Quyết định xác lập khung tổ chức chung
Quyết định 659-QĐ/TW là văn bản quy định chức năng, nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cùng cơ quan trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội trực thuộc. Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú ký ban hành quyết định này, đặt ra khung phân định vai trò và cơ cấu cho các cơ quan ở cấp trung ương. Điểm đáng chú ý không chỉ là danh mục đơn vị, mà còn là mối quan hệ giữa cơ quan MTTQ, Ban Thường trực và từng tổ chức thành viên. Quy định hướng tới một đầu mối phối hợp chung nhưng vẫn giữ nhiệm vụ chuyên môn của mỗi tổ chức. Vì vậy, nên đọc quyết định như một khung tổ chức và trách nhiệm, không phải sự thay thế điều lệ riêng của các tổ chức.
Phạm vi không dừng ở Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam: quyết định cũng điều chỉnh cơ quan trung ương của 5 tổ chức chính trị - xã hội. Các cơ quan này trực thuộc Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nhưng đồng thời phục vụ cơ quan lãnh đạo có thẩm quyền của tổ chức mình. Cách thiết kế hai chiều ấy là điểm mấu chốt: nhiệm vụ phối hợp chung được đặt trong quan hệ với Ban Thường trực, còn nghiệp vụ và hoạt động theo điều lệ vẫn gắn với từng tổ chức.
Ban Thường trực giữ vai trò điều phối, cơ quan MTTQ tham mưu
Ban Thường trực gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký, các Phó Chủ tịch chuyên trách và các Phó Chủ tịch là người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương. Ban giữ vai trò chủ trì hiệp thương, phối hợp, thống nhất hành động; đồng thời lãnh đạo, chỉ đạo định hướng hoạt động và nhiệm vụ chung của các cơ quan trực thuộc. Đây là cơ chế đặt phối hợp vào trung tâm, thay vì để các đầu mối hoạt động rời rạc.
Cơ quan Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam trực thuộc Ban Thường trực, làm nhiệm vụ tham mưu, giúp việc cho Ủy ban, Đoàn Chủ tịch và Ban Thường trực; đồng thời là cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ về công tác mặt trận. Chủ tịch là thủ trưởng cơ quan, Phó Chủ tịch - Tổng Thư ký là phó thủ trưởng thường trực, còn các Phó Chủ tịch chuyên trách là phó thủ trưởng và chịu trách nhiệm điều hành theo phân công. Phân định chức danh như vậy giúp nhận diện rõ tầng điều phối chính trị và tầng tham mưu, nghiệp vụ.
Bảy đầu mối tham mưu và các đơn vị trực thuộc
Bộ máy Mặt trận Tổ quốc ở cấp cơ quan trung ương gồm bảy ban, đơn vị tham mưu, giúp việc: Ban Tổ chức, Kiểm tra; Ban Dân chủ, Giám sát và Phản biện xã hội; Ban Công tác xã hội; Ban Tuyên giáo; Ban Công tác Dân tộc, Tôn giáo và Kiều bào; Ban Công tác Hội quần chúng; cùng Văn phòng. Danh mục cho thấy phạm vi nghiệp vụ khá rộng, từ tổ chức và kiểm tra đến giám sát, phản biện, công tác xã hội và kết nối các nhóm xã hội.
Các đơn vị sự nghiệp được nêu gồm Viện Đào tạo, bồi dưỡng cán bộ MTTQ và các đoàn thể Trung ương, cùng Báo Đại đoàn kết. Văn phòng Ủy ban Đoàn kết Công giáo Việt Nam do Ban Thường trực thành lập để tham mưu, giúp việc cho Ủy ban này; Ban Thường trực cũng thành lập các hội đồng tư vấn theo quy định. So với phần mô tả cơ cấu chính, đây là những thành phần bổ trợ có chức năng riêng, không nên gộp lẫn với các ban tham mưu.
Cơ quan của năm tổ chức vừa phối hợp vừa làm nghiệp vụ riêng
Đối với cơ quan trung ương của các tổ chức chính trị - xã hội, quyết định quy định chức năng tham mưu cho Ban Thường trực về chương trình phối hợp, nhiệm vụ chung và phần việc được giao. Các cơ quan ấy còn trực tiếp giúp cơ quan lãnh đạo có thẩm quyền của tổ chức mình thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước, cùng điều lệ riêng; đồng thời là cơ quan chuyên môn, nghiệp vụ của tổ chức. Người đứng đầu giữ vai trò thủ trưởng cơ quan, cấp phó là phó thủ trưởng. Như vậy, cấu trúc chung không xóa bỏ bản sắc nghiệp vụ của từng tổ chức.
Các nguồn cùng xác nhận phạm vi và mô hình này, đồng thời nêu ví dụ cụ thể để thấy cơ cấu không hoàn toàn đồng nhất. Cơ quan Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam có các ban về công tác công đoàn, quan hệ lao động, tài chính công đoàn và Văn phòng; còn cơ quan trung ương Hội Cựu chiến binh Việt Nam có Ban Tuyên giáo - Dân vận - Phong trào, Ban Tổ chức - Chính sách - Kiểm tra và Văn phòng. Điểm đáng lưu ý nhất là yêu cầu Ban Thường trực cụ thể hóa chức năng, nhiệm vụ, bộ máy và quan hệ công tác sao cho không chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ, bảo đảm hoạt động thông suốt.
Tóm lại, Quyết định 659-QĐ/TW đặt một khung điều phối chung cho cơ quan MTTQ và cơ quan trung ương của 5 tổ chức chính trị - xã hội, nhưng vẫn để từng tổ chức vận hành theo điều lệ và nghiệp vụ của mình. Giá trị nổi bật của quy định nằm ở việc làm rõ đầu mối, trách nhiệm và quan hệ công tác; hiệu quả của mô hình phụ thuộc vào cách cụ thể hóa các ranh giới ấy, tránh trùng lặp mà không làm đứt mạch phối hợp.
