Sự ra đi của người viết nên mùa xuân bất tận
Nhạc sĩ Từ Vũ, tên thật là Trần Đỗ Lộc, là một nhạc sĩ Việt Nam sinh năm 1932 tại Hà Nội, gắn liền tên tuổi với ca khúc “Gái xuân” phổ từ thơ Nguyễn Bính, và được xem là một gương mặt quan trọng trong di sản âm nhạc Việt với những sáng tác trữ tình mang đậm hồn quê và dấu ấn mùa xuân.
Theo cáo phó từ gia đình, nhạc sĩ Từ Vũ trút hơi thở cuối cùng lúc 19h48 ngày 20/10, hưởng thọ 95 tuổi. Lễ nhập quan được cử hành sáng 21/10, lễ động quan diễn ra lúc 8h ngày 23/10, sau đó linh cữu ông được đưa đi hỏa táng tại Trung tâm hỏa táng Bình Hưng Hòa, TP.HCM. Sự ra đi của ông không chỉ là nỗi buồn riêng của gia đình, bạn bè, mà còn là mất mát của những người yêu nhạc Việt. Khi một nhạc sĩ như Từ Vũ khép lại hành trình đời mình, chúng ta buộc phải nhìn lại xem âm nhạc đã nuôi dưỡng ký ức tập thể ra sao – và nhận ra ông là một trong những người đã làm điều đó bằng những giai điệu giản dị mà bền bỉ.
Từ Hà Nội đến Sài Gòn: con đường muộn mà thành của một nhạc sĩ
Điều đáng nói ở nhạc sĩ Từ Vũ là ông không bước vào âm nhạc bằng con đường trường lớp chính quy, mà bằng một hành trình tự học đầy kiên nhẫn. Sinh năm 1932 tại Hà Nội, đến năm 1950 ông theo gia đình vào Nam sinh sống. Trong thời gian này, ông tình cờ tìm được cuốn “Nghệ thuật sáng tác âm nhạc” và mang về tự học, cuốn sách trở thành người thầy đầu tiên đưa ông đến với âm nhạc sáng tác. Câu chuyện ấy cho thấy: di sản âm nhạc Việt không chỉ được tạo nên bởi những tài năng được đào tạo bài bản, mà còn bởi những người tự mày mò, tin vào trực giác nghệ thuật của mình.
So với nhiều đồng nghiệp cùng thời, ông đến với con đường sáng tác khá muộn. Nhưng chính sự “muộn màng” đó lại tạo cho nhạc sĩ Từ Vũ một chiều sâu khác: ông không vội vàng chạy theo trào lưu, mà lặng lẽ xây dựng thế giới âm nhạc riêng, nơi chất liệu dân gian, thơ ca và cảm xúc đời thường hòa vào nhau. Khi nhìn lại, ta thấy con đường ấy là minh chứng rằng tài năng không bị giới hạn bởi thời điểm bắt đầu, mà bởi cách người nghệ sĩ kiên trì nuôi dưỡng nó.
“Gái xuân”: từ bài thơ Nguyễn Bính đến huyền thoại âm nhạc
Trong toàn bộ sự nghiệp, nhạc sĩ Từ Vũ có nhiều ca khúc, nhưng “Gái xuân” là tác phẩm nổi tiếng nhất và trở thành biểu tượng gắn liền với tên tuổi ông. Năm 1953, ông tình cờ đọc tập thơ “Mây tần” của nhà thơ Nguyễn Bính; khi đọc đến bài thơ “Gái xuân” chỉ gồm 2 khổ với 8 câu, ông nảy ra cảm hứng phổ nhạc và hoàn thành ca khúc trong khoảng 15 phút. Câu chuyện sáng tác nhanh đến khó tin ấy cho thấy sự gặp gỡ hiếm hoi giữa thơ và nhạc: khi cảm hứng chín muồi, thời gian không còn là thước đo giá trị.
Do nguyên tác thơ khá ngắn, nhạc sĩ Từ Vũ đã mạn phép thêm hai câu: “Xuân đi xuân đến hãy còn xuân/ Cô gái trông xuân biết bao lần” để lời bài hát có độ dài phù hợp. Ông viết “Gái xuân” theo điệu tango, sau này nhiều ca sĩ trẻ chuyển sang rumba hoặc chachacha. Ban đầu, ca sĩ Linh Sơn thể hiện nhưng chưa tạo tiếng vang; chỉ đến khi Tâm Vấn trình bày, ca khúc mới được công chúng biết đến rộng rãi, rồi tiếp tục được Ý Lan, Cẩm Ly, Thanh Lan và nhiều thế hệ ca sĩ khác hát lại. Qua nhiều năm, “Gái xuân” vẫn vang lên mỗi dịp Tết đến xuân về ở cả hai miền Nam, Bắc. Đó không chỉ là một ca khúc, mà là nhịp đập mùa xuân trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt.
Một đời gửi hồn quê và nỗi nhớ vào di sản âm nhạc Việt
Giới yêu nhạc thường nhắc đến nhạc sĩ Từ Vũ như người của “Gái xuân”, nhưng nếu chỉ dừng ở đó thì là bất công với cả một kho tàng ông để lại. Trong sự nghiệp, ông sáng tác nhiều ca khúc như “Áo trắng chiều mưa bay”, “Ánh nắng đồng quê”, “Cô đơn chiều Đà Lạt”, “Cõi người ta”, “Đà Lạt tình yêu và nỗi nhớ”, “Mưa cao nguyên”, “Mưa”, “Ta tìm thấy nhau”, “Tiếng hát cho người tình”, “Trăng gặp gỡ”, “Vĩnh biệt tình yêu”…. Những tựa đề ấy đã nói lên thế giới âm nhạc của ông: đầy mưa nắng, nỗi nhớ, tình yêu và những cảnh đời bình dị.
Ông còn viết lời Việt cho một số ca khúc nhạc ngoại như “Cánh buồm xa xưa”, “Cánh bướm vườn xuân”, “Mong mùa xuân mới”…. Năm 2012, ông thực hiện CD “Gái xuân” với 10 ca khúc, trong đó có những ca khúc phổ thơ như “Mưa cao nguyên”, “Mưa tháng 6”, “Mưa đời lãng du”. Những đóng góp ấy cho thấy nhạc sĩ Từ Vũ đã âm thầm làm phong phú thêm di sản âm nhạc Việt bằng các sáng tác trữ tình, nơi chất thơ của Nguyễn Bính và nhiều thi sĩ khác được ông đưa vào giai điệu. Khi các ca khúc của ông vẫn được nhiều thế hệ nghệ sĩ yêu thích và khán giả ngân nga, ta có thể nói di sản ấy đã vượt qua giới hạn thời gian để trở thành một phần của ký ức âm nhạc chung.
Khi người nghệ sĩ ra đi, âm nhạc ở lại
Lễ tang nhạc sĩ Từ Vũ được tổ chức tại tư gia trên đường Nguyễn Cửu Đàm, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM; sau lễ động quan sáng 23/10, thi hài ông được hỏa táng tại Bình Hưng Hòa. Gia đình từ chối nhận phúng điếu, một chi tiết nhỏ nhưng nói lên nhiều điều: có lẽ điều ông và người thân mong muốn nhất là sự tưởng nhớ bằng âm nhạc, bằng những lần “Gái xuân” lại vang lên trong không gian sum họp ngày Tết.
Nhìn lại, nhạc sĩ Từ Vũ không phải là người ồn ào trên truyền thông, nhưng ông hiện diện bền bỉ trong đời sống tinh thần qua những giai điệu đã đi vào lòng người. Di sản âm nhạc Việt được tạo nên từ nhiều tên tuổi, và Từ Vũ là một trong số đó – không phải bằng những tuyên ngôn lớn, mà bằng một ca khúc như “Gái xuân” có thể hoàn thành trong 15 phút nhưng sống cùng chúng ta hàng chục năm. Khi ông ra đi ở tuổi 95, điều công bằng nhất mà chúng ta có thể làm là tiếp tục nghe, hát và kể lại câu chuyện về người nhạc sĩ đã gửi cả mùa xuân của đời mình vào âm nhạc.
