Nợ lương, nợ BHXH đẩy rủi ro về phía người lao động
Nợ lương và chậm đóng BHXH là tình trạng doanh nghiệp không trả đủ tiền công hoặc không thực hiện đúng nghĩa vụ bảo hiểm, khiến người lao động có thể bị gián đoạn thu nhập và khó xác nhận quá trình tham gia để hưởng chế độ. Đây không chỉ là tranh chấp với chủ sử dụng lao động; khi doanh nghiệp ngừng hoạt động, người lao động còn phải tự theo dõi hồ sơ để bảo vệ quyền lợi.
Trường hợp Công ty cổ phần xuất nhập khẩu Hoàng Sinh cho thấy quy mô hậu quả: doanh nghiệp đã trích nộp BHXH đến hết tháng 3.2023, nhưng đến tháng 7.2026 còn thiếu hơn 33,8 tỉ đồng, gồm hơn 5,76 tỉ đồng tiền lãi chậm đóng. Tháng 10.2024, công ty ngừng sản xuất và nợ lương hàng trăm lao động; đến tháng 1.2026, doanh nghiệp giảm toàn bộ lao động. Trước đó, công ty cam kết trả nợ nhưng không thực hiện. Khi hoạt động kinh doanh dừng lại mà nghĩa vụ với người lao động vẫn treo, việc chờ doanh nghiệp tự xử lý là một lựa chọn rủi ro.
Chưa được xác nhận quá trình đóng không có nghĩa mất quyền tham gia tiếp
Trong vụ Hoàng Sinh, 454 trường hợp chưa được xác nhận quá trình tham gia BHXH. Trong đó, 152 người bắt đầu tham gia sau thời điểm công ty đã đóng đến tháng 3.2023; 302 trường hợp còn lại chưa có danh sách đề nghị xác nhận do doanh nghiệp chưa gửi. Cơ quan BHXH đang tiếp tục đôn đốc công ty và đã hỗ trợ xác nhận sổ đến thời điểm đã đóng cho 837 trường hợp.
Điều người lao động cần nhớ là khoản nợ của công ty cũ không chặn đường đóng bảo hiểm xã hội tại nơi làm việc mới. Nếu đã được đơn vị cũ báo giảm và công việc mới thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc, đơn vị mới phải đăng ký, đóng theo mã số BHXH đã cấp. Người lao động nên cung cấp mã số, kiểm tra việc báo tăng và đối chiếu quá trình đóng trên hồ sơ cá nhân; đừng đợi tranh chấp với công ty cũ kết thúc mới tham gia tiếp.
Khi nghỉ việc, cơ quan BHXH xác nhận thời gian đến lúc doanh nghiệp đã đóng. Nếu thu hồi được khoản nợ, thời gian còn thiếu sẽ được xác nhận bổ sung và mức hưởng chế độ được điều chỉnh theo quy định. Vì vậy, hãy liên hệ cơ quan BHXH quản lý doanh nghiệp cũ để rà soát dữ liệu, lưu hợp đồng, bảng lương và chứng từ liên quan. Đây là các bước thiết thực để bảo vệ quyền lợi người lao động, thay vì chỉ dựa vào lời hứa của công ty.
Đóng cửa hoặc tạm ngừng: cần hành động sớm, giữ bằng chứng
Rủi ro không giới hạn ở doanh nghiệp sản xuất. California Fitness & Yoga, đơn vị sở hữu chuỗi câu lạc bộ cùng tên, bị ghi nhận chậm đóng bảo hiểm xã hội trên 9 tỉ đồng và nợ thuế hơn 4,35 tỉ đồng; tổng hai khoản vượt 13,3 tỉ đồng. Chuỗi này nhiều lần thông báo tạm ngừng hoạt động các câu lạc bộ ở nhiều tỉnh, thành phố, khiến hội viên tranh cãi về việc dịch vụ bị gián đoạn. Với người lao động, việc cơ sở đóng cửa hoặc tạm ngừng là lời cảnh báo rằng phải kiểm tra tình trạng hợp đồng, tiền lương và bảo hiểm, chứ không thể mặc định nghĩa vụ vẫn được thực hiện bình thường.
- Rà soát bảng lương, hợp đồng, thông báo nghỉ việc và quá trình đóng BHXH; lưu bản chụp, email, tin nhắn hoặc chứng từ có liên quan.
- Yêu cầu doanh nghiệp trả lương và cung cấp thông tin về khoản BHXH còn thiếu bằng văn bản; đồng thời liên hệ cơ quan BHXH quản lý để kiểm tra dữ liệu và được hướng dẫn xác nhận.
- Nếu chuyển việc, đề nghị nơi mới đăng ký BHXH bắt buộc theo mã số hiện có; theo dõi việc báo tăng và các lần đóng tiếp theo.
- Nếu nợ BHXH làm ảnh hưởng quyền lợi thai sản, yêu cầu doanh nghiệp bồi thường khoản trợ cấp bị thiệt hại. Nếu công ty không đóng bù, bồi thường hoặc trả lương, cân nhắc khiếu nại hay khởi kiện theo quy định.
Đừng để quyền lợi phụ thuộc vào lời hứa của doanh nghiệp
Hai vụ việc khác nhau nhưng cùng chỉ ra một điểm: khi doanh nghiệp đóng cửa, giảm lao động hoặc tạm ngừng hoạt động, tiền lương và hồ sơ bảo hiểm có thể bị treo trong thời gian dài. Với Hoàng Sinh, cơ quan BHXH đã chuyển hồ sơ liên quan để xem xét và đang tiếp tục đôn đốc doanh nghiệp; người lao động cũng có thể đề nghị rà soát riêng quá trình tham gia của mình. Những động thái này quan trọng, nhưng không thay thế việc mỗi người giữ chứng cứ và chủ động theo dõi hồ sơ.
Kết luận thực tế là không nên chờ công ty tự khắc phục mới bảo vệ mình. Hãy xác minh khoản lương còn thiếu, kiểm tra thời gian BHXH đã được ghi nhận, tiếp tục tham gia tại nơi làm việc mới và sử dụng kênh khiếu nại hoặc khởi kiện khi cần. Nợ của doanh nghiệp không xóa quyền được trả lương hay quyền tham gia bảo hiểm; nhưng để những quyền ấy thành quyền lợi thực nhận, người lao động cần hành động sớm và lưu lại hồ sơ đầy đủ.
