Hai con đường, một di sản âm nhạc
Di sản của nhạc sĩ Từ Vũ và Trần Xuân Tiến là phần ký ức âm nhạc Việt được bồi đắp từ ca khúc phổ thơ sống lâu với mùa xuân và những giai điệu tuổi trẻ gắn với phong trào sinh viên. Nhạc sĩ Từ Vũ, tên thật là Trần Đỗ Lộc, qua đời ngày 20/10, hưởng thọ 95 tuổi. Ông sinh năm 1932 tại Hà Nội, rồi theo gia đình vào Nam năm 1950; con đường sáng tác đến với ông khá muộn, bắt đầu từ việc tự học qua một cuốn sách về nghệ thuật sáng tác. Gia đình tổ chức lễ nhập quan sáng 21/10, lễ động quan lúc 8 giờ ngày 23/10, sau đó đưa linh cữu ông đi hỏa táng tại Bình Hưng Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Sự ra đi của ông nhắc người nghe rằng một giai điệu có thể vượt khỏi thời điểm ra đời để trở thành tài sản chung của nhiều thế hệ.
“Gái xuân” vẫn gọi mùa xuân trở về
Trong sự nghiệp của Từ Vũ, Gái xuân ca khúc phổ thơ Nguyễn Bính là dấu ấn bền lâu nhất. Năm 1953, đọc bài thơ trong tập Mây tần, ông nảy ý phổ nhạc và hoàn thành bài hát trong khoảng 15 phút. Bài thơ chỉ có hai khổ, tám câu; để lời ca phù hợp hơn, ông thêm hai câu thơ của mình. Câu chuyện sáng tác nhanh không làm tác phẩm trở nên chóng quên: ca khúc ban đầu được Linh Sơn thể hiện, rồi được công chúng biết đến rộng rãi hơn qua giọng hát Tâm Vấn. Viết theo điệu Tango, bài hát về sau còn được thể hiện theo Rumba và Chachacha. Qua nhiều năm, các nghệ sĩ thuộc nhiều thế hệ vẫn yêu thích tác phẩm, và giai điệu thường vang lên mỗi dịp Tết ở cả hai miền Nam, Bắc. Sức sống ấy khiến Gái xuân trở thành một phần tiêu biểu của di sản âm nhạc Việt.
Tiếng hát tuổi trẻ của Trần Xuân Tiến
Trần Xuân Tiến qua đời, để lại dấu ấn gắn với một kiểu phụng sự khác: đưa âm nhạc vào sinh hoạt và khát vọng của người trẻ. Trong những năm 1970, ông tham gia phong trào “Hát cho đồng bào tôi nghe”, Hội Sinh viên sáng tác và Đoàn văn nghệ sinh viên – học sinh Sài Gòn. Khi đất nước thống nhất, ông tiếp tục sáng tác song hành với hoạt động Đoàn, Hội và phong trào thanh thiếu nhi. Những ca khúc như Quanh lửa hồng, Bài ca tuổi trẻ, Niềm vui chiến dịch và Bạn ơi! Hãy ra biển lớn mang tinh thần tập thể, sẻ chia và cống hiến; các bài hát thiếu nhi như Hái ổi, Học đánh vần lại gần gũi với gia đình, trường lớp và thành phố. Đặt cạnh Gái xuân, những sáng tác ấy cho thấy di sản âm nhạc không chỉ nằm ở giai điệu được nhớ lâu, mà còn ở khả năng kết nối con người với cộng đồng. Đó là lý do tiếng hát của hai nhạc sĩ vẫn có chỗ đứng trong ký ức văn hóa.
