Ngủ quá nhiều: không còn là thói quen vô hại
Ngủ quá nhiều là tình trạng một người thường xuyên ngủ trên khoảng thời lượng được xem là khỏe mạnh cho lứa tuổi của mình, ví dụ như trên 9–10 giờ mỗi đêm ở người trưởng thành, kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần, kèm buồn ngủ ban ngày và giảm tỉnh táo, và có thể báo hiệu các rối loạn sức khỏe tiềm ẩn từ thần kinh, tim mạch đến tâm thần. Ngủ quá nhiều không phải là “đặc quyền” của người lười, mà đang dần lộ diện như một yếu tố nguy cơ sức khỏe quan trọng. Nghiên cứu mới cho thấy cả ngủ quá ít lẫn ngủ quá nhiều đều liên quan đến quá trình lão hóa nhanh hơn ở hầu hết các cơ quan, bao gồm não và tim. Nói cách khác, chiếc giường êm ái có thể là nơi tăng tốc tuổi sinh học nếu bạn “ở lì” quá lâu.
Ngủ 12–15 tiếng ở người trẻ: dấu hiệu cơ thể đang kêu cứu
Ở tuổi 25, chị T.T.Đ tại TP.HCM cho biết nếu không ngủ đủ 12 tiếng trong một giấc, chị không thể sinh hoạt bình thường, dù vẫn chơi thể thao và không mắc bệnh lý nghiêm trọng hay rối loạn tâm thần được chẩn đoán. Một bạn 17 tuổi, H.T.L, có giai đoạn phải ngủ 12–15 tiếng/ngày, từng được chẩn đoán rối loạn lo âu và trầm cảm nhẹ từ năm 15 tuổi; những đợt “ngủ nhiều bất thường” vẫn thỉnh thoảng tái phát. Đây không còn là chuyện ngủ bù hay “tuổi trẻ ngủ cho đã”, mà là chuỗi tín hiệu cảnh báo. Ngủ nhiều bệnh lý được mô tả là ngủ trên 9 tiếng mỗi đêm, kèm ngủ ban ngày và khó đánh thức. Các nguyên nhân có thể là thiếu ngủ mạn tính, rối loạn giấc ngủ như ngưng thở khi ngủ hoặc ngủ rũ, trầm cảm, rối loạn lo âu, căng thẳng kéo dài, bệnh nội khoa hoặc tác dụng phụ thuốc.
Khi giấc ngủ trở thành chất xúc tác lão hóa não và tim
Bạn có thể nghĩ ngủ nhiều giúp cơ thể “trẻ lâu”, nhưng dữ liệu sinh học đang nói điều ngược lại. Một nghiên cứu lớn trên khoảng nửa triệu người cho thấy ngủ quá nhiều hoặc quá ít đều gắn với lão hóa nhanh hơn ở não, tim, phổi và hệ miễn dịch. Khoảng thời lượng ngủ 6,4–7,8 giờ mỗi đêm liên quan đến quá trình lão hóa lành mạnh hơn, giảm nguy cơ bệnh tật và kéo dài tuổi thọ; bất kỳ mức nào ngoài khoảng này đều đi kèm nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao hơn. Theo một nghiên cứu từ một trung tâm y tế đại học tại Mỹ, ngủ quá nhiều có thể làm tăng tốc độ lão hóa của tim, não, phổi, hệ miễn dịch và tăng nguy cơ trầm cảm ở tuổi già. Ngủ ít liên quan mạnh đến trầm cảm, lo âu, béo phì, tiểu đường tuýp 2, tăng huyết áp, bệnh tim thiếu máu cục bộ và rối loạn nhịp tim. Cả ngủ ngắn và dài đều gắn với COPD, hen, viêm dạ dày và trào ngược.
Giấc ngủ tối ưu: khác nhau theo tuổi nhưng không vô giới hạn
Điều nguy hiểm là nhiều người trẻ viện cớ “mỗi người một nhu cầu ngủ” để hợp lý hóa thói quen ngủ quá nhiều. Nhu cầu thật sự có tính cá nhân, nhưng không vô giới hạn. Ở cấp độ quần thể, nghiên cứu gợi ý khoảng 6,4–7,8 giờ ngủ mỗi đêm giúp lão hóa lành mạnh hơn. Với thanh thiếu niên 13–18 tuổi, khuyến nghị là 8–10 tiếng mỗi đêm để não bộ, hệ thần kinh và thể chất phát triển tối ưu. Người từ 18–60 tuổi nên ngủ ít nhất 7 tiếng mỗi đêm để tối ưu sức khỏe. Việc ngủ hơn 9 tiếng có thể chấp nhận được ở người đang thiếu ngủ hoặc bệnh cần hồi phục, nhưng khi trở thành thói quen cố định trên 10 tiếng, nguy cơ tử vong và các vấn đề sức khỏe tăng rõ rệt. Câu nói trích dẫn được ở đây là: "Bất kỳ mức thời lượng nào nằm ngoài khoảng 6,4–7,8 giờ đều đi kèm với nguy cơ mắc bệnh và tử vong cao hơn".
Khi nào phải đi khám và làm gì để bảo vệ não, tim?
Nếu bạn thường xuyên ngủ 12–15 tiếng gần như mỗi ngày, tình trạng kéo dài, hoặc vẫn buồn ngủ, uể oải, khó tập trung dù đã ngủ nhiều, bạn không nên chần chừ mà cần đi khám. Ngủ quá nhiều kéo dài có thể liên quan đến Alzheimer, ngủ rũ, trầm cảm và các bệnh lý nội khoa khác. Bước đầu, hãy lập nhật ký giấc ngủ 1–2 tuần: giờ đi ngủ, giờ thức dậy, chất lượng ngủ, tâm trạng trong ngày. Đồng thời, cố gắng cố định giờ ngủ – thức, hạn chế ánh sáng xanh buổi tối, giữ phòng ngủ yên tĩnh, mát và tắt thiết bị điện tử trước giờ ngủ. Quan trọng hơn, đừng coi việc ngủ nhiều là chuyện “sướng thì ngủ”, mà hãy xem đó là một chỉ số sức khỏe giống như huyết áp hay nhịp tim. Tối ưu hóa giấc ngủ là một trong những biện pháp dự phòng y tế hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe tim mạch và thần kinh lâu dài.
