Tự bổ sung vi chất: tưởng là chăm sức khỏe, hóa ra là đánh cược
Tự bổ sung vi chất là việc người dùng tự mua và sử dụng các loại vitamin, khoáng chất hoặc thực phẩm chức năng để xử lý các triệu chứng như đau đầu chóng mặt, mệt mỏi hay mất ngủ, dựa trên lời khuyên chung chung từ mạng xã hội hoặc người quen, mà không được bác sĩ thăm khám, xét nghiệm và chỉ định cụ thể, khiến nguy cơ chẩn đoán sai lầm và làm bệnh nặng thêm tăng lên rõ rệt. Từ góc độ sức khỏe cộng đồng, đây không còn là chuyện “uống thêm cho tốt” mà là một dạng đánh cược với cơ thể. Khi TikTok, Facebook trở thành “phòng khám” bất đắc dĩ, nhiều người tin rằng chỉ cần tự bổ sung vi chất là giải quyết được mọi vấn đề. Thực tế, câu chuyện của một phụ nữ 42 tuổi đau đầu kéo dài cho thấy cái giá phải trả không chỉ là tiền bạc, mà còn là sự trì hoãn chẩn đoán đúng và nguy cơ rối loạn dinh dưỡng.
Ca bệnh 42 tuổi: một năm đau đầu chóng mặt và hàng triệu đồng đổ vào vi chất
Theo ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, trong quá trình tầm soát đột quỵ, ông tiếp nhận một phụ nữ 42 tuổi có thói quen tự bổ sung vi chất kéo dài sau khi xem video sức khỏe trên mạng xã hội. Người này thường xuyên theo dõi TikTok, nghe lời khuyên rằng đau đầu chóng mặt, tê tay chân là do thiếu vi chất nên miệt mài mua sản phẩm về uống trong khoảng một năm, hoàn toàn không có chỉ định từ bác sĩ. Ngay trước buổi khám, chị còn chi thêm 4 triệu đồng để mua vi chất, dù tình trạng đau đầu không cải thiện mà còn nặng hơn, kèm chóng mặt. Kết quả kiểm tra não và tim không phát hiện bất thường, nhưng xét nghiệm máu cho thấy nồng độ vitamin B12 tăng hơn gấp đôi mức bình thường. Đây là minh chứng sống động cho cái bẫy “bổ sung theo mạng xã hội”: triệu chứng vẫn đó, nguyên nhân chưa rõ, nhưng cơ thể đã phải gánh thêm một gánh nặng dinh dưỡng lệch lạc.
Vi chất không phải “thuốc bổ vô tội vạ”: thừa, thiếu đều nguy hiểm
Nhiều người tin rằng vi chất, đặc biệt vitamin tan trong nước như B12, uống càng nhiều càng tốt vì “thừa thì đào thải”. Nhưng trường hợp trên cho thấy bổ sung liều cao kéo dài, không có chỉ định, vẫn tiềm ẩn rủi ro. Người dùng có thể gặp rối loạn tiêu hóa, buồn nôn, tiêu chảy, nhức đầu, phát ban, ngứa, tim đập nhanh, khó thở, đau ngực hoặc triệu chứng thần kinh bất thường. Ở chiều ngược lại, thiếu vi chất cũng không thể tự suy đoán. Một bác sĩ tâm lý lâm sàng tại Trung Quốc kể về bệnh nhân nữ mất ngủ gần nửa năm, được khuyên xét nghiệm vitamin B12 và kết quả chỉ 145 pg/mL, thấp hơn ngưỡng tham chiếu. Tuy vậy, bác sĩ nhấn mạnh mất ngủ không phải dấu hiệu đặc hiệu của thiếu B12 và không thể kết luận chỉ cần bổ sung là hết bệnh. Cả hai ca bệnh cho thấy: vi chất là công cụ y khoa, không phải “thuốc bổ đa năng” để tự dùng theo cảm tính.
Tự chẩn đoán sai lầm: khi TikTok che mờ bệnh thật và kéo dài đau khổ
Điểm nguy hiểm nhất của tự bổ sung vi chất không chỉ nằm ở tác dụng phụ, mà ở việc nó che mờ nhu cầu phải đi khám. Khi đau đầu chóng mặt kéo dài, nhiều người mặc định cơ thể thiếu chất, tự mua sản phẩm về uống thay vì tìm nguyên nhân. Đây là một dạng chẩn đoán sai lầm: biến mọi triệu chứng thành “thiếu vi chất”, trong khi phía sau có thể là rối loạn thần kinh, bệnh mạch máu, rối loạn giấc ngủ, lo âu hoặc các bệnh nội khoa khác. Với ca mất ngủ nửa năm, bác sĩ cũng cảnh báo không nên vội quy mọi vấn đề giấc ngủ cho thiếu một loại vitamin, nhưng cũng không được đổ hết cho stress. Cả hai thông điệp đều giống nhau: cơ thể không phải bài toán trắc nghiệm để chọn đáp án A là “thiếu B12”, đáp án B là “thiếu sắt”. Mỗi triệu chứng cần được đặt trong bối cảnh toàn diện, có thăm khám, xét nghiệm và đánh giá chuyên môn.
Muốn bổ sung vi chất an toàn: dừng nghe mạng xã hội, bắt đầu từ phòng khám
Các bác sĩ đều thống nhất một nguyên tắc: thực phẩm chức năng, vitamin và vi chất cũng cần chỉ định, không khác gì thuốc. Việc bổ sung phải dựa trên nhu cầu thực tế, tình trạng sức khỏe và tư vấn chuyên môn, thay vì mặc định cứ đau đầu chóng mặt là thiếu chất. Với ca phụ nữ 42 tuổi, bác sĩ yêu cầu dừng toàn bộ sản phẩm đang dùng, đánh giá lại sức khỏe, đồng thời hướng dẫn điều chỉnh sinh hoạt và vận động phù hợp. Trong trường hợp nghi ngờ thiếu B12, bác sĩ sẽ căn cứ triệu chứng, tiền sử, chế độ ăn, thuốc đang dùng để quyết định có cần xét nghiệm, rồi mới chọn cách bổ sung nếu thực sự thiếu. Người thường xuyên mất ngủ, đau đầu, mệt mỏi nên xem việc đi khám là bước đầu tiên, không phải lựa chọn cuối cùng. Tự bổ sung vi chất theo mạng xã hội là con đường ngắn nhất dẫn tới sức khỏe rối loạn: dừng lại trước khi cơ thể phải trả giá.
