STEM phải đi từ định hướng đến lớp học
Giáo dục STEM là phương thức dạy học tích hợp, giúp học sinh kết nối kiến thức khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học để phát triển năng lực, phẩm chất và giải quyết vấn đề trong đời sống. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc trường học có bao nhiêu thiết bị hiện đại, mà ở chỗ học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức để tạo ra và kiểm chứng giải pháp hay không. Tại một tọa đàm về thích ứng với giáo dục STEM, các đại biểu bàn về năng lực thực tiễn của nhà trường, nội dung phù hợp với giáo dục tăng cường và nhu cầu người học, cùng hỗ trợ dành cho giáo viên, học liệu, thiết bị và nền tảng số. Những vấn đề này cho thấy STEM trường học không thể chỉ là một hoạt động đơn lẻ: muốn triển khai nhất quán, cần kết nối kế hoạch dạy học, người dạy và điều kiện tổ chức.
Áp lực đổi mới của giáo dục phổ thông khiến việc tổ chức STEM đồng bộ trở thành mối quan tâm chung, từ chương trình, học liệu và không gian học tập đến tập huấn, đào tạo giáo viên. Đây là lý do cuộc thảo luận cần đi xa hơn lời kêu gọi đổi mới: nhà trường phải chọn cách làm vừa sức, phù hợp điều kiện thực tế, đồng thời xác định rõ học sinh sẽ học và làm được gì.
Một lộ trình vừa sức, thay vì chạy theo thiết bị
Tại tọa đàm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Tưởng Duy Hải, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và cố vấn dự án giáo dục STEM của Tập đoàn Geleximco, chia sẻ cách tiếp cận và giải pháp thích ứng với yêu cầu mới. Ông nhấn mạnh yêu cầu về kế hoạch giáo dục, đội ngũ, học liệu, thiết bị, hình thức tổ chức và phối hợp với đối tác; các đại biểu cũng trao đổi về cách đưa bài học, chủ đề, dự án STEM vào kế hoạch, lựa chọn quy trình khám phá khoa học hoặc thiết kế kỹ thuật, khai thác thiết bị và học liệu số.
Một gợi ý có tính thực tiễn là chia mức triển khai theo năng lực của trường, thay vì đặt mục tiêu cao ngay từ đầu. Ở mức cơ bản, mỗi khối cần tối thiểu 6 chủ đề trong một năm học; thiết bị phục vụ trải nghiệm và nghiên cứu có thể kết nối với IoT, robot và trí tuệ nhân tạo. Con số này giúp chuyển định hướng thành một mốc tổ chức cụ thể. Nhưng thiết bị chỉ có ý nghĩa khi gắn với câu hỏi học tập, hoạt động của học sinh và cách đánh giá sản phẩm.
Bài học hình thoi, hình vuông thành thiết kế STEM
Một hội thảo cấp thành phố tại Trường THCS Võ Thị Sáu, phường An Biên, cho thấy định hướng ấy có thể hiện diện ngay trong giờ Toán. Giáo viên Đỗ Thị Quyên dạy lớp 8B1 chủ đề vận dụng tính chất hình thoi và hình vuông trong thiết kế sản phẩm STEM. Thay vì dừng ở việc ghi nhớ định nghĩa, học sinh dùng đặc điểm cạnh, góc, đường chéo và trục đối xứng để đo, tạo hình, gấp, lắp ghép và dựng cấu trúc cho sản phẩm.
Trong cách dạy Toán STEM này, kiến thức hình học trở thành công cụ để thiết kế và kiểm tra một vật thể, còn sản phẩm tạo ra là cơ hội để xem học sinh hiểu bài đến đâu. Bài học còn kết hợp kỹ năng số, nội dung liên môn và việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để tìm thông tin; học sinh phải kiểm tra kết quả bằng tư duy toán học, thay vì xem công nghệ như đáp án có sẵn. Đây là ranh giới quan trọng giữa một tiết học gắn nhãn STEM và một tiết học thực sự yêu cầu học sinh vận dụng.
Đo hiệu quả bằng năng lực vận dụng
Lợi ích của hoạt động không chỉ nằm ở sản phẩm hoàn thiện. Qua thiết kế và chế tạo, học sinh được rèn khả năng áp dụng toán học vào tình huống thực tế, hợp tác, giao tiếp, thuyết trình, giải quyết vấn đề, sáng tạo và sử dụng công nghệ thông tin. Bài học cũng đưa ngoại ngữ và giáo dục phẩm chất vào hoạt động, hướng học sinh đến sự chăm chỉ, trách nhiệm và trung thực khi đánh giá điểm mạnh, điểm yếu của sản phẩm. Những mục tiêu đó giúp Toán học gắn với năng lực mà chương trình giáo dục phổ thông hướng tới, chứ không chỉ với kết quả tính toán trên giấy.
Tọa đàm cung cấp khung câu hỏi về kế hoạch, giáo viên và điều kiện triển khai; tiết Toán ở lớp 8B1 cho thấy khung ấy có thể chuyển thành nhiệm vụ cụ thể. Bài học đáng rút ra là đừng bắt đầu bằng việc mua thêm thiết bị hay tổ chức hoạt động thật hoành tráng. Hãy bắt đầu từ một kiến thức trong chương trình, một vấn đề có thể giải quyết bằng kiến thức đó và một cách để học sinh chứng minh, đánh giá kết quả. Khi làm được điều này, giáo dục STEM mới trở thành trải nghiệm học tập thường xuyên, thay vì một sự kiện riêng lẻ.
