Bước ngoặt: từ đại đô thị sang tuyến metro Hà Nội
Chiến lược mới của hệ sinh thái tỷ phú Phạm Nhật Vượng là dịch chuyển từ mô hình kiếm tiền chủ yếu bằng bất động sản sang làm chủ chuỗi giá trị hạ tầng giao thông đô thị, trong đó gói tổng thầu 5 tuyến metro Hà Nội, sản xuất thép ray và cung cấp đoàn tàu là ví dụ điển hình cho cách một tập đoàn tư nhân tích hợp từ vật liệu, thiết kế, thi công đến vận hành để chiếm vị thế dài hạn trong các dự án đường sắt khối lượng lớn. Ngày 15/10, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội và liên danh tổng thầu Vinhomes – SGC đã ký hợp đồng triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị số 1, 2, 8, 10 và 14 theo hình thức chìa khóa trao tay, với tổng mức đầu tư được công bố gần 900.000 tỷ đồng, chưa bao gồm chi phí giải phóng mặt bằng. Theo hợp đồng, liên danh này đảm nhận toàn bộ quy trình từ thiết kế, cung ứng, lắp đặt, thi công đến bàn giao hoàn thiện. Đây không chỉ là một dự án đường sắt đơn lẻ, mà là tuyên bố chiến lược: Vingroup muốn trở thành người chơi trung tâm trong hạ tầng giao thông đô thị, chứ không còn đứng ngoài chờ nhà nước đặt hàng.
Chuỗi tích hợp: từ thép ray sản xuất đến 200 đoàn tàu
Điểm đặc biệt của cú mở rộng này nằm ở mức độ tích hợp chiều sâu: hệ sinh thái Phạm Nhật Vượng không chỉ nhận thi công tuyến metro Hà Nội, mà còn chủ động xây năng lực vật liệu và phương tiện. Trước đó, Vingroup đã ký hợp đồng với Alstom về cung cấp 200 đoàn tàu Metropolis cho các tuyến đường sắt đô thị Hà Nội, mỗi đoàn gồm 5 toa, hướng tới tối ưu sức chở, hiệu quả vận hành và an toàn. Song song, VinMetal – doanh nghiệp thép trong hệ sinh thái – ký hợp đồng với tập đoàn Danieli (Italy) để nhận thiết bị lõi cho dây chuyền cán thép ray và thép hình tại Tổ hợp Gang thép VinMetal Hà Tĩnh, với công suất thiết kế hơn 700.000 tấn thép ray và thép hình mỗi năm. Đây là các dòng thép phục vụ trực tiếp cho dự án đường sắt, cầu cảng, công trình công nghiệp và hạ tầng logistics. Nói cách khác, mỗi mét thép ray sản xuất ra đều có sẵn đầu ra tiềm năng trong mạng lưới metro và các dự án hạ tầng khác, giảm phụ thuộc nhập khẩu và tạo biên lợi nhuận nội bộ thay vì để giá trị rơi vào tay nhà cung cấp nước ngoài.
Tại sao là bây giờ: bối cảnh tái cơ cấu và nhu cầu hạ tầng
Không phải ngẫu nhiên mà Vingroup chọn thời điểm này để ôm trọn một gói hạ tầng giao thông khổng lồ. Tập đoàn đã công bố định hướng mở rộng sang hạ tầng và năng lượng xanh từ tháng 8/2025, bên cạnh các trụ cột công nghệ – công nghiệp, thương mại – dịch vụ và thiện nguyện xã hội. Đây là bước đi phù hợp với quá trình tái cơ cấu danh mục hoạt động, khi bất động sản truyền thống đối mặt chu kỳ khó khăn và dư địa tăng trưởng trong nước không còn rộng như trước. Ở phía ngược lại, Việt Nam đang đẩy mạnh đầu tư hạ tầng để tháo gỡ điểm nghẽn logistics, tăng cường kết nối các trung tâm kinh tế và nâng cao sức cạnh tranh quốc gia. Khi Hà Nội quyết định triển khai đồng thời 5 tuyến metro, cơ hội xuất hiện cho một nhà thầu tư nhân có khả năng huy động vốn, công nghệ và tổ chức thi công trên nhiều mũi. Việc liên danh Vinhomes – SGC huy động hơn 100 dây chuyền máy đào hầm TBM, trên 50 dây chuyền thiết bị đào tường vây cùng hàng nghìn phương tiện vận chuyển đất đào, mùn khoan cho thấy họ muốn chứng minh năng lực thi công hầm hiện đại, chứ không chỉ là nhà phát triển bất động sản quen làm mặt bằng và nhà cao tầng.
Lợi thế và rủi ro của chiến lược “ôm cả chuỗi giá trị”
Về mặt lý thuyết, chiến lược tích hợp từ thép ray sản xuất, thiết kế, thi công đến vận hành metro có thể tạo ra lợi thế chi phí và kiểm soát chất lượng cho hệ sinh thái Phạm Nhật Vượng. Nhu cầu thép, thiết bị, xây dựng và dịch vụ kỹ thuật từ các dự án đường sắt đô thị quy mô lớn có thể mở rộng thị trường cho doanh nghiệp trong nước, đồng thời giảm phụ thuộc vào nhập khẩu vật liệu chiến lược. Nếu các tuyến metro Hà Nội vận hành đúng kế hoạch trước ngày 31/12/2030, mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn sẽ góp phần giảm ùn tắc, cải thiện môi trường và tạo điều kiện phát triển các khu đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Tuy nhiên, quy mô đầu tư khổng lồ cũng đi kèm rủi ro: giá nguyên liệu đầu vào cao, thời gian triển khai dài, nguy cơ chi phí vượt dự toán, chậm tiến độ và nhu cầu thị trường không đạt kỳ vọng. Với metro, hiệu quả không chỉ nằm ở việc xây xong mà còn ở khả năng kết nối quy hoạch đô thị, thu hút hành khách và kiểm soát chi phí vận hành. Nếu các tuyến đường sắt không đủ hành khách, bài toán hoàn vốn sẽ trở nên nặng nề cho cả thành phố lẫn nhà thầu.
Tác động dài hạn: hạ tầng giao thông như một trụ cột mới
Nhìn dài hạn, việc hệ sinh thái Phạm Nhật Vượng dồn lực vào các dự án đường sắt đô thị và thép ray sản xuất cho thấy tham vọng hình thành một trụ cột kinh doanh mới dựa trên hạ tầng. Nếu thành công, Vingroup sẽ không chỉ là nhà phát triển bất động sản mà còn là đối tác chiến lược của nhà nước trong các dự án hạ tầng giao thông, từ metro đến cầu cảng và logistics. Khi 5 tuyến metro Hà Nội đi vào vận hành, chúng được kỳ vọng kết nối các đầu mối giao thông, trung tâm kinh tế và khu đô thị lớn như sân bay quốc tế Nội Bài, Khu liên hợp thể thao quốc tế Hùng Vương, Times City, Cổ Loa, Ocean City… góp phần nâng cao năng lực vận tải công cộng, giảm áp lực giao thông đường bộ, mở rộng không gian đô thị và cải thiện chất lượng sống của người dân. Câu hỏi còn lại là liệu mô hình “tư nhân ôm trọn chuỗi giá trị hạ tầng” có được quản trị bằng những tiêu chuẩn minh bạch, đánh giá hiệu quả kinh tế – xã hội và kiểm soát rủi ro dài hạn như kỳ vọng hay không. Nếu câu trả lời là có, đây sẽ là một bước tiến đáng kể cho cả doanh nghiệp lẫn thành phố.
