Từ nghiên cứu sang chuyển đổi quốc gia bằng AI: Bước ngoặt chiến lược
Chiến lược AI Việt Nam là kế hoạch quốc gia nhằm đưa trí tuệ nhân tạo trở thành năng lực cốt lõi trong vận hành Nhà nước, phát triển kinh tế và cung cấp dịch vụ công, với mục tiêu xây dựng trung tâm nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và đồng kiến tạo giá trị AI trong khu vực ASEAN và châu Á. Đây không phải bản kế hoạch mang tính tuyên ngôn mà là cú chuyển hướng rõ ràng: từ việc thử nghiệm AI ở từng dự án sang tư duy chuyển đổi toàn diện quốc gia bằng AI, như Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo Nguyễn Khắc Lịch đã nhấn mạnh tại họp báo tháng 8. Quyết định ban hành chiến lược ở thời điểm này cho thấy Việt Nam chọn đi sớm hơn là đứng ngoài cuộc đua AI đang định hình lại trật tự kinh tế toàn cầu, dù biết rằng nguồn lực và kinh nghiệm còn hạn chế.
Mục tiêu top 3 ASEAN AI và kinh tế AI chiếm 6% GDP: Tham vọng có tính toán
Việt Nam đặt mục tiêu thuộc nhóm 3 nước dẫn đầu Đông Nam Á về nghiên cứu, phát triển AI – một tuyên bố tham vọng nhưng không phi thực tế nếu nhìn vào đà số hóa và sức bật doanh nghiệp công nghệ trong nước. Song tham vọng lớn nhất nằm ở kinh tế AI Việt Nam: chiến lược kỳ vọng AI đóng góp khoảng 6% GDP, đồng thời giúp năng suất lao động trong các ngành ứng dụng tăng 10–15%. Một câu nói có thể trích dẫn rõ ràng là: “Kinh tế AI được đặt mục tiêu đạt khoảng 6% GDP, năng suất lao động trong các ngành ứng dụng AI tăng 10–15%.” Đáng chú ý hơn, mục tiêu xuất khẩu AI 2030 là xây dựng thị trường sản phẩm, dịch vụ và giải pháp AI đủ sức cạnh tranh ra khu vực và quốc tế, thay vì chỉ dùng AI như công cụ nội bộ.
Chiến lược AI Việt Nam: 4 tầng mục tiêu và 9 trụ cột triển khai
Điểm mạnh của chiến lược AI Việt Nam là cấu trúc mục tiêu theo 4 tầng: tác động, kết quả, sản phẩm đầu ra và đầu vào. Ở tầng tác động, ngoài mục tiêu top 3 ASEAN AI, chiến lược nhấn mạnh kinh tế AI và năng suất lao động như thước đo thành công. Ở tầng kết quả, Nhà nước đặt ra yêu cầu rất cụ thể: 60% doanh nghiệp ứng dụng AI phải cải thiện hiệu quả hoạt động, 100% cán bộ, công chức, viên chức sử dụng AI công vụ hằng tuần và 60% quyết định điều hành được hỗ trợ bởi dữ liệu và AI. Với người dân, tham số “mức độ hài lòng với dịch vụ công có AI tăng ít nhất 30%” là lời cam kết rằng AI phải tạo ra dịch vụ công tốt hơn chứ không chỉ thêm một lớp công nghệ. Tuy nhiên, mức độ chi tiết như vậy cũng đồng nghĩa với áp lực triển khai rất lớn, nhất là ở các địa phương còn thiếu năng lực số.
Nhân lực, hạ tầng, dữ liệu và doanh nghiệp: Lực kéo cho tham vọng xuất khẩu AI
Chiến lược quốc gia không dừng ở khẩu hiệu mà xác định 9 trụ cột phát triển, trong đó nhân lực, dữ liệu, mô hình và hạ tầng AI là nền tảng; thể chế và quản trị AI là khâu đột phá; doanh nghiệp AI Việt Nam là lực lượng chủ lực. Kế hoạch đến năm 2030 bao gồm xây dựng 10.000 nhân lực AI trình độ cao, 50.000 nhân lực trình độ đại học trở lên có năng lực ứng dụng AI, cùng hàng trăm nghìn lao động được đào tạo lại để vận hành hệ thống AI. Song song, Nhà nước dự kiến hình thành nền tảng điều phối năng lực tính toán AI quốc gia, nền tảng đánh giá mô hình AI tiếng Việt và ít nhất 5 nền tảng AI dùng chung. Việc nhấn mạnh sản phẩm “Make in Viet Nam” và doanh nghiệp AI-native cho thấy Việt Nam không muốn trở thành thị trường tiêu thụ công nghệ ngoại, mà hướng tới chủ động đồng kiến tạo giá trị AI với đối tác quốc tế.
Tương lai đến 2045: AI như hạ tầng vận hành xã hội, cơ hội và rủi ro
Tầm nhìn xa nhất của chiến lược là đến năm 2045, Việt Nam phấn đấu thuộc nhóm 10 quốc gia dẫn đầu châu Á về nghiên cứu, phát triển, làm chủ AI và chuyển đổi AI quốc gia, với AI trở thành nền tảng vận hành chủ đạo của Nhà nước, nền kinh tế và xã hội. Nếu thành công, điều này sẽ thay đổi trải nghiệm hàng ngày của người dân: từ dịch vụ công trực tuyến được hỗ trợ bởi AI đến hệ thống ra quyết định chính sách dựa trên dữ liệu, khi 100% bộ, ngành, địa phương có kế hoạch triển khai và toàn bộ hồ sơ thủ tục hành chính được hỗ trợ bởi AI. Mặt tích cực là hiệu quả, minh bạch có thể tăng lên đáng kể; mặt đáng lo là nguy cơ phụ thuộc quá nhiều vào mô hình AI nếu khâu thể chế, quản trị và an toàn, an ninh, chủ quyền AI không được đặt đúng trọng tâm. Thành công hay thất bại cuối cùng sẽ nằm ở cách Việt Nam biến chiến lược giấy thành năng lực thực tế trong một thập kỷ tới.
