Thuốc không rõ nguồn gốc: “thần dược” hay bẫy sức khỏe?
Tự mua thuốc trên mạng xã hội là hành vi người dùng tự ý đặt và sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc, thành phần, liều dùng hay kiểm chứng y khoa, chủ yếu dựa vào quảng cáo hoặc lời truyền miệng, khiến họ đối mặt với nguy cơ ngộ độc, tương tác thuốc nguy hiểm và mất kiểm soát bệnh mạn tính.
Điểm đáng sợ của thuốc không rõ nguồn gốc là bạn không biết mình đang đưa gì vào cơ thể. Những sản phẩm này có thể chứa hoạt chất không đúng công bố, không đủ hàm lượng hoặc lẫn chất gây hại. Kết quả là dị ứng, ngộ độc, tổn thương gan, thận chỉ còn là vấn đề thời gian. Với người đang điều trị bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, các thuốc “trôi nổi” dễ làm đường huyết, huyết áp tăng cao, khó kiểm soát hơn trước.
Nguy hiểm hơn, niềm tin mù quáng vào những lời quảng cáo “chữa khỏi nhanh chóng”, “hiệu quả tức thì”, “không tác dụng phụ” khiến nhiều người trì hoãn điều trị chuẩn, bỏ thuốc bác sĩ kê để chạy theo thuốc giả mạo trên mạng. Đó không còn là lựa chọn tiết kiệm, mà là đánh cược cả sức khỏe và tính mạng.
Ca bệnh suy tuyến thượng thận vì thuốc “chữa tiểu đường” trên mạng
Một bệnh nhân nam có tiền sử đau xương khớp, thường xuyên xem mạng xã hội, YouTube rồi tự mua thuốc về dùng, trong đó có cả sản phẩm được quảng cáo là “chữa tiểu đường” nhưng không biết rõ thành phần hay thời gian sử dụng. Đây là bức tranh thu nhỏ của rất nhiều người đang tin vào thuốc giả mạo trên mạng.
Sau vài tháng, anh bắt đầu mệt mỏi, mặt ngày càng tròn, đỏ ửng, da mỏng, tay chân chỉ va nhẹ cũng bầm tím, vết thương nhỏ lâu lành. Khi đi khám, anh được chẩn đoán suy tuyến thượng thận do thuốc, trong bối cảnh đường huyết cũng kiểm soát kém. Nói cách khác, loại thuốc “chữa tiểu đường” anh tin tưởng lại chứa corticoid ẩn, vừa làm bệnh mạn tính khó kiểm soát, vừa phá hỏng hệ nội tiết.
Theo bác sĩ, bệnh nhân vừa có biểu hiện thừa corticoid, vừa suy giảm khả năng tự sản xuất cortisol của cơ thể. Hậu quả nặng nhất là cơn suy thượng thận cấp với tụt huyết áp, rối loạn điện giải, hạ đường huyết, tiến triển đến sốc và đe dọa tính mạng. Câu chuyện này là lời cảnh báo rõ ràng: một cú click mua thuốc không rõ nguồn gốc có thể đổi bằng nhiều năm điều trị phục hồi suy tuyến thượng thận.
Tác dụng phụ corticoid: Khi mặt tròn, da mỏng là lời kêu cứu
Corticoid là nhóm thuốc quan trọng trong điều trị, nhưng khi bị trộn “chui” vào thuốc không rõ nguồn gốc, nó trở thành con dao hai lưỡi cực kỳ nguy hiểm. Khi dùng kéo dài, hệ thống điều hòa hormone từ não giảm tín hiệu kích thích tuyến thượng thận, khiến tuyến này giảm hoạt động và mất khả năng sản xuất đủ cortisol khi cơ thể cần.
Những tác dụng phụ corticoid rất điển hình nhưng thường bị bỏ qua: mặt tròn, tích mỡ ở bụng hoặc vùng gáy, da mỏng, dễ bầm tím, yếu cơ, vết thương chậm lành. Trường hợp bệnh nhân nói trên có đầy đủ: mặt tròn đỏ, da mỏng, bầm tím chỉ với va chạm nhẹ. Đó không phải “tăng cân bình thường”, mà là dấu hiệu cơ thể đang bị corticoid bào mòn.
Lạm dụng corticoid còn làm tăng đường huyết, tăng huyết áp, nguy cơ nhiễm trùng, loãng xương và gãy xương. Với người đã mắc đái tháo đường, việc kiểm soát đường huyết trở nên khó khăn hơn nhiều. Điều đáng lo là một số thuốc “gia truyền”, “thảo dược”, “giảm đau nhanh” trên mạng có thể chứa corticoid nhưng không công bố trên nhãn. Khi bạn thấy thuốc “thảo dược” mà giảm đau quá nhanh, hãy nghi ngờ chứ đừng vội mừng.
Ai đang bị đe dọa và những dấu hiệu không được bỏ qua
Người bệnh mạn tính là nhóm bị đe dọa nhiều nhất. Một số bệnh nhân tự mua thuốc bên ngoài, dùng một thời gian rồi nhận thấy đường huyết, huyết áp tăng cao, khó kiểm soát hơn trước. Khi thuốc không rõ nguồn gốc tương tác với thuốc đang điều trị, chúng có thể làm giảm hiệu quả kiểm soát bệnh hoặc gây biến chứng mới.
Các triệu chứng cảnh báo cần nhớ gồm: mệt mỏi kéo dài, mặt tròn bất thường, đỏ ửng; da mỏng, dễ bầm tím, vết thương lâu lành; tăng đường huyết, tăng huyết áp dù vẫn dùng thuốc đều. Nếu kèm theo choáng, ngất, đau bụng nhiều, nôn ói hoặc tiêu chảy kéo dài, đặc biệt khi không thể uống hoặc giữ thuốc trong người, đó có thể là cơn suy thượng thận cấp và cần đi cấp cứu ngay.
Khi thấy đường huyết, huyết áp tăng bất thường hoặc xuất hiện triệu chứng nghi ngờ liên quan đến thuốc, người bệnh phải đến cơ sở y tế để được đánh giá, đồng thời mang theo tất cả thuốc, thực phẩm bổ sung, sản phẩm đã sử dụng để bác sĩ kiểm tra và tư vấn. Tự chịu đựng ở nhà hay tự ngừng thuốc là cách biến rủi ro thành thảm họa.
Làm sao phân biệt thuốc hợp pháp và thuốc giả mạo trước khi mua?
Trong bối cảnh thuốc giả mạo trên mạng tràn lan, câu hỏi quan trọng nhất không phải “thuốc này có rẻ không?” mà là “thuốc này có hợp pháp không?”. Khuyến cáo rõ ràng là người dân chỉ nên mua thuốc tại nhà thuốc, cơ sở kinh doanh dược hợp pháp; không tự ý dùng thuốc theo quảng cáo trên mạng xã hội hoặc lời truyền miệng.
Một sản phẩm đáng nghi thường có những dấu hiệu: quảng cáo là “gia truyền”, “thảo dược”, “giảm đau nhanh”, “chữa khỏi bệnh nhanh chóng”, “hiệu quả tức thì”, “không tác dụng phụ”; không ghi rõ thành phần, liều dùng; bán chủ yếu qua video quảng cáo, livestream; người bán thúc giục mua nhanh, không cần đơn thuốc. Bất kỳ thuốc nào không rõ thành phần, nguồn gốc đều phải xem là thuốc không rõ nguồn gốc và tránh xa.
Người bệnh không nên tin vào một sản phẩm chỉ vì được giới thiệu là “gia truyền” hay “thảo dược”. Khi nghi ngờ đã dùng corticoid hoặc thuốc lạ, hãy mang theo vỏ hộp, đơn thuốc hoặc ảnh chụp nhãn sản phẩm, ghi lại thời gian và cách sử dụng để bác sĩ đánh giá. Lựa chọn an toàn không phải là thuốc nghe hay nhất, mà là thuốc được kê bởi người hiểu rõ bệnh của bạn.
