Bán trú trường học bị gián đoạn: vấn đề không còn là chuyện ăn ngủ
Việc nhiều trường tiểu học tại TP.HCM tạm dừng dịch vụ bán trú trường học trong những tuần đầu năm học mới 2026-2027 đang biến câu chuyện tưởng như thuần túy chuyên môn – tổ chức ăn, ngủ trưa cho học sinh – thành một thách thức lớn đối với nhịp sống đô thị, buộc phụ huynh phải xoay lại toàn bộ lịch làm việc, đưa đón con học giữa trưa nắng nóng và tìm giải pháp tạm thời để đảm bảo an toàn, sức khỏe và thu nhập của cả gia đình. Mấu chốt của câu chuyện không nằm ở việc trẻ ăn trưa ở đâu, mà ở chỗ hệ thống dịch vụ hỗ trợ quanh trường học bị đứt quãng mà không có lộ trình chuyển trạng thái rõ ràng. 10h30 ngày 7-9, dưới cái nóng hầm hập, cổng Trường tiểu học Hùng Vương kín phụ huynh đến đón con kết thúc ca sáng. Tại Trường tiểu học Nguyễn Văn Trỗi, khung giờ tương tự cũng đông nghịt người, lý do duy nhất: trường chưa thể tổ chức ăn bán trú ngay đầu năm học mới.
Bốn lượt đưa đón mỗi ngày giữa trưa nắng: cái giá vô hình của phụ huynh TP.HCM
Khi bán trú trường học bị dừng, nhiều phụ huynh TP.HCM lập tức phải gánh thêm hai chuyến xe giữa trưa, nâng tổng số lượt đưa đón con học lên bốn lần/ngày. Chị Thi, có con học lớp 4 ở Trường tiểu học Hùng Vương, mô tả lịch trình mới: sáng đưa đi 7h30, trưa đón về 10h30, chiều đưa lại 13h30 và 16h30 rước về. Đó không chỉ là sự mệt mỏi về thể chất giữa thời tiết nắng gắt mà còn là áp lực sắp xếp giờ giấc làm việc, họp hành, di chuyển trong thành phố. Những gia đình ở xa càng khổ hơn. Một phụ huynh từ Vĩnh Lộc thừa nhận việc đưa cháu về nhà nghỉ trưa là bất khả thi, nên phải cho cháu ăn vội ở quán, rồi hai bà cháu ngồi tạm trong quán cà phê chờ đến giờ học chiều. Trong bối cảnh đó, hình ảnh ông bà như bà Thủy tất tả chạy xe máy giữa trưa để rước hai cháu cho con đi làm càng cho thấy cái giá vô hình mà gia đình phải trả khi dịch vụ bán trú tạm ngưng.
Vì sao nhiều trường đồng loạt chưa ăn bán trú đầu năm học mới 2026-2027?
Đằng sau cảnh phụ huynh quay cuồng đưa đón con học là một chuỗi nguyên nhân mang tính hệ thống. Nhiều cơ sở đang sửa chữa nên không thể tổ chức cho học sinh ăn, ngủ trưa an toàn; như Trường tiểu học Hồng Hà và Đặng Trần Côn đều phải chờ hoàn tất các hạng mục cải tạo trước khi mở lại bán trú, với mốc dự kiến cuối tháng 9 mới tạm yên. Một số trường mới sáp nhập, như Hùng Vương hay Nguyễn Văn Trỗi, lại vướng thủ tục pháp nhân – chưa có con dấu, tài khoản để ký hợp đồng cung cấp thực phẩm, đồng thời phải đồng bộ cơ sở vật chất và tuân thủ nghiêm quy định an toàn thực phẩm. Quan trọng hơn, việc thực thi Chỉ thị 33 về tăng cường bảo đảm an toàn thực phẩm đã thay đổi vai trò thẩm định: UBND phường, xã phải trực tiếp lựa chọn đơn vị cung cấp suất ăn, khiến nhiều trường phải chờ quy trình này hoàn tất mới dám tổ chức lại bán trú. Nói cách khác, mục tiêu bảo vệ sức khỏe học sinh đang bị trả bằng sự bất tiện rất cụ thể của phụ huynh, khi khâu chuẩn bị không kịp tiến độ năm học mới 2026-2027.
Gia đình xoay xở trong ngắn hạn: giải pháp tạm nhưng không thể kéo dài
Trước thực tế phải đưa đón con học 4 lượt mỗi ngày, phụ huynh TP.HCM không có lựa chọn nào khác ngoài tự xoay xở. Một số người chuyển sang nhờ ông bà hỗ trợ rước cháu như trường hợp gia đình bà Thủy; những người làm văn phòng gần trường thì đưa con về công ty ăn trưa, nghỉ trong phòng máy lạnh rồi chở lại trường lúc đầu giờ chiều. Những nhà quá xa đi lại bất tiện chọn cách cho con ăn tạm bên ngoài và ngồi chờ đến ca học sau, chấp nhận hy sinh sự nghỉ ngơi đúng nghĩa cho cả trẻ lẫn người lớn. Phía trường học, không phải nơi nào cũng đứng yên. Có trường như Lê Văn Sỹ cho phép phụ huynh chuẩn bị cơm trưa cho con mang theo, lập đơn phối hợp quản lý và bố trí bảo mẫu, cấp dưỡng, giáo viên trông giờ ăn và giấc ngủ, với 289 học sinh được hỗ trợ ăn ngủ tại trường chỉ trong ngày 7-9. Đây là những nỗ lực đáng ghi nhận, nhưng vẫn là giải pháp tạm thời, phụ thuộc rất nhiều vào sự kiên nhẫn và sức chịu đựng của gia đình.
Cần một sự phối hợp thực chất: không thể để phụ huynh tự chịu đựng
Nếu xem bán trú trường học là một cấu phần của dịch vụ giáo dục đô thị, thì việc nhiều trường tại TP.HCM chưa thể tổ chức ăn ngủ trưa trong tuần đầu năm học mới 2026-2027 không chỉ là trục trặc kỹ thuật, mà là một phép thử cho năng lực phối hợp giữa nhà trường, phụ huynh và chính quyền. Ở vài nơi, UBND phường đã thành lập tổ thẩm định đơn vị cung cấp thực phẩm gồm cán bộ văn hóa – xã hội và y tế, với mục tiêu sớm khôi phục bán trú an toàn và đúng quy định. Nhà trường liên tục phát thông báo mong phụ huynh thấu hiểu, hứa mở lại bán trú vào các mốc cụ thể như 10-9 hay 14-9, song sự "thấu hiểu" không thể là giải pháp duy nhất. Điều cần thiết lúc này là công khai rõ ràng tiến độ, kịch bản ứng phó: trường nào không thể bán trú phải được hỗ trợ phương án giữ trẻ buổi trưa cho phụ huynh ở xa; lịch học 2 buổi/ngày phải tính đến thực tế di chuyển trong cái nóng 35–36 độ. Nếu không, những ngày đầu năm học sẽ luôn là giai đoạn phụ huynh chịu đựng trong im lặng, còn hệ thống thì an toàn trên giấy nhưng thiếu tính nhân văn trong tổ chức.
