Thương vụ TBM kỷ lục: Tín hiệu đổi cách làm metro Hà Nội
Máy đào hầm TBM (Tunnel Boring Machine) là thiết bị thi công hầm tân tiến, có khả năng đồng thời đào, vận chuyển đất đá và lắp đặt vỏ hầm với độ chính xác cao, giúp hạn chế tối đa ảnh hưởng đến các công trình phía trên và rút ngắn thời gian thi công cho các dự án metro ngầm quy mô lớn. Đây chính là trung tâm của câu chuyện hạ tầng giao thông Hà Nội những ngày gần đây. Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội đã ký hợp đồng với liên danh tổng thầu Vinhomes – SGC để triển khai 5 tuyến metro số 1, 2, 8, 10 và 14 theo hình thức “chìa khóa trao tay”, với tổng mức đầu tư gần 900.000 tỷ đồng. Con số hơn 100 dây chuyền máy đào hầm TBM được đặt hàng cho thấy một cách tiếp cận khác hẳn: dùng công nghệ thi công hầm làm đòn bẩy tăng tốc, thay vì chấp nhận tiến độ ì ạch như các dự án trước.
Hơn 100 máy đào hầm TBM: Quy mô chưa từng có và ý nghĩa chiến lược
Liên danh Vinhomes – SGC chủ động đặt hơn 100 dây chuyền thiết bị đào hầm TBM, trên 50 dây chuyền thiết bị đào tường vây và huy động hàng nghìn phương tiện vận chuyển đất đào, mùn khoan để thi công đồng loạt trên nhiều công trường metro Hà Nội. Về mặt kỹ thuật, TBM là nhóm thiết bị thi công hầm hiện đại nhất thế giới, vừa đào, vừa vận chuyển đất đá, vừa lắp đặt vỏ hầm với độ chính xác cao, qua đó giảm rủi ro lún nứt và hạn chế ảnh hưởng đến công trình phía trên. Về mặt chiến lược, việc tập trung vào công nghệ thi công hầm cho thấy nhà thầu và nhà đầu tư muốn giải quyết điểm nghẽn lớn nhất của metro Hà Nội: các đoạn ngầm phức tạp dưới lòng đô thị. Khi năng lực đào hầm được nâng lên bằng một đội quân TBM quy mô kỷ lục, khả năng hoàn thành đúng tiến độ các tuyến metro sẽ không còn là khẩu hiệu mà trở thành mục tiêu có cơ sở kỹ thuật.
Bài học từ Moscow, Doha, London, Paris: nhiều TBM, tiến độ khác biệt
Để hình dung ý nghĩa của hơn 100 dây chuyền TBM cho metro Hà Nội, có thể soi chiếu với các siêu dự án metro trên thế giới. Moscow từng lập kỷ lục vận hành đồng thời 23 máy TBM tại 23 vị trí trong chương trình xây dựng metro, cho phép đào hầm song song trên nhiều tuyến. Doha Metro đặt mua 21 máy TBM và hoàn thành 111 km đường hầm chỉ trong 26 tháng, với giai đoạn cao điểm đạt hơn 2,5 km hầm mới mỗi tuần. London dùng 8 máy TBM để đào 42 km hầm trong khoảng ba năm, còn Grand Paris Express huy động 29 máy cho mạng lưới khoảng 200 km. Những con số này cho thấy một quy luật: khi công nghệ thi công hầm được đầu tư đủ lớn và tổ chức thi công hợp lý, thời gian đào hầm có thể rút ngắn đáng kể. Tuy nhiên, hoàn thành đào hầm không đồng nghĩa hệ thống metro lập tức vận hành; Doha dù kết thúc đào hầm năm 2016 nhưng đến 2019 mới đưa tuyến vào khai thác. Nghĩa là TBM là điều kiện cần, nhưng quản lý dự án và lắp đặt hệ thống vẫn là điều kiện đủ.
Từ 5 tuyến metro đến 253,5 km: Hà Nội có dám chạy đua với thời gian?
Đại diện liên danh nhà thầu, Chủ tịch HĐQT Vinhomes Phạm Thiếu Hoa cam kết huy động nguồn lực, phối hợp với thành phố để đưa các tuyến metro vào vận hành trước ngày 31/12/2030. Với hơn 100 dây chuyền TBM được chuẩn bị, kỳ vọng đặt ra là đẩy nhanh tiến độ xây dựng 5 tuyến metro, góp phần hiện thực hóa kế hoạch phát triển 253,5 km đường sắt đô thị tại Hà Nội. Tuy nhiên, chiều dài tuyến metro không đồng nghĩa với chiều dài đường hầm cần đào, bởi mỗi tuyến có thể kết hợp đoạn ngầm, đoạn trên cao và đoạn mặt đất; nếu dùng thiết kế hai ống hầm đơn, tổng chiều dài hầm có thể gần gấp đôi chiều dài đoạn tuyến ngầm. Điều đó đặt ra áp lực tổ chức thi công cực lớn: phải tận dụng tối đa các mũi đào, phối hợp chặt chẽ giữa các hạng mục, đồng thời tránh để năng lực TBM bị lãng phí vì chậm mặt bằng, chậm thiết kế hay chậm giải ngân. Nói cách khác, Hà Nội đang bước vào cuộc chạy đua với thời gian, mà đối thủ không chỉ là địa chất phức tạp, mà còn là năng lực quản trị dự án.
Canh bạc TBM của Phạm Nhật Vượng: cú hích hay phép thử cho quản trị hạ tầng?
Việc huy động hơn 100 máy đào hầm TBM cho metro Hà Nội là một canh bạc lớn về công nghệ thi công hầm và năng lực triển khai hạ tầng giao thông đô thị. Về phía nhà đầu tư, đây là lựa chọn táo bạo: thay vì đi từng bước nhỏ, chấp nhận kéo dài dự án, họ chọn giải pháp tổng lực với thiết bị hiện đại nhất thế giới. Nếu hệ thống quản trị dự án, từ thiết kế, giải phóng mặt bằng đến vận hành, bắt kịp tốc độ của TBM, Hà Nội có thể bước vào giai đoạn mở rộng metro nhanh hơn nhiều so với thói quen chậm trễ trước đây. Ngược lại, nếu các khâu mềm không theo kịp, đội quân TBM trị giá khổng lồ sẽ trở thành phép thử đau đớn cho cách chúng ta làm hạ tầng. Canh bạc này vì thế không chỉ là câu chuyện của một doanh nhân hay một liên danh nhà thầu, mà là bài kiểm tra năng lực của cả hệ thống trong việc biến tham vọng metro Hà Nội thành mạng lưới giao thông công cộng vận hành thực sự.
