Tuổi 40: cửa ngõ vào 14 năm sống chung với bệnh tật
Tuổi 40 là giai đoạn mà người Việt vẫn còn sung sức, nhưng đồng thời bước vào ngưỡng cửa của những yếu tố nguy cơ bệnh mãn tính, suy giảm sức khỏe và áp lực tài chính, khiến việc chuẩn bị sức khỏe, tài chính và việc làm cho tuổi già trở thành nhiệm vụ chiến lược cần khởi động ngay từ giai đoạn này để giảm số năm phải sống chung với bệnh tật và nâng cao chất lượng tuổi già. Người Việt ngày nay sống thọ hơn, song trung bình mỗi người có khoảng 14 năm sống trong tình trạng bệnh tật, một con số đủ để biến giai đoạn cuối đời thành thời gian dài điều trị và phụ thuộc. Nếu vẫn giữ tư duy "đến già rồi tính", chúng ta đang chấp nhận rằng 14 năm đó sẽ là hiện thực khó tránh. Quan điểm cần thay đổi là: chuẩn bị sức khỏe tuổi 40 phải được coi như một dạng "bảo hiểm" chủ động cho chính tương lai của mình.
Già hóa dân số nhanh: 14 năm bệnh tật không còn là chuyện cá nhân
Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ khiến mọi sự chậm trễ chuẩn bị trở nên nguy hiểm, không chỉ cho từng gia đình mà cho cả hệ thống an sinh xã hội. Hiện có 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên, tăng 2,8 triệu so với năm 2019 và dự báo gần 18 triệu vào năm 2030. Năm 2024 cứ 100 trẻ em có khoảng 60 người cao tuổi, và đến 2074 con số này có thể lên 225 người cao tuổi trên 100 trẻ em. Câu nói "tuổi thọ trung bình của người Việt Nam tăng nhưng chất lượng sức khỏe vẫn còn hạn chế, trung bình mỗi người có khoảng 14 năm sống trong tình trạng bệnh tật" là lời cảnh báo đã đủ rõ ràng. 14 năm bệnh tật tuổi già kéo theo nhu cầu khám chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe tăng mạnh, tạo thêm sức ép với quỹ bảo hiểm y tế, ngân sách nhà nước và thế hệ lao động trẻ phải vừa nuôi con, vừa chăm cha mẹ.
Chuẩn bị sức khỏe tuổi 40: đi từ sàng lọc định kỳ tới lối sống
Nhìn từ góc độ cá nhân, chuẩn bị sức khỏe tuổi 40 không thể chỉ dừng ở vài lần khám tổng quát cho có, mà cần một chiến lược lâu dài, có kỷ luật. Tuổi trung niên là lúc các yếu tố nguy cơ bệnh mãn tính bắt đầu xuất hiện, nên sàng lọc sức khỏe định kỳ phải trở thành nếp sống, không phải "sự kiện" hiếm hoi. Song hành với đó là phòng chống bệnh mãn tính bằng thay đổi lối sống: ăn bớt muối, đường, chất béo; bỏ thuốc lá, hạn chế rượu; duy trì vận động đều đặn thay vì chỉ tập khi tăng cân. Khi Bộ Y tế đưa người từ 40 tuổi vào kế hoạch hướng dẫn duy trì lối sống lành mạnh, rèn luyện thể lực, chăm sóc sức khỏe, đó là tín hiệu cho thấy nhà nước đã làm phần của mình, phần còn lại là mỗi người phải coi khám và sàng lọc không khác gì bảo trì định kỳ cho cơ thể.
Không chỉ sức khỏe: tài chính và việc làm cũng phải "già hóa" từ tuổi 40
Một sai lầm phổ biến là nghĩ rằng chuẩn bị cho bệnh tật tuổi già chỉ liên quan đến bác sĩ và thuốc men, trong khi thực tế sức khỏe, tài chính và sự nghiệp gắn chặt với nhau. Trung bình 14 năm sống bệnh tật đồng nghĩa với chi phí y tế kéo dài, khả năng lao động giảm và phụ thuộc nhiều hơn vào con cháu hoặc hệ thống an sinh. Vì vậy, ở tuổi 40, bên cạnh phòng chống bệnh mãn tính, mỗi người cần bắt đầu tích lũy tài chính, xây dựng kế hoạch việc làm phù hợp khi bước vào tuổi già, và chuẩn bị kỹ năng chăm sóc người cao tuổi ngay trong gia đình. Việc các cán bộ y tế, dân số được tập huấn để tư vấn hướng dẫn người dân duy trì lối sống lành mạnh, rèn luyện thể lực, chăm sóc sức khỏe và chuẩn bị tài chính, lao động là nỗ lực hỗ trợ đáng kể, nhưng nếu người 40 tuổi vẫn "đứng ngoài cuộc" thì mọi chính sách sẽ biến thành lời khuyên khó có tác dụng.
Từ chính sách tới hành động: biến tuổi 40 thành điểm xuất phát cho cuộc sống khỏe hơn
Điểm tích cực là kế hoạch thích ứng với già hóa dân số đã không chờ tới khi người dân bước sang tuổi 60 mới nhắc đến bệnh tật tuổi già, mà đưa chuẩn bị sớm vào hướng dẫn Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035. Hằng năm, các địa phương sẽ chọn 50% xã, phường, đặc khu để tổ chức chiến dịch truyền thông kết hợp khám, phát hiện sớm các bệnh thường gặp ở người cao tuổi, bên cạnh mạng lưới câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe ngay tại cộng đồng. Ngành y tế cũng tăng đào tạo bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên lão khoa và nghiên cứu mô hình bệnh tật, nhu cầu chăm sóc người cao tuổi. Nhưng cuối cùng, chất lượng 14 năm cuối đời phụ thuộc quyết định hôm nay: có biến sàng lọc sức khỏe định kỳ, dinh dưỡng hợp lý, vận động và kế hoạch tài chính thành thói quen ngay từ tuổi 40 hay tiếp tục hoãn lại đến lúc cơ thể "lên tiếng". Chọn sớm là chọn sống khỏe, không chỉ sống lâu.
