Khi hình học rời trang sách
Dạy Toán STEM là cách tổ chức bài học để học sinh vận dụng kiến thức toán học cùng các lĩnh vực khoa học, công nghệ và kỹ thuật nhằm thiết kế, tạo ra sản phẩm hoặc giải quyết một vấn đề thực tế. Chiều 28/10, Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, Hải Phòng, tổ chức chuyên đề cấp thành phố về dạy Toán theo định hướng này. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc trang trí bài học bằng một hoạt động thủ công, mà ở việc buộc học sinh dùng kiến thức để đưa ra lựa chọn và kiểm tra sản phẩm. Trong bài minh họa của cô giáo Đỗ Thị Quyên cùng lớp 8B1, học sinh vận dụng tính chất hình thoi, hình vuông vào thiết kế sản phẩm STEM. Đây là hướng dạy học hình học thuyết phục: khái niệm chỉ thật sự có ý nghĩa khi giúp người học đo đạc, tạo hình và lý giải vì sao sản phẩm có thể hoạt động.
Từ cạnh, góc đến diều và hộp kẹo
Trong hoạt động thực hành, kiến thức về cạnh, góc, đường chéo và các tính chất hình học được đưa vào việc đo, tạo hình, gấp ghép diều và hộp kẹo. Theo phân công, hai nhóm thiết kế diều từ hình thoi, hai nhóm còn lại làm hộp kẹo từ hình vuông; một nhóm giới thiệu hộp “Trick or Treat” gấp từ tờ giấy vuông 20 x 20 cm theo hình thức bán hàng và trả lời câu hỏi của khách. Những chi tiết ấy biến học Toán thực tế thành một quá trình có mục tiêu rõ ràng: học sinh phải chuyển tính chất hình học thành cấu trúc, rồi trình bày và bảo vệ cách làm. Cách tiếp cận này đáng giá hơn việc chỉ nhận diện hình trên bảng, bởi học sinh thấy kiến thức trong sách có thể đáp ứng yêu cầu cụ thể của đời sống.
Hoạt động thiết kế và chế tạo còn mở cơ hội rèn tư duy sáng tạo, giao tiếp và hợp tác; học sinh không chỉ làm theo mẫu mà cần cùng nhau hoàn thiện, đánh giá sản phẩm. Vì vậy, sản phẩm không nên là đích đến duy nhất. Giá trị sư phạm nằm ở lập luận toán học phía sau từng quyết định.
Chuyên đề cần để lại công cụ cho giáo viên
Chuyên đề cấp thành phố được tổ chức trong bối cảnh đổi mới phương pháp theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, với mục tiêu phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh và tạo cơ hội để giáo viên trao đổi kinh nghiệm. Đây là điều kiện quan trọng: một tiết dạy hay sẽ khó lan tỏa nếu giáo viên không có cách chuyển ý tưởng thành kế hoạch khả thi. Nội dung chuyên đề gợi ý cách xây dựng kế hoạch bài dạy STEM, giao nhiệm vụ học tập và đánh giá năng lực học sinh một cách toàn diện. Với giáo dục STEM THCS, hỗ trợ thiết thực không phải là áp một khuôn mẫu cho mọi lớp, mà giúp giáo viên xác định mục tiêu toán học, lựa chọn nhiệm vụ phù hợp và tạo tiêu chí đánh giá cả quá trình lẫn sản phẩm.
Nhà trường đã xây dựng 17 chủ đề STEM để triển khai trong năm học 2026–2027. Quy mô này cho thấy hoạt động không chỉ dừng ở một tiết minh họa. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc mỗi chủ đề có giữ được mối liên hệ rõ ràng giữa kiến thức cần học và vấn đề cần giải quyết hay không.
Từ tiết minh họa đến năng lực vận dụng
Toán học giữ vai trò kết nối trong STEM vì giúp học sinh mô hình hóa tình huống, tính toán kết cấu, lựa chọn vật liệu và xem xét độ an toàn của sản phẩm. Nhưng vai trò ấy chỉ trở nên rõ với học sinh khi bài học tạo cơ hội cho các em tự thử, nhận ra điểm chưa phù hợp và điều chỉnh bằng lập luận. Do đó, dạy Toán STEM không nên được đánh giá chỉ qua sản phẩm bắt mắt; điều cần quan sát là học sinh có giải thích được cách dùng tính chất hình học và có biết kiểm chứng kết quả hay không.
Trong năm học 2026–2027, câu lạc bộ STEM của trường dự kiến tham gia các sân chơi khoa học, công nghệ và triển khai dự án về giám sát môi trường cho thành phố thông minh cùng hệ thống cảnh báo khoảng cách an toàn thích ứng theo tốc độ xe. Những kế hoạch tiếp nối này mở rộng không gian vận dụng, nhưng bài học cốt lõi vẫn bắt đầu từ lớp học: giúp học sinh thấy Toán học có thể giải quyết vấn đề, đồng thời khuyến khích các em tự đặt câu hỏi và sáng tạo. Khi giáo viên được hỗ trợ thiết kế nhiệm vụ và đánh giá đúng quá trình, hình học sẽ không còn là những công thức tách rời đời sống mà trở thành công cụ để học sinh biến ý tưởng thành sản phẩm.
