Khi học bán trú bị “trói” vào các môn học liên kết bắt buộc
Hiện tượng một số trường yêu cầu phụ huynh đăng ký các môn học liên kết bắt buộc như STEM, IC3, kỹ năng sống, tiếng Anh bản ngữ như điều kiện để con được học bán trú đang đặt ra nhiều câu hỏi về tính tự nguyện, minh bạch tài chính và quyền lựa chọn chương trình học của gia đình, đồng thời làm dấy lên lo ngại về việc biến nhu cầu chăm sóc học sinh cả ngày thành áp lực chi trả thêm cho các dịch vụ giáo dục gắn mác ngoại khóa.
Tại Trường THCS Nguyễn Thị Thập ở TPHCM, phụ huynh được yêu cầu cam kết cho con tham gia đầy đủ các môn liên kết như STEM, kỹ năng sống, IC3… trong suốt thời gian học, nếu không học sinh chỉ được học 1 buổi/ngày. Nội dung này được đưa thẳng vào “Đơn đăng ký nhập học lớp 6 loại hình lớp tăng cường tiếng Anh (bán trú)” và đã được hiệu trưởng xác nhận. Điều đó đồng nghĩa, học bán trú điều kiện không còn nằm ở nhu cầu thật sự của học sinh mà gắn với việc phụ huynh có chấp nhận một “gói” chương trình liên kết mang tính thương mại hay không.
Vấn đề không phải ở chỗ nhà trường có tổ chức STEM IC3 kỹ năng sống hay không, mà là cách các chương trình này được “đóng gói” thành điều kiện tiên quyết để được xếp vào lớp bán trú và lớp tiếng Anh tăng cường. Khi quyền lợi học sinh về chỗ học bán trú, cơ hội tiếp cận tiếng Anh tăng cường bị ràng buộc bởi các cam kết tài chính, câu chuyện đã vượt xa phạm vi chuyên môn, chạm tới lằn ranh giữa phục vụ nhu cầu chính đáng và gây áp lực lựa chọn cho gia đình.
Trường nói gì và vì sao nảy sinh yêu cầu cam kết dài hạn?
Theo phản ánh, ngay khi làm thủ tục nhập học lớp 6, phụ huynh được tư vấn rằng nếu không đăng ký các chương trình thuộc “chương trình nhà trường” thì học sinh không được vào lớp bán trú, không được học tiếng Anh tăng cường và phải học 1 buổi/ngày. Các chương trình này gồm Tin học quốc tế IC3, STEM, kỹ năng sống, tiếng Anh với người bản ngữ và một số môn năng khiếu. Việc đăng ký được yêu cầu thực hiện ngay từ đầu năm và cam kết duy trì trong suốt quá trình con học tại trường.
Hiệu trưởng cho rằng với khung chương trình cơ bản của Bộ GD&ĐT, học sinh chỉ cần học 1 buổi/ngày; còn nếu muốn vào lớp bán trú hoặc tăng cường tiếng Anh thì phải tham gia thêm các chương trình nhà trường thiết kế. Trường hiện có 51 lớp với hơn 2.000 học sinh bán trú, quỹ phòng học hạn chế nên phải tổ chức nhiều loại hình lớp và sắp xếp theo nhu cầu đăng ký.
Một chi tiết đáng chú ý: những năm trước, việc đăng ký là tự nguyện, không yêu cầu cam kết cả 4 năm; nhưng do nhiều học sinh bỏ giữa chừng, nhất là khối 7,8,9, năm nay trường đưa ra “sáng kiến” buộc cam kết “trong suốt thời gian theo học tại trường”. Đây là bước chuyển quan trọng, cho thấy động cơ tổ chức chương trình không chỉ là yếu tố chuyên môn mà còn là sự ổn định nguồn thu và tiện cho việc sắp xếp lớp, trong khi cái giá phải trả là phụ huynh mất dần quyền điều chỉnh lựa chọn theo nhu cầu thực tế của con.
Gánh nặng với phụ huynh, áp lực với học sinh và câu hỏi về quyền lợi
Về phía phụ huynh, thế “tiến thoái lưỡng nan” khá rõ: nếu không đăng ký, con mất cơ hội học bán trú 2 buổi/ngày và lớp tiếng Anh tăng cường; nếu đăng ký, gia đình phải chấp nhận một “gói” môn học liên kết suốt 4 năm, dù nhiều nội dung không phù hợp nhu cầu. Nhiều phụ huynh cho rằng chương trình chính khóa THCS vốn đã nặng, các môn liên kết dạy còn sơ sài, đôi khi chỉ xem phim tài liệu hoặc tự tìm hiểu, nên hiệu quả không tương xứng thời gian và chi phí bỏ ra.
Không thể bỏ qua khía cạnh thời khóa biểu. Có thời điểm các tiết thuộc chương trình nhà trường được xếp xen kẽ với tiết chính khóa sáng, chiều; học sinh không đăng ký rất khó chủ động ra về sau khi kết thúc phần học bắt buộc. Dù hiệu trưởng nói với lớp có học sinh không tham gia thì nhà trường sẽ đưa các tiết liên kết xuống cuối buổi, thực tế phụ huynh vẫn lo ngại nguy cơ con bị “kẹt” giữa những khoảng trống thời gian hoặc chịu cảm giác bị tách biệt khỏi tập thể.
Ở góc độ quyền lợi học sinh, việc điều kiện hóa học bán trú vào các gói chương trình liên kết đã khiến nhu cầu chăm sóc, ăn nghỉ, an toàn của trẻ bị phụ thuộc vào lựa chọn tài chính của gia đình. Một vài em thuộc diện bán trú nhưng không tham gia chương trình nhà trường được bố trí ra về sau các tiết chính khóa; điều này đặt câu hỏi: liệu quyền tiếp cận môi trường học tập ổn định, có giám sát cả ngày có đang bị chia nhỏ theo khả năng và mức độ chấp nhận chi trả thêm của phụ huynh?
Môn liên kết có giá trị, nhưng phải trả lại quyền lựa chọn cho phụ huynh
Không ai phủ nhận STEM IC3 kỹ năng sống hay tiếng Anh với người bản ngữ có thể mang lại giá trị nếu được xây dựng bài bản và giảng dạy nghiêm túc. Vấn đề nằm ở chỗ chúng bị biến thành môn học liên kết bắt buộc trên thực tế, khi được gắn trực tiếp với điều kiện được học bán trú điều kiện và tiếng Anh tăng cường. Theo thông tin từ nhà trường, mức thu các môn này năm trước lần lượt khoảng vài chục đến hơn hai trăm nghìn đồng mỗi tháng cho từng nội dung tăng cường và năng khiếu.
Một câu nói có thể trích dẫn là: “Trường THCS Nguyễn Thị Thập yêu cầu phụ huynh phải cam kết tham gia đầy đủ chương trình nhà trường suốt thời gian theo học tại trường; nếu không tham gia, học sinh sẽ chuyển sang lớp một buổi”. Cách ràng buộc này biến phụ huynh thành người “mua trọn gói”, thay vì là đối tác giáo dục có quyền lựa chọn, điều chỉnh và dừng lại các dịch vụ không còn phù hợp với con theo thời gian.
Nếu nhà trường tin vào chất lượng STEM, IC3, kỹ năng sống và tiếng Anh bản ngữ, hãy để những môn này tự thuyết phục phụ huynh bằng nội dung, phương pháp, báo cáo kết quả học tập minh bạch. Cam kết dài hạn – nếu cần – chỉ nên xuất phát từ sự hài lòng, không phải từ nỗi lo con mất chỗ bán trú. Khi quyền lợi học sinh được đặt đúng vị trí trung tâm, các chương trình liên kết vẫn có cơ hội phát triển, nhưng trên nền tảng tôn trọng lựa chọn tự nguyện của gia đình.
