AI trong cuộc thi: từ công nghệ đến lời giải thiết thực
Cuộc thi AI là sân chơi nơi học sinh, sinh viên và người trẻ thử áp dụng trí tuệ nhân tạo để giải quyết vấn đề thực tế, thay vì chỉ trình diễn công nghệ. Những kết quả gần đây ở Cà Mau và Hưng Yên cho thấy xu hướng ấy đang lan từ lớp học sang các ý tưởng khởi nghiệp.
Tại vòng khu vực Cuộc thi Sáng tạo trẻ quốc gia về trí tuệ nhân tạo năm 2026, các đội Cà Mau giành hai giải nhì và hai giải ba. Cuộc thi do Trung ương Đoàn tổ chức, dành cho thanh thiếu niên Việt Nam từ 12 đến 22 tuổi. Đáng chú ý, một số sản phẩm tập trung vào học liệu: Codekids Spy dùng công cụ AI để xây dựng lộ trình ôn tập M1, kèm bài giảng, trò chơi tương tác và trợ lý giải đáp. Học sinh tiểu học có thể tự học trên trang web mà không cần cài ứng dụng; nhóm dự kiến thử nghiệm tại Trường Tiểu học Ngan Dừa và phát triển chức năng tạo bài tập cá nhân hóa.
Đây là hướng đi đáng khích lệ: AI phát huy ý nghĩa khi giúp người học tiếp cận kiến thức thuận tiện hơn, chứ không chỉ làm đẹp hồ sơ dự thi. Sản phẩm học tiếng Trung của một học sinh lớp 6 cũng kết hợp bài giảng, trò chơi ôn tập và luyện viết chữ, hướng đến người mới học.
Hưng Yên: công nghệ số hướng vào việc của địa phương
Ở sân chơi khởi nghiệp Hưng Yên, AI và IoT không đứng riêng như những khẩu hiệu thời thượng mà xuất hiện trong các giải pháp gắn với quản lý, chăm sóc sức khỏe và sản xuất. Sau vòng sơ khảo, ban tổ chức chọn 52 hồ sơ vào chung kết, gồm 26 ý tưởng và 26 dự án đã có sản phẩm. Các hồ sơ trải rộng từ nông nghiệp công nghệ cao, giáo dục đến bảo vệ môi trường.
GeoUAV-AI Hưng Yên kết hợp trợ lý ảo với thiết bị bay không người lái để thu thập, chuẩn hóa dữ liệu địa chính, hướng tới rút ngắn quy trình cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lần đầu. Với hạ tầng đô thị, một giải pháp dùng IoT LoRaWAN theo dõi mực nước tại cống và hố ga; phân tích biến động để phát hiện nguy cơ tắc nghẽn, gửi cảnh báo theo thời gian thực và hỗ trợ ứng phó ngập lụt.
Những ví dụ này cho thấy một dự án khởi nghiệp AI đáng chú ý không nhất thiết phải bắt đầu từ công nghệ phức tạp nhất. Giá trị nằm ở việc xác định đúng điểm nghẽn và đưa ra công cụ có thể hỗ trợ người dân hoặc cơ quan quản lý. Đó cũng là dấu hiệu tích cực của đổi mới sáng tạo gắn với nhu cầu tại chỗ.
Năm giải thưởng giáo dục, nhiều cách học công nghệ
Tại lễ bế mạc và trao giải tối 3/11, Cuộc thi Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo tỉnh Hưng Yên trao 26 giải: hai giải nhất, bốn giải nhì, tám giải ba và 12 giải khuyến khích. Trong đó, năm giải thưởng liên quan trực tiếp đến giáo dục, trường học và công nghệ dạy học, ghi nhận sự tham gia của học sinh, giáo viên trong ứng dụng STEM, AI và công nghệ số.
Ở hạng mục ý tưởng, GIỌT XANH của học sinh hai trường trung học ứng dụng nhận dạng và xử lý hình ảnh để giúp học sinh hình thành thói quen tiết kiệm nước. Dự án xuất phát từ thực tế một bộ phận học sinh chưa có thói quen sử dụng nước hợp lý. Ở hạng mục sản phẩm, ROBOT STEM VTG tích hợp AI vào nền tảng robot giáo dục phục vụ đào tạo STEM; PhysTech Lab phát triển thiết bị phòng thí nghiệm thông minh.
Việc học sinh và giáo viên cùng tham gia là điểm đáng chú ý: công nghệ không còn chỉ là nội dung để học, mà trở thành phương tiện để quan sát và xử lý vấn đề trong trường học. Tuy vậy, giải thưởng mới là bước đầu; các ý tưởng cần được hoàn thiện và thử nghiệm để chứng minh hiệu quả trong sử dụng thực tế.
Thước đo sau cuộc thi là khả năng được dùng
Từ sản phẩm học tập ở Cà Mau đến các giải pháp đô thị và giáo dục tại Hưng Yên, điểm chung không phải là AI xuất hiện ở mọi dự án, mà là công nghệ được đặt cạnh một nhu cầu cụ thể. Các cuộc thi tạo cơ hội để người trẻ biến bài toán quan sát được thành nguyên mẫu, đồng thời giúp cộng đồng nhìn thấy những cách ứng dụng STEM gần gũi hơn.
Bước tiếp theo cần tập trung vào thử nghiệm, phản hồi của người dùng và khả năng duy trì giải pháp. Nhóm Codekids Spy dự kiến đưa sản phẩm vào thử nghiệm tại trường tiểu học; các dự án khác cũng cần chứng minh rằng cảnh báo đô thị, công cụ học tập hay trợ lý chăm sóc có thể hoạt động ổn định trong bối cảnh thực.
Kết quả thi vì thế nên được xem là khởi điểm, không phải bằng chứng cuối cùng về tác động. Khi học sinh, giáo viên và startup cùng bắt đầu từ vấn đề đời sống rồi kiểm chứng giải pháp, đổi mới sáng tạo mới có cơ hội vượt khỏi sân khấu trao giải và trở thành công cụ hữu ích.
