Can thiệp tim mạch: “thời gian là cơ tim” và bước nhảy vọt tại Việt Nam
Can thiệp tim mạch là các kỹ thuật dùng ống thông và thiết bị chuyên dụng đi từ mạch máu đến tim để mở mạch vành bị hẹp, tái thông mạch bị tắc, thay van hoặc hỗ trợ bơm máu mà không cần mổ mở lồng ngực, nhằm cứu cơ tim và cải thiện sống còn cho người bệnh suy tim nặng, bệnh hẹp mạch vành và các biến cố tim cấp tính. Tại nhiều bệnh viện Việt Nam, những ca từng bị xem là “vô vọng” đang được cứu sống nhờ sự kết hợp giữa công nghệ mới và đội ngũ bác sĩ tim mạch can thiệp được đào tạo bài bản. Bức tranh không còn là chuyện vài trung tâm lớn; từ tuyến quận đến tỉnh, mạng lưới can thiệp tim mạch đang dần bao phủ, rút ngắn khoảng cách sống – chết cho người bệnh ở khắp địa phương.
Từ 19% lên 48% sức co bóp: cứu bệnh nhân suy tim nặng trên bờ sốc tim
Trọng tâm của can thiệp tim mạch hiện đại là cứu cơ tim càng nhiều càng tốt. Ca bệnh tại một bệnh viện tuyến quận ở TPHCM là minh chứng điển hình: người đàn ông sinh năm 1977 nhập viện sau 5 giờ đau dữ dội sau xương ức, vã mồ hôi, khó thở, điện tâm đồ ST chênh lên rộng, siêu âm cho thấy sức co bóp cơ tim chỉ còn 19% — con số đồng nghĩa với suy tim nặng và sốc tim cận kề. Khi chụp, bác sĩ phát hiện bệnh mạch vành ba nhánh, động mạch liên thất trước tắc hoàn toàn. Ê-kíp kích hoạt quy trình can thiệp mạch vành cấp cứu, vừa tái thông mạch vừa đặt bóng đối xung nội động mạch chủ (IABP) hỗ trợ tuần hoàn. Kết quả: sau 3 ngày, IABP được rút, huyết động ổn định, sức co bóp cơ tim phục hồi từ 19% lên 48%, bệnh nhân xuất viện sau hơn 2 tuần, tự sinh hoạt tại giường. Đây là câu trả lời rõ ràng cho câu nói “thời gian là cơ tim” trong can thiệp tim mạch cấp cứu.
Công nghệ iVAC: “máy bơm phụ” mở cửa sống cho bệnh hẹp mạch vành phức tạp
Nếu trước đây nhiều ca bệnh hẹp mạch vành phức tạp buộc phải mổ bắc cầu, thì nay công nghệ iVAC đang đẩy giới hạn của can thiệp qua da. Trường hợp ông Phạm Văn Ngọ, 86 tuổi, là ví dụ: xơ vữa lan tỏa nhiều nhánh, động mạch liên thất trước hẹp 90%, thân chung động mạch vành trái hẹp 60–70% kèm vôi hóa nặng, phân suất tống máu chỉ 36%, kèm tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn lipid và bệnh thận mạn. Với trái tim chỉ bằng “một nửa người bình thường”, bất kỳ gián đoạn dòng máu nào trong lúc đặt stent đều có thể dẫn đến tụt huyết áp, sốc tim. Ê-kíp quyết định dùng công nghệ iVAC — thiết bị hỗ trợ thất trái tạm thời như một “máy bơm phụ”, hút máu từ thất trái và bơm lên động mạch chủ qua đường động mạch đùi, đồng bộ với nhịp tim, duy trì huyết động ổn định. Nhờ đó, stent được đặt an toàn qua các đoạn hẹp nặng, không xuất hiện tụt huyết áp hay loạn nhịp, bệnh nhân xuất viện sau một tuần, tiếp tục dùng thuốc và tái khám theo hẹn. Đây là một trong những ca đầu tiên trong nước dùng công nghệ iVAC theo đúng khuyến cáo quốc tế cho can thiệp nguy cơ cao.
TAVI và xử lý tổn thương vôi hóa: ít xâm lấn, nhiều cơ hội cho người cao tuổi
Không chỉ bệnh hẹp mạch vành, các bệnh lý van tim và tổn thương vôi hóa lan tỏa cũng đang được xử lý theo cách ít xâm lấn hơn. Cụ bà 78 tuổi bị hẹp khít van động mạch chủ do thoái hóa, suy tim mức NYHA III, mệt và khó thở ngay cả khi vận động nhẹ, vốn sẽ là ứng viên phẫu thuật mở ngực thay van trong giai đoạn trước. Sau khi đánh giá giải phẫu và nguy cơ, bác sĩ lựa chọn can thiệp TAVI: đưa van nhân tạo qua hệ thống mạch máu, triển khai tại vị trí van hẹp mà không cần mổ mở ngực, giúp khôi phục dòng máu từ tim ra động mạch chủ. Ca can thiệp thuận lợi, cụ phục hồi tốt và xuất viện sau khoảng một tuần, tiếp tục dùng thuốc và tái khám định kỳ để theo dõi van nhân tạo. Song song đó, ở một viện tim mạch khác, các bác sĩ xử lý thành công ca bệnh ba thân động mạch vành với vôi hóa lan tỏa, xoắn vặn, nhờ siêu âm trong lòng mạch có AI và khoan phá mảng vôi hóa, đặt stent và bóng phủ thuốc, giúp bệnh nhân hết đau ngực, đi lại được chỉ sau một ngày.
Ngưng tim hai lần vẫn sống: ý nghĩa của mạng lưới can thiệp tim mạch địa phương
Điểm đáng chú ý nhất trong bức tranh này là: ngay cả bệnh viện tỉnh cũng đang cứu được những ca ngưng tim nhiều lần nhờ can thiệp tim mạch kịp thời. Bà Nguyễn Thị Chiền, 69 tuổi, có tiền sử bệnh tim, mệt và khó thở vào buổi tối nên được đưa đến tuyến khu vực, rồi nhanh chóng chuyển lên bệnh viện tỉnh khi tình trạng nặng lên. Vào viện trong tình trạng suy hô hấp, tụt huyết áp, toan máu nặng, suy thận cấp, suy tim, tràn dịch màng phổi và ổ bụng, bà hai lần ngưng tim nhưng đều được hồi sức thành công, đặt nội khí quản, thở máy. Sau hội chẩn khẩn, ê-kíp tim mạch can thiệp quyết định chụp mạch vành cấp cứu tại chỗ, đặt máy tạo nhịp tạm thời, phát hiện tắc động mạch vành phải và tổn thương hai nhánh trái, tiến hành nong và đặt stent để tái thông dòng máu nuôi tim. Sau 36 giờ, bệnh nhân được rút nội khí quản, chức năng thận cải thiện, các chỉ số chuyển hóa ổn định. Những ca như vậy cho thấy khi kỹ thuật can thiệp tim mạch được triển khai rộng, người bệnh không còn phải chuyển tuyến xa trong lúc “thời gian là cơ tim”, cơ hội sống tăng lên rõ rệt.
