Khám sức khỏe miễn phí toàn dân: từ chủ trương đến cam kết chính trị
Khám sức khỏe miễn phí toàn dân là chương trình y tế cộng đồng do chính quyền tổ chức, trong đó mọi người dân được khám định kỳ và sàng lọc bệnh tật không phải chi trả chi phí, với mục tiêu phát hiện sớm, phòng ngừa bệnh tật và thu hẹp chênh lệch tiếp cận dịch vụ y tế giữa các nhóm dân cư. Tỉnh Lâm Đồng đang biến khái niệm này từ khẩu hiệu thành hành động khi Ủy ban nhân dân tỉnh quyết định bổ sung có mục tiêu 150,354 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách tỉnh năm 2026 cho các xã, phường, đặc khu. Nguồn tiền này được dùng để triển khai chương trình khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí cho người dân trong 6 tháng cuối năm, đặt nền cho mục tiêu bao phủ 100% dân số được kiểm tra sức khỏe miễn phí ít nhất một lần trong năm.
150,354 tỷ đồng và mục tiêu 100% dân số: tham vọng nhưng đáng làm
Điểm khác biệt lần này là quy mô và tính ràng buộc về kết quả. UBND tỉnh không chỉ nói chung chung về an sinh mà “ban hành Quyết định bổ sung có mục tiêu 150,354 tỷ đồng từ nguồn dự phòng ngân sách tỉnh cho các xã, phường, đặc khu cho công tác KSK định kỳ trong 6 tháng cuối năm”. Đây là khoản đầu tư thẳng vào y tế dự phòng, nhằm mở rộng khám sức khỏe miễn phí và sàng lọc bệnh tật trên toàn địa bàn. Chiến dịch khám sức khỏe định kỳ miễn phí hướng đến mục tiêu 100% người dân được kiểm tra sức khỏe ít nhất một lần trong năm. Con số 864.513 người đã được khám, mới đạt 22,2% kế hoạch, cho thấy khoảng cách lớn giữa hiện tại và mục tiêu, nhưng cũng chứng minh chiến dịch không còn là ý tưởng trên giấy. Câu hỏi không phải là “có làm hay không”, mà là “làm sao để làm cho tới”.
Tuyến cơ sở gồng mình: nút thắt hạ tầng, nhân lực và dữ liệu
Để hiện thực hóa chương trình y tế cộng đồng này, tuyến cơ sở là mặt trận đầu tiên và cũng là nơi bộc lộ nhiều giới hạn. Trước ngày 30/6, ngành y tế huy động 34 đơn vị nòng cốt, gồm 8 bệnh viện và 26 trung tâm y tế khu vực, tổ chức các tổ khám lưu động tại trường học, tăng cường khám ngoài giờ, ngày nghỉ cho người dân từ 6 tuổi trở lên. Tuy vậy, các trạm y tế đang bị quá tải khi vừa khám chữa bệnh, phòng chống dịch, vừa triển khai khám sức khỏe toàn dân và xử lý khối lượng hồ sơ rất lớn. Nhiều xã lúng túng với đấu thầu, đặt hàng cơ sở y tế; vùng sâu lại yếu internet, dẫn tới tắc nghẽn khi kết nối dữ liệu với Cổng Sức khỏe. Nói cách khác, nếu không tháo nút thắt hạ tầng, nhân lực và số hóa, khoản ngân sách 150,354 tỷ đồng khó phát huy hết tác dụng trong phòng ngừa bệnh tật.
Phân cấp về xã và yêu cầu công bằng trong tiếp cận dịch vụ
Từ 1/7, công tác khám sức khỏe định kỳ được phân cấp về UBND các xã, phường, đặc khu theo quy định. Đây là bước đi hợp lý nếu muốn khám sức khỏe miễn phí bám sát từng thôn xóm, trường học, nhưng cũng đặt ra yêu cầu siết chặt kỷ luật thực hiện. Nguồn kinh phí bổ sung được phân bổ trực tiếp xuống cơ sở, vừa tạo dư địa chủ động, vừa buộc địa phương phải lập kế hoạch, rà soát chính xác đối tượng thụ hưởng và sử dụng đúng mục đích. Chính quyền cấp xã được yêu cầu đẩy nhanh khám sức khỏe đầu năm học, ưu tiên người cao tuổi, hộ nghèo, người có công và đồng bào dân tộc thiểu số. Nếu làm đúng, đây không chỉ là chương trình chi tiền mà là cơ chế bảo đảm tiếp cận công bằng, giúp những nhóm yếu thế được sàng lọc bệnh tật, được phòng ngừa bệnh tật từ sớm thay vì chịu thiệt vì khoảng cách địa lý và kinh tế.
Từ chiến dịch sang thường xuyên: không để khám miễn phí chỉ là phong trào
Chiến dịch khám sức khỏe miễn phí lần này là bước cụ thể hóa Kế hoạch 6446/KH-UBND về khám sức khỏe định kỳ, sàng lọc miễn phí giai đoạn 2026–2030, đồng thời bám sát các nghị quyết về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân. Nhưng nếu tất cả dừng lại ở một chiến dịch cao điểm, hiệu quả phòng ngừa bệnh tật sẽ bị giới hạn. Mục tiêu KSK cho 100% dân số trong tháng 11 là một cột mốc quan trọng, song điều quan trọng hơn là biến KSK định kỳ thành thói quen và quyền lợi thường xuyên của người dân. Điều đó đòi hỏi tiếp tục củng cố trạm y tế, hoàn thiện hạ tầng dữ liệu, phân định rõ phạm vi chi trả giữa ngân sách nhà nước, bảo hiểm y tế và các nguồn khác. Khi đó, mỗi lần đi khám sẽ không còn là “chiến dịch”, mà là cấu phần bình thường của một hệ thống y tế cộng đồng hiện đại.
