Từ thị trường ứng dụng AI năng động nhất đến tham vọng trung tâm khu vực
Thị trường AI Việt Nam là tập hợp các doanh nghiệp, tổ chức và cơ quan nhà nước đang chủ động áp dụng trí tuệ nhân tạo vào sản xuất, dịch vụ và quản trị, với trọng tâm là biến công nghệ thành giá trị đo được cho kinh tế số thay vì chỉ thử nghiệm mang tính trình diễn. Đây là cuộc chơi nơi kết nối, dữ liệu và tài năng kỹ thuật cùng tạo nên những sản phẩm AI được dùng trong nhà máy, thành phố, logistics lẫn giáo dục, giúp Việt Nam nổi bật hơn trong bức tranh ứng dụng AI Đông Nam Á. Chính vì vậy, nhận định Việt Nam đang nổi lên như một trong những thị trường ứng dụng AI năng động nhất Đông Nam Á không còn là lời khen xã giao mà là đánh giá phản ánh thực tế đầu tư, triển khai và tham vọng chiến lược.
Lựa chọn của Việt Nam rõ ràng: đi thẳng vào AI ứng dụng, nhất là nơi gắn với sản xuất và hệ thống nhúng, thay vì chạy đua chi tiêu cho những nền tảng hào nhoáng mà thiếu kịch bản thực tế. Lực lượng lao động trẻ có kỹ năng số, hệ sinh thái công nghệ phát triển nhanh cùng nền sản xuất và điện tử đang là “đường băng” để AI cất cánh. Nhưng điểm khác biệt nằm ở chỗ, mục tiêu không dừng ở “đi cùng thời đại” mà hướng tới vai trò trung tâm AI khu vực, nơi các giải pháp sinh ra tại Việt Nam phục vụ cả nhu cầu trong nước lẫn chuỗi cung ứng toàn cầu.
Hợp tác công nghệ Qualcomm: từ lãnh đạo cấp cao đến hạ tầng 5G và AI
Nếu muốn trở thành trung tâm AI khu vực, Việt Nam buộc phải mở cửa cho các đối tác công nghệ toàn cầu, nhưng trên nền tảng chủ động và có chọn lọc. Chuỗi cuộc gặp ở cấp lãnh đạo cao nhất cho thấy AI không còn là chủ đề phụ trên bàn nghị sự. Tổng Bí thư Tô Lâm đã tiếp ông Alex Rogers, Chủ tịch phụ trách Quản trị toàn cầu của Qualcomm, vào ngày 10/6/2025, và Thủ tướng Phạm Minh Chính tiếp ông Cristiano Amon, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc toàn cầu tập đoàn này, ngày 12/8/2025. Đó là tín hiệu chính trị rõ ràng rằng hợp tác công nghệ Qualcomm không chỉ là một thương vụ kinh doanh, mà là phần trong chiến lược dài hạn về kinh tế số và AI.
Ở tầng kỹ thuật, công nghệ của Qualcomm đang bám rễ trong hệ sinh thái 5G tại Việt Nam, từ thiết kế, tối ưu hóa, thử nghiệm mạng lưới đến đào tạo nguồn nhân lực cho các nhà mạng. Việc Viettel thương mại hóa trạm gốc 5G Open RAN “Make in Vietnam” sử dụng công nghệ Qualcomm là lời khẳng định rằng nền tảng toàn cầu hoàn toàn có thể đồng thời nâng cấp năng lực sản xuất nội địa và tăng mức tự chủ công nghệ. Quan trọng hơn, đây là bước chuẩn bị hạ tầng cho AI ở biên mạng – nơi dữ liệu sinh ra và quyết định được đưa ra – chứ không chỉ để tăng tốc độ truy cập internet.
Xây nền AI: từ trung tâm dữ liệu, thành phố thông minh đến giáo dục
Tham vọng trung tâm AI khu vực không thể dựa vào khẩu hiệu, mà phải được đỡ bằng hạ tầng suy luận, dữ liệu và nhân lực. Hợp tác giữa Viettel IDC và Qualcomm tập trung vào hạ tầng AI inference, tích hợp công nghệ AI của Qualcomm vào trung tâm dữ liệu và phát triển giải pháp AI cho khách hàng doanh nghiệp. Đây là mảng khó, đòi hỏi khả năng triển khai trên quy mô lớn chứ không phải vài dự án thí điểm mang tính trình diễn. Đồng thời, Qualcomm cùng Viettel và FPT tham gia liên minh toàn cầu xây dựng tiêu chuẩn và thương mại hóa công nghệ 6G tích hợp AI, biến Việt Nam thành một trong những quốc gia tiên phong về thế hệ truyền thông kế tiếp. Đó là bước đi chủ động để không bị mắc kẹt ở tầng “người dùng cuối” của cuộc chơi AI – kết nối.
AI chỉ có ý nghĩa khi chạm vào đời sống. Các công nghệ của Qualcomm đang xuất hiện trong hệ thống quản lý giao thông thông minh do Viettel triển khai, góp phần xử lý luồng phương tiện, giảm tắc nghẽn và nâng cao an toàn. HSPTek phát triển mô-đun AI biên dựa trên nền tảng Qualcomm Dragonwing cho các ứng dụng thời gian thực trong thành phố thông minh và tự động hóa công nghiệp, đồng thời tích hợp xử lý giọng nói tiếng Việt của Vbee để giải pháp phù hợp với nhu cầu nội địa. Đặc biệt, thông qua sáng kiến “Qualcomm for Good” và chương trình “Viet Nam Forward”, 3.675 máy tính cá nhân tích hợp 4G/LTE đã được trao tặng cho hơn 100 trường học nông thôn, giúp khoảng 250.000 học sinh tiếp cận công cụ số và kỹ năng STEM nền tảng. Đây là minh chứng rõ ràng rằng AI phải đi cùng phổ cập công nghệ, nếu không sẽ trở thành cuộc chơi của số ít.
Trung tâm R&D và cuộc đua AI công nghiệp: cơ hội trong chuỗi cung ứng
Một trung tâm AI khu vực không thể thiếu năng lực nghiên cứu, và Việt Nam đang có bước đi đáng kể. Qualcomm xây dựng Trung tâm R&D về AI tại Hà Nội, sau khi mua lại bộ phận AI tạo sinh của VinAI, biến đây thành trung tâm R&D lớn thứ ba toàn cầu của hãng. Cơ sở này tập trung vào AI, SOC, hệ thống cho ô tô tự lái và thiết bị IoT, kết hợp thế mạnh Việt Nam trong học máy, thị giác máy tính, xử lý ngôn ngữ tự nhiên với mạng lưới nghiên cứu toàn cầu. Việc tuyển dụng kỹ sư Việt Nam vào mạng lưới R&D không chỉ mang ý nghĩa việc làm chất lượng cao; đó là bước đưa nhân tài bản địa vào chu trình sáng tạo toàn cầu, thay vì chỉ gia công.
Theo bà Tan Aik Hoon, Việt Nam có tiềm năng trở thành trung tâm AI quan trọng tại Đông Nam Á, đặc biệt trong AI ứng dụng và AI công nghiệp. Các ứng dụng như tự động hóa quy trình, bảo trì dự đoán và phát hiện lỗi rất phù hợp với nền tảng công nghiệp hiện có, giúp doanh nghiệp nâng năng suất thực tế. Trong năm năm tới, cơ hội bứt phá nằm ở việc tích hợp AI sâu hơn vào sản xuất và điện tử để nâng giá trị sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Môi trường đó cũng tạo thêm động lực cho các công ty toàn cầu hỗ trợ thiết kế giải pháp, chuỗi cung ứng và hợp tác hệ sinh thái, giúp AI không còn là khẩu hiệu mà thành lợi thế cạnh tranh thực chất.
Điều kiện để Việt Nam giữ vị thế dẫn đầu ứng dụng AI Đông Nam Á
Việt Nam đã được công nhận là một trong những thị trường ứng dụng AI năng động nhất Đông Nam Á, nhưng vị thế này không tự nhiên mà có, và cũng không mặc định sẽ duy trì. Muốn trở thành trung tâm AI khu vực, Việt Nam cần tiếp tục đầu tư hạ tầng số, từ 5G, 6G tích hợp AI đến trung tâm dữ liệu suy luận và hệ thống AI biên. Song song là phát triển kỹ năng AI chuyên sâu cho đội ngũ kỹ sư, thúc đẩy hợp tác liên ngành giữa chính phủ, trường đại học và doanh nghiệp để đẩy nhanh hành trình từ thử nghiệm đến triển khai diện rộng. Qualcomm đã ký Bản ghi nhớ với Bộ Giáo dục và Đào tạo để hỗ trợ chương trình phát triển nguồn nhân lực AI, cho thấy nhân lực được coi là trụ cột không thể thiếu trong chiến lược.
Trong thực tế, nhu cầu AI đang thúc đẩy tăng trưởng trong chuỗi cung ứng công nghệ và vận tải. Với vai trò trung tâm sản xuất, Việt Nam có lợi thế hiếm có để áp dụng AI trên quy mô lớn trong môi trường nhà máy, logistics và đô thị thông minh, thay vì chỉ tập trung vào vài ứng dụng tiêu dùng. Nếu Việt Nam giữ vững cam kết dài hạn với hạ tầng số, đổi mới và phát triển nhân tài, các đối tác như Qualcomm và Avnet sẽ có thêm lý do để đầu tư quan hệ dài hạn tại địa phương. Kết luận dễ thấy: hoặc Việt Nam biến được AI thành “cơ chế mặc định” trong sản xuất, vận tải và quản lý hạ tầng, qua đó định hình trung tâm AI khu vực; hoặc sẽ phải chấp nhận bị đẩy xuống vai trò người theo sau trong chính cuộc chơi mà mình đang dẫn trước.
