Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là gì và vì sao phải quan tâm ngay
Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chương trình sàng lọc sức khỏe và khám sức khỏe định kỳ do Nhà nước tổ chức, giúp mỗi người được kiểm tra sức khỏe cơ bản hoặc chuyên sâu ít nhất một lần mỗi năm mà không phải trả chi phí dịch vụ, với kết quả được số hóa để quản lý lâu dài.
Điểm quan trọng là đây không còn là một đợt “vận động” ngắn hạn, mà là chính sách y tế công cộng mới: dịch vụ kiểm tra, phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh mạn tính được coi là quyền lợi cơ bản của cư dân. Ở nhiều địa phương, đặc biệt vùng sâu vùng xa, khoảng cách tới bệnh viện từng là rào cản khiến người dân chỉ khám khi đã bệnh nặng. Nhờ các chương trình khám sức khỏe miễn phí, bác sĩ tới tận xã, phường, dữ liệu được lưu trên hồ sơ điện tử, và người dân có cơ hội kiểm tra sức khỏe toàn diện mà không phải di chuyển xa hay lo phí khám.
Phú Thọ: Thí điểm thành triển khai đồng loạt, không để ai bị bỏ lại
Phú Thọ là một trong những địa phương đi đầu khi biến chủ trương thành hành động cụ thể: cuối tháng 7, tỉnh tổ chức thí điểm chương trình khám sức khỏe định kỳ và chương trình sàng lọc sức khỏe miễn phí tại một số địa phương; từ ngày 1/8 chương trình được triển khai đồng loạt trên toàn tỉnh. Đây là cách địa phương hiện thực hóa Nghị quyết 72-NQ/TW về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân, thay vì chỉ dừng ở khẩu hiệu.
Ý nghĩa chính sách thể hiện rõ ở những xã đặc biệt khó khăn như Đức Nhàn, nơi hơn 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, nhiều thôn cách trung tâm xã tới 40km. Khi bác sĩ cùng trang thiết bị được đưa về tận xã, người dân lần đầu được khám tổng quát, siêu âm, xét nghiệm mà không phải đi xa; khoảng cách tiếp cận y tế được thu hẹp một cách thực chất, không phải trên giấy tờ. Câu chuyện chăm sóc sức khỏe không còn là đặc quyền của người sống gần bệnh viện huyện.
Đáng chú ý, tỉnh đang huy động 89 cơ sở khám chữa bệnh đủ điều kiện để tham gia chương trình, cho thấy đây là chiến dịch tổ chức bài bản chứ không phải một đợt khám lưu động nhỏ lẻ. Một phát biểu đáng trích dẫn là: “Kinh phí dự kiến trong năm 2026 khoảng 263 tỷ đồng cho hoạt động khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí trên phạm vi toàn tỉnh”. Việc phân chia thành năm nhóm đối tượng, trong đó nhóm ưu tiên bao gồm người cao tuổi, hộ nghèo, người mắc bệnh mạn tính, thể hiện lựa chọn chính trị rõ ràng: nguồn lực công phải ưu tiên cho những nhóm dễ tổn thương nhất.
TPHCM – Phường Bình Hòa: Mô hình đô thị tổ chức khám sức khỏe định kỳ
Nếu Phú Thọ cho thấy cách một tỉnh trung du thu hẹp khoảng cách y tế, thì một phường đô thị như Bình Hòa lại thể hiện cách tổ chức khám sức khỏe miễn phí trong bối cảnh dân số đông, dân cư phức tạp. Trên cơ sở kế hoạch của UBND TPHCM và Sở Y tế về khám sức khỏe định kỳ cho người dân, ngày 6/8 Trạm Y tế phường Bình Hòa đã phối hợp các đơn vị y tế tổ chức khám miễn phí cho cư dân trên địa bàn. Đây là bước cụ thể hóa chủ trương “lấy phòng bệnh và phát hiện sớm bệnh tật làm trọng tâm” trong chăm sóc sức khỏe đô thị.
Điểm đáng chú ý là chương trình thiết kế theo hướng “dịch vụ đi tìm người”: khám tại Trạm Y tế, cơ sở khám chữa bệnh ký hợp đồng, văn phòng khu phố, trường học, doanh nghiệp và thăm khám tại nhà cho trường hợp đặc biệt. Với tổng số 133.188 người thường trú và tạm trú trên địa bàn, nếu chỉ trông chờ vào một điểm khám, hệ thống sẽ quá tải. Cách phân tán điểm khám này cho thấy tư duy tổ chức linh hoạt, phù hợp đô thị đông dân, đồng thời tận dụng hệ thống hồ sơ sức khỏe điện tử để quản lý thống nhất.
Về phía người dân, lợi ích thực tế rất rõ: mỗi người được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất một lần trong năm, được đo các chỉ số cơ bản, khám nội – ngoại khoa, làm xét nghiệm theo chỉ định và được tư vấn chế độ dinh dưỡng, luyện tập. Kết quả được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo nền tảng cho việc theo dõi, phòng ngừa bệnh mạn tính lâu dài. Địa phương đặt mục tiêu sau nhiều đợt khám chính thức, khám bổ sung và khám vét, sẽ hoàn thành 100% chỉ tiêu trước ngày 15/10, thể hiện quyết tâm biến cam kết thành con số cụ thể.
Người dân được lợi gì và cần làm gì để không bị bỏ sót
Điểm chung của các chương trình này là dịch chuyển trọng tâm từ “chữa bệnh khi đã muộn” sang “phòng bệnh và phát hiện sớm”, đặc biệt với bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch. Khi người cao tuổi, người khuyết tật, người có công, hộ nghèo và người mắc bệnh mạn tính được ưu tiên khám sức khỏe định kỳ, họ có cơ hội được phát hiện sớm biến chứng, được theo dõi lâu dài và giảm nguy cơ nhập viện đột ngột. Những nhóm tưởng như yếu thế lại trở thành trung tâm của chính sách, đây là sự đảo chiều cần thiết trong tư duy y tế công.
Với người dân, quyền lợi chỉ thành hiện thực nếu chủ động tham gia. Trước hết, mỗi gia đình nên cập nhật thông tin cư trú, bảo đảm có tên trong danh sách mời khám (đặc biệt với người tạm trú dài hạn). Thứ hai, nên giữ liên lạc với tổ dân phố, khu phố hoặc cộng tác viên sức khỏe cộng đồng để nắm lịch khám, điểm khám phù hợp; ở đô thị, có thể được yêu cầu xác nhận qua ứng dụng định danh. Thứ ba, khi đi khám cần mang theo giấy tờ tùy thân và danh sách bệnh đang điều trị, thuốc đang dùng để bác sĩ đánh giá chính xác. Nếu được mời khám bổ sung hoặc khám vét, đừng bỏ qua vì đó là cơ hội cuối cùng trong năm để được khám sức khỏe miễn phí và cập nhật hồ sơ điện tử.
Từ thí điểm tới chính sách lâu dài: Cơ hội và trách nhiệm chung
Điểm tích cực nhất là các chương trình này được thiết kế như chính sách lâu dài chứ không phải phong trào ngắn hạn. Ở Phú Thọ, giai đoạn 2027-2030, công tác khám sức khỏe định kỳ dự kiến triển khai hàng năm từ 1/1 đến 15/12, với mục tiêu mỗi người dân được khám sức khỏe hoặc sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Ở một phường đông dân như Bình Hòa, sau đợt khám đầu tiên, Trạm Y tế tiếp tục tổ chức các đợt bổ sung, khám vét, rà soát số liệu và cập nhật kết quả để hoàn thành đủ chỉ tiêu trước thời hạn.
Tuy vậy, để chương trình khám sức khỏe miễn phí thực sự hiệu quả, không chỉ ngành y tế hay chính quyền địa phương phải nỗ lực. Người dân cần thay đổi thói quen “đợi bệnh mới đi khám”, coi khám sức khỏe định kỳ là một phần của sinh hoạt hằng năm, giống như nộp thuế hay tiêm chủng. Cộng đồng – từ đoàn thể, khu phố đến các tổ chức xã hội – phải tham gia nhắc nhở, hỗ trợ người yếu thế di chuyển, phiên dịch cho đồng bào dân tộc khi cần. Khi cả hệ thống chính trị và từng cá nhân cùng coi chăm sóc sức khỏe là việc chung, các chương trình sàng lọc sức khỏe mới có cơ hội trở thành nền tảng cho một hệ thống quản lý sức khỏe toàn dân công bằng, bền vững.
