏ qua. Khi an ninh kinh tế Mỹ Nhật Hàn được gắn liền với tự do hàng hải, hàng không và hoạt động thương mại hợp pháp ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương phù hợp với luật pháp quốc tế, Đài Loan trở thành bản lề: bất ổn ở eo biển này lập tức là rủi ro chuỗi cung ứng và công nghệ cho cả thế giới.

Phi hạt nhân hóa Triều Tiên và năng lượng: thông điệp rằng an ninh là tổng thể

Cuộc gặp giữa ba ngoại trưởng không chỉ nói về Trung Quốc; nó cũng tái khẳng định rằng an ninh khu vực không thể tách rời bán đảo Triều Tiên. Ba nước nhấn mạnh cam kết phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên và kêu gọi Bình Nhưỡng quay trở lại đối thoại. Việc vấn đề hạt nhân Triều Tiên được đặt cạnh câu chuyện an ninh kinh tế cho thấy cách Washington, Tokyo và Seoul nhìn khu vực như một tổng thể ràng buộc. Đồng thời, ba nước nhất trí tăng cường khả năng chống chịu của nguồn cung năng lượng, nâng mức dự trữ dầu và khuyến khích hợp tác giữa các nước sản xuất – tiêu thụ năng lượng. Họ cũng cam kết triển khai bản ghi nhớ nhằm đẩy nhanh việc đưa các lò phản ứng hạt nhân mô-đun nhỏ (SMR) tới các nước thứ ba, trên cơ sở tuân thủ an toàn, an ninh và không phổ biến vũ khí hạt nhân. Đây là cách liên minh dùng công nghệ năng lượng để mở rộng ảnh hưởng mà vẫn giữ được “vỏ bọc” chuẩn mực quốc tế.

Tác động dài hạn: tái thiết cấu trúc quyền lực và cuộc chơi với Trung Quốc

Việc khởi động cơ chế tham vấn an ninh kinh tế ngay trước khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Mỹ cho thấy Washington muốn bước vào đối thoại với một thế đứng đã được củng cố cùng các đồng minh châu Á. Song song, Washington và Bắc Kinh vẫn tiến hành các cuộc đàm phán kinh tế riêng trước thềm thượng đỉnh, do Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer gặp Phó Thủ tướng Trung Quốc Hà Lập Phong tại New York để bàn về thương mại và trí tuệ nhân tạo. Thông điệp là rõ ràng: Mỹ không đóng cửa đối thoại, nhưng sẽ đối thoại từ vị thế được “bảo hiểm” bằng cơ chế tham vấn ba bên. Về dài hạn, sự gắn kết giữa an ninh kinh tế Mỹ Nhật Hàn, ổn định eo biển Đài Loan và phi hạt nhân hóa Triều Tiên báo hiệu một cấu trúc quyền lực mới: ba nước không chỉ phản ứng với Trung Quốc, mà đang định nghĩa lại các chuẩn mực về sử dụng kinh tế, công nghệ và năng lượng như công cụ an ninh. Đó là cuộc chơi dài hơi mà Bắc Kinh khó thể phớt lờ.