Thiếu hụt bộ nhớ là gì và vì sao RAM khó rẻ lại?
Thiếu hụt bộ nhớ là tình trạng nhu cầu về DRAM, NAND và các dạng lưu trữ khác tăng nhanh hơn năng lực sản xuất của ngành bán dẫn, kéo dài nhiều năm và khiến giá RAM, SSD cùng những thiết bị dựa trên chúng liên tục duy trì ở mặt bằng cao thay vì quay lại mức “bình thường” trước đây. Ở giai đoạn hiện tại, câu chuyện này không còn là biến động ngắn hạn mà là một chu kỳ khan hiếm mới, nơi mọi nỗ lực mở rộng nhà máy vẫn bị bỏ xa bởi cơn khát bộ nhớ của AI và trung tâm dữ liệu. Ông Trần Lập Bạch, Chủ tịch một hãng bộ nhớ lớn, nhận định tình trạng thiếu hụt bộ nhớ toàn cầu có thể tiếp diễn trong 10 năm tới, ngay cả khi các nhà sản xuất đang xây thêm nhà máy.
Làn sóng xây nhà máy mới: Vì sao không cứu nổi giá RAM cao?
Nhiều người dùng PC vẫn nuôi hy vọng các siêu nhà máy chip nhớ mới sẽ sớm hạ nhiệt cơn sốt giá RAM cao. Nhưng một báo cáo từ Bank of America đã dội gáo nước lạnh: khi các hãng nâng cấp quy trình, họ phải đóng hoặc giảm công suất nhà máy cũ, nên năng lực sản xuất wafer của Hàn Quốc chỉ dự kiến tăng chưa đầy 10% mỗi năm. Điều đó cách rất xa giấc mơ nhân đôi sản lượng trước mốc 2030.
Tệ hơn, SK hynix được cho là chỉ có thể đưa vào vận hành khoảng 1/6 công suất tăng thêm so với kế hoạch tới năm 2028. Với thời gian thi công hạ tầng, phòng sạch và lắp thiết bị kéo dài hơn 10 năm, các nhà máy mới chỉ vận hành hết công suất sau cả một thập kỷ. Nói cách khác, những ai trông chờ RAM rẻ ngay khi fab mới khánh thành đang ảo tưởng; hạ tầng đến chậm hơn rất nhiều so với kỳ vọng của cộng đồng PC.
AI nuốt trọn nguồn cung: PC chỉ còn ăn “phần thừa”
Theo Chủ tịch ADATA, nhu cầu tính toán phục vụ AI đang tăng theo quy mô chưa từng xuất hiện trong các chu kỳ công nghệ trước. Mỗi cụm GPU cho mô hình lớn kéo theo hàng đống DRAM, HBM, NAND, ổ lưu trữ và cả hạ tầng điện. Khi hai nguồn lực khan hiếm nhất được dự báo là điện và bộ nhớ, câu chuyện không còn là thiếu vài lô hàng, mà là thiếu từ gốc.
Tình trạng thiếu hụt hiện nay bắt nguồn từ việc các hãng ưu tiên những loại bộ nhớ biên lợi nhuận cao cho máy chủ AI. Công suất bị dồn cho HBM và DRAM máy chủ khiến lượng DRAM phổ thông dành cho laptop, smartphone và máy bàn bị bóp nghẹt. Trên thị trường, các doanh nghiệp mô-đun ở Đài Loan phải huy động thêm vốn để mua chip dự trữ trong bối cảnh giá DRAM và NAND tăng mạnh, trong khi nguồn cung mới đáng kể chưa được kỳ vọng xuất hiện trước năm 2027. PC enthusiast không còn tranh RAM với gamer khác; họ đang tranh với cả trung tâm dữ liệu.
Giá RAM cao kéo dài: ý nghĩa với chi phí hardware của người dùng
Nếu nhu cầu bộ nhớ tiếp tục tăng nhanh hơn năng lực sản xuất, giá RAM, SSD và nhiều thiết bị sử dụng chúng sẽ khó trở lại mặt bằng từng được xem là bình thường trước cuộc đua AI. Đây là cú tát thẳng vào mọi bảng build: chi phí hardware sẽ bị đẩy lên bởi chính phần mà trước đây nhiều người coi là “rẻ, mua sau cũng được”.
Theo Chủ tịch ADATA, các hãng khó quay lại kiểu mở rộng công suất ồ ạt từng khiến giá bộ nhớ lao dốc. Khi quá khứ đã cho thấy cung tăng quá nhanh sẽ đè bẹp lợi nhuận, Samsung, SK hynix và Micron có động lực mạnh để mở rộng một cách thận trọng, gắn với hợp đồng dài hạn cho khách AI. Đáng nói, ông từng dự báo giá DRAM có thể tăng thêm 30%, còn NAND tăng 40% trong quý III/2026. Trong bối cảnh đó, người tiêu dùng khó có thể hy vọng vào một đợt giảm giá RAM mạnh mẽ trong tương lai gần.
Không phải tận thế: chu kỳ, kiện tụng và một chút hy vọng
Bức tranh không hoàn toàn u ám, nhưng nó phức tạp hơn các meme “đợi RAM rẻ rồi nâng cấp PC”. Thị trường bộ nhớ vẫn có thể trải qua những giai đoạn hạ nhiệt khi nhu cầu chậm lại, dự án trung tâm dữ liệu bị trì hoãn hoặc dây chuyền mới đi vào hoạt động. Hiệu quả sử dụng bộ nhớ cho AI cũng có thể cải thiện, làm giảm lượng chip cần cho cùng khối lượng công việc.
Mặt khác, cuối tháng 6, ba ông lớn Samsung, SK hynix và Micron bị kiện tập thể tại tòa án liên bang California vì cáo buộc bắt tay thao túng giá DRAM. Đơn kiện cho rằng họ chuyển trọng tâm sang HBM phục vụ AI, cắt giảm DRAM phổ thông như DDR3, DDR4 để đẩy giá RAM. Dù kết quả thế nào, áp lực pháp lý có thể buộc các hãng minh bạch hơn về cung cầu. Nhưng ngay cả khi vụ kiện thành công, việc hoàn thiện hệ sinh thái sản xuất tại các nhà máy mới vẫn cần hơn 10 năm, trong khi sự mất cân bằng giữa cung và cầu DRAM, NAND được dự báo kéo dài ít nhất tới 2030. Hy vọng còn, nhưng ảo tưởng “RAM rẻ ngay” thì nên bỏ.
