Vai ác xuất sắc và cái giá của sự nhập vai toàn thân
Hành trình sự nghiệp của Lý Minh Khải trong Hoàn Châu Cách Cách là câu chuyện một diễn viên vai ác nhập vai quá xuất sắc đến mức bị khán giả lẫn lộn giữa nhân vật và đời thực, qua đó phơi bày mặt trái cảm xúc khán giả và sức chịu đựng hiếm thấy của một nghệ sĩ Trung Quốc. Nhắc đến Lý Minh Khải, khán giả gần như lập tức nhớ đến Dung ma ma – hình tượng phản diện cay nghiệt, trung thành với hoàng hậu và sẵn sàng hành hạ Tiểu Yến Tử, Hạ Tử Vy, Kim Tỏa bằng kim châm đầy ám ảnh. Cảnh bà nghiến răng cầm kim từng trở thành “nỗi ám ảnh tuổi thơ”, biến Lý Minh Khải Hoàn Châu Cách Cách thành biểu tượng phim cổ trang huyền thoại, nhưng đồng thời khoá chặt hình ảnh bà trong chiếc khung “ác nhân” mà xã hội không dễ buông bỏ.
Từ ném trứng, bị từ chối taxi đến bản lĩnh cảm xúc hiếm thấy
Sự nhập tâm vào Dung ma ma khiến Lý Minh Khải phải trả giá bằng những tổn thương rất cụ thể ngoài đời. Sau khi Hoàn Châu Cách Cách phát sóng, bà kể có lần đi chợ bị tiểu thương ném trứng, đi xe buýt thì bị gây khó dễ. Đỉnh điểm là năm 2000, một tài xế taxi nhận ra bà và nói thẳng: “Biết trước là bà, tôi nhất định không chở”, vì quá tức nhân vật này đến mức suýt đập ti vi. Phản ứng của bà khiến người ta phải xem lại cách mình đối xử với nghệ sĩ: “Tôi đã ra khỏi phim rồi, mà anh vẫn chưa ra khỏi phim”, bà nói rồi bật cười, xoay câu chuyện từ xúc phạm sang bài học về ranh giới giữa tưởng tượng và hiện thực. Cảm xúc khán giả là thật, nhưng việc trút lên diễn viên vai ác cho thấy sự non nớt trong cách tiêu thụ văn hoá đại chúng.
Một đời diễn viên Trung Quốc: từ cô bé 11 tuổi đi làm đến quốc gia hạng nhất
Điểm đáng nể ở Lý Minh Khải là nền tảng lao động và nghệ thuật kéo dài suốt nhiều thập kỷ, vượt xa một vai Dung ma ma. Bà sinh năm 1936 tại Đan Đông, Liêu Ninh; năm 11 tuổi cha qua đời, là con gái lớn, bà phải nghỉ học để gánh trách nhiệm với mẹ, làm đủ nghề từ đan bao cỏ, dán hộp diêm, chăn bò, chăn dê đến cuốn thuốc lá. Nhờ giọng hát tốt, bà được tuyển vào đội tuyên truyền ngành đường sắt, rồi 18 tuổi lên Bắc Kinh gia nhập đoàn văn công. Năm 1960, bà tham gia phim "12 lần tàu", bắt đầu sự nghiệp điện ảnh, sau đó là nhiều năm sân khấu trước khi vang danh với vai Vương bà trong Thủy hử – một diễn viên vai ác khác đồng lõa với Phan Kim Liên. Thành quả cuối cùng là danh hiệu diễn viên cấp quốc gia hạng nhất, nhưng bà lại coi “danh lợi chỉ là số 0”, tác phẩm mới là điều quan trọng.
Dung ma ma trên màn ảnh, người phụ nữ nhân hậu ở hậu trường
Điều trớ trêu là vai diễn càng độc ác, con người thật của Lý Minh Khải càng dịu dàng. Đạo diễn Hoàn Châu Cách Cách vốn chọn người khác cho vai Dung ma ma, nhưng khi họ đổ bệnh, đoàn phim mời bà vì từng ấn tượng với vai ác Vương bà. Bà nhận lời đơn giản vì “người ta gặp khó khăn, tôi nên đi”. Không xem đây là vai phụ qua loa, bà mất nhiều đêm nghiên cứu kịch bản, tự viết một cuốn "Tiểu truyện Dung ma ma" để dựng lai lịch, tâm lý nhân vật. Trong các cảnh kim châm ám ảnh, bà luôn cầm kim theo hướng ngược để không làm đau các nữ diễn viên trẻ, khiến đầu kim nhiều lần đâm vào tay mình. Ngoài đời, bà sống giản dị, thân thiện, tham gia hoạt động thiện nguyện và chăm sóc động vật, trong khi một bộ phận khán giả vẫn vô tình đồng nhất bà với hình tượng cay nghiệt trên màn ảnh. Đó là khoảng cách tượng hình giữa nghệ thuật và đời thực mà xã hội cần học cách tôn trọng.
Tuổi 90 khỏe mạnh, đời sống giản dị và sức sống của phim cổ trang huyền thoại
Ở tuổi 90, Lý Minh Khải cho thấy bản lĩnh vượt qua định kiến và ý nghĩa lâu dài của một vai diễn kinh điển. Bà vẫn duy trì lối sống chủ động, tự mình đi chợ, lựa món ăn yêu thích mang về cho gia đình, đi lại vững vàng với vẻ ngoài khỏe khoắn. Người qua đường nhận ra bà, hỏi thăm sức khỏe, bà trả lời hài hước rằng răng vẫn ổn, hệ tiêu hóa tốt, ánh lên thái độ lạc quan. Theo ghi nhận, bà thường dùng phương tiện công cộng, tự đi mua sắm, chăm sóc động vật lang thang và hạn chế làm phiền con cái, tự nhận mình “chỉ là một người bình thường, sống những ngày tháng bình thường”. Trong khi đó, Hoàn Châu Cách Cách vẫn là phim cổ trang huyền thoại, cảnh Dung ma ma cầm kim hành hạ Tử Vy, Tiểu Yến Tử, Kim Tỏa vẫn gây sốt sau hàng chục năm. Hình tượng ác nhân từng khiến bà bị ném trứng, nhưng cũng giúp khán giả nhớ mãi và gửi lời chúc lành ở tuổi xế chiều – nghịch lý ấy là cái giá, đồng thời là phần thưởng của một nghệ sĩ sống hết mình với vai diễn.
