Nghiên cứu lớn gợi ý lợi ích khác nhau theo giới
Cá giàu omega-3 là nhóm cá cung cấp axit béo không bão hòa, gồm các loại như cá hồi, cá mòi, cá thu và một số cá biển khác, được nghiên cứu về mối liên hệ với sức khỏe lâu dài. Một phân tích trên 90.944 người trưởng thành Nhật Bản cho thấy việc ăn nhóm cá này liên quan đến nguy cơ tử vong thấp hơn ở phụ nữ. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng không phải lời hứa rằng thêm một món cá vào thực đơn sẽ kéo dài tuổi thọ. Nghiên cứu được đăng trên một tạp chí dinh dưỡng và xem xét nhiều nhóm cá, hải sản cùng các nguyên nhân tử vong; kết quả khác nhau tùy giới tính và loại thực phẩm. Vì vậy, câu hỏi về cá và tuổi thọ cần được trả lời bằng cả hai vế: có mối liên hệ đáng quan tâm, nhưng bằng chứng chưa xác lập quan hệ nhân quả.
Theo dõi hơn hai thập kỷ, kết quả không đồng nhất
Những người tham gia ở độ tuổi 40–69 khi bắt đầu, gồm 42.150 nam và 48.794 nữ; thời gian theo dõi trung bình là 20,8 năm, trong đó 26.976 người tử vong. Các nhà nghiên cứu so sánh lượng cá và động vật có vỏ, đồng thời phân biệt hải sản ướp muối, không ướp muối và cá giàu omega-3. Ở phụ nữ, nhóm ăn nhiều cá giàu omega-3 nhất có nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn khoảng 19% so với nhóm ăn ít nhất. Ở nam giới, tổng lượng hải sản không cho thấy mối liên hệ rõ với tử vong do mọi nguyên nhân, dù hải sản không ướp muối gắn với nguy cơ tử vong do bệnh mạch máu não thấp hơn. Khác biệt này nhắc rằng không thể gộp mọi loại cá thành một đáp án duy nhất.
Mối liên hệ không đồng nghĩa cá trực tiếp kéo dài tuổi thọ
Dữ liệu quan sát có thể phát hiện những khuynh hướng trong một nhóm lớn, nhưng không chứng minh rằng cá là nguyên nhân tạo ra khác biệt về tử vong. Người ăn cá thường xuyên cũng có thể khác về các thói quen, sức khỏe hoặc lựa chọn ăn uống khác; việc điều chỉnh một số yếu tố trong phân tích không loại bỏ được mọi khả năng gây nhiễu. Hơn nữa, chế độ ăn được đánh giá ở thời điểm ban đầu, trong khi thói quen có thể đổi theo năm tháng. Con số giảm 19% vì vậy mô tả sự khác biệt giữa các nhóm trong nghiên cứu, không dự đoán chính xác điều sẽ xảy ra với từng cá nhân. Các nhà nghiên cứu cũng chưa xác định nguyên nhân của khác biệt theo giới. Cần thêm nghiên cứu để làm rõ cơ chế và xác nhận các mối liên hệ, thay vì biến kết quả thành khẳng định rằng một loại cá ngăn đột quỵ hay trực tiếp kéo dài đời sống.
Chọn cách chế biến và để ý lượng muối
Dù chưa chứng minh quan hệ nhân quả, kết quả vẫn gợi một hướng thực tế: đưa cá vào chế độ ăn cân bằng và chú ý dạng thực phẩm. Nếu muốn ăn cá thường xuyên hơn, có thể luân phiên cá hồi, cá mòi, cá thu hoặc những loại phù hợp với gia đình. Ưu tiên hấp, luộc, nướng vừa chín hay nấu canh; kết hợp rau củ để bữa ăn đa dạng và hạn chế chiên ngập dầu. Hải sản ít muối đáng cân nhắc hơn các món mặn thường xuyên, bởi lượng natri cao có thể làm tăng huyết áp; cá muối, cá khô mặn và đồ hộp nhiều natri nên dùng vừa phải. Không cần xem một mức tiêu thụ cụ thể trong nghiên cứu là mục tiêu phù hợp cho tất cả. Điều đáng làm là chọn món cá ít mặn, chế biến hợp lý và duy trì chế độ ăn đa dạng.
Kết luận: bằng chứng hiện có khiến cá giàu omega-3 trở thành lựa chọn đáng có trong thực đơn, nhưng chưa đủ để khẳng định cá trực tiếp kéo dài tuổi thọ. Hãy xem các kết quả như gợi ý, không phải bảo đảm.
