Nghịch lý: Tuổi thọ tăng, chất lượng cuộc sống lại giảm
Nghịch lý sức khỏe người Việt là dù tuổi thọ trung bình ngày càng cao, nhiều người vẫn phải trải qua giai đoạn dài cuối đời sống chung với bệnh tật, suy giảm chức năng và phụ thuộc người khác, khiến chất lượng cuộc sống tuổi thọ không tương xứng với số năm sống. Việt Nam đang già hóa dân số nhanh với hơn 14,5% dân số trên 60 tuổi, đặt ra bài toán không chỉ sống lâu mà còn phải duy trì sức khỏe và khả năng tự chăm sóc đến cuối đời. Điều đáng lo là người Việt có thể trải qua 12-14 năm cuối đời với bệnh tật, suy giảm chức năng và cần người chăm sóc. Đây không còn là câu chuyện của “ông bà ngoài 80”, mà là cảnh báo trực tiếp cho những người trung niên hôm nay: nếu không thay đổi từ bây giờ, 10–15 năm cuối đời rất dễ trở thành quãng thời gian sống mà không khỏe.
Già hóa dân số Việt Nam: không chỉ là chuyện con số
Già hóa dân số Việt Nam đang diễn ra nhanh với hơn 14,5% dân số trên 60 tuổi. Đằng sau con số này là một thực tế khó chịu: hệ thống y tế và mỗi gia đình đều bị kéo căng bởi gánh nặng người cao tuổi bệnh tật. Bệnh viện Thống Nhất tiếp nhận hơn 6.000 lượt khám mỗi ngày, trong đó trên 70% là người cao tuổi. Nói cách khác, phần lớn nguồn lực y tế đang dành cho nhóm tuổi vốn nên được “bảo dưỡng” từ sớm, chứ không phải chỉ chữa cháy khi đã suy kiệt. Trong khi ở châu Âu, Mỹ, nhiều người cao tuổi vẫn duy trì khả năng hoạt động lâu dài, thì tại Việt Nam, không ít người từ 80 tuổi trở lên gặp khó khăn khi đi lại, sinh hoạt và phải phụ thuộc hoàn toàn vào người khác. Đó là bức tranh già hóa dân số Việt Nam: sống thọ nhưng không tự chủ.
Từ chữa bệnh sang phòng ngừa: thay đổi muộn sẽ phải trả giá
Thói quen phổ biến của chúng ta là “đau đâu chữa đó”, gần như phó mặc cơ thể cho đến khi bệnh bùng phát. PGS.TS.BS Lê Đình Thanh nhấn mạnh y tế không thể chỉ chờ có bệnh mới chữa vì cách này tốn kém và chỉ kéo dài thời gian sống bệnh tật, thay vì kéo dài thời gian sống khỏe. Người cao tuổi bệnh tật thường phải nhập viện lặp đi lặp lại, dùng nhiều loại thuốc, lệ thuộc người chăm sóc, khiến cả gia đình kiệt sức. Phòng ngừa bệnh mạn tính và lão hóa, theo các chuyên gia, không phải đến 60-70 tuổi mới bắt đầu; quá trình này diễn ra suốt cuộc đời, nên xây dựng cơ thể khỏe mạnh từ khi còn trẻ có ý nghĩa quyết định. Nói thẳng: ai đợi đến khi nghỉ hưu mới bắt đầu chăm sức khỏe là đã đi trễ ít nhất 20 năm.
Chiến lược sống khỏe từ tuổi trung niên: xây nền sức khỏe thay vì đuổi theo phép màu
Trong bối cảnh người cao tuổi bệnh tật gia tăng, nhiều người trông chờ vào các công nghệ mới như tế bào gốc như một “cứu cánh”. Các nhà khoa học đang thử nghiệm phương pháp loại bỏ hoặc kiểm soát tế bào già, trong đó có tế bào miễn dịch và tế bào gốc trung mô, với một số tín hiệu tích cực trên từng bệnh lý. Tuy vậy, Việt Nam đã ứng dụng tế bào gốc trong một số bệnh cụ thể, nhưng mọi hình thức “trẻ hóa bằng tế bào gốc” phải được thực nghiệm nghiêm ngặt, cấp phép rõ ràng và đánh giá bởi cơ sở khoa học, không thể chỉ nghe quảng cáo. PGS.TS Phạm Văn Phúc cũng nhấn mạnh tế bào dùng trong điều trị phải được kiểm soát chất lượng, độ an toàn và hiệu quả như một sản phẩm dược phẩm. Nói cách khác, công nghệ là hỗ trợ, không phải tấm vé miễn phí. Cốt lõi vẫn là phòng ngừa bệnh mạn tính từ sớm: ăn uống điều độ, vận động đều, ngủ đủ, kiểm tra sức khỏe định kỳ và chủ động quản lý huyết áp, đường huyết, mỡ máu.
Kết luận: sống lâu để tận hưởng, không phải để chịu đựng
Câu hỏi đúng không phải là “sống được bao nhiêu tuổi?”, mà là “trong bao nhiêu năm ta còn tự đi, tự ăn, tự chăm sóc bản thân?”. Việt Nam già hóa nhanh, nghĩa là thế hệ trung niên hôm nay chính là người cao tuổi của 10–20 năm tới, đối mặt trực tiếp với bức tranh người cao tuổi bệnh tật, suy giảm chức năng và lệ thuộc. Muốn cải thiện chất lượng cuộc sống tuổi thọ, chúng ta phải dịch chuyển tư duy từ chữa bệnh sang sống khỏe: coi tập luyện, dinh dưỡng là “thuốc hằng ngày”; coi khám sàng lọc là khoản đầu tư, không phải chi phí; coi mỗi thói quen lành mạnh là một năm cuối đời bớt đau đớn. Nếu không bắt đầu từ bây giờ, 12-14 năm cuối đời sống trong bệnh tật sẽ là kịch bản mặc định, chứ không phải ngoại lệ.
