Đủ số lượng chưa thể thay thế năng lực làm việc
Đào tạo kỹ sư bán dẫn là quá trình trang bị kiến thức và kinh nghiệm thực hành để người học có thể tham gia thiết kế, sản xuất, kiểm thử và phát triển sản phẩm trong ngành công nghệ bán dẫn. Việt Nam đặt mục tiêu có 50.000 kỹ sư bán dẫn vào năm 2030: 15.000 người thuộc lĩnh vực thiết kế, 35.000 người làm đóng gói, kiểm thử, sản xuất và các lĩnh vực liên quan. Đây là mục tiêu cần thiết, nhưng đếm đầu người sẽ không đủ nếu người tốt nghiệp chưa từng làm việc với bài toán thực tế. Nhu cầu đang tăng cùng tốc độ phát triển và quy mô đầu tư nghiên cứu, phát triển của doanh nghiệp bán dẫn. Họ cần kỹ sư có chuyên môn và kinh nghiệm để thiết kế, sản xuất, nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Vì vậy, đào tạo phải được đánh giá bằng khả năng đáp ứng công việc, không chỉ bằng số chương trình hay số người nhập học.
Đưa dự án doanh nghiệp vào quá trình học
Một hướng đi đáng tin cậy là để sinh viên va chạm với công việc trước khi tốt nghiệp. Tại TP.HCM, Đại học Quốc gia TP.HCM đã kết nối với Marvell để xây dựng phòng thí nghiệm thiết kế vi mạch trong trường; nhà trường cũng tổ chức học kỳ doanh nghiệp, nơi sinh viên làm dự án và tích lũy tín chỉ dựa trên kết quả thực hiện. Cách làm này biến kiến thức trên lớp thành năng lực giải quyết nhiệm vụ cụ thể, đồng thời giúp doanh nghiệp nhìn thấy kỹ năng của người học sớm hơn. Sinh viên có cơ hội vận dụng kiến thức ngay trong quá trình học và chuẩn bị năng lực trước khi gia nhập ngành. Tuy nhiên, trách nhiệm không thể chỉ đặt lên trường: doanh nghiệp cần nêu rõ yêu cầu, cung cấp bài toán và tham gia tạo môi trường rèn luyện. Nếu sự đóng góp của doanh nghiệp còn hạn chế, khoảng cách giữa chương trình học và công việc sẽ khó thu hẹp.
Phòng thí nghiệm và chuyên gia giúp làm chủ công nghệ
Thực hành trên dự án là cần thiết, nhưng đào tạo chất lượng còn đòi hỏi hạ tầng để thiết kế, đo đạc, đóng gói và chế tạo thử chip. Một trung tâm hỗ trợ sản xuất thử chip được xây dựng nhằm tạo hạ tầng dùng chung cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, giúp các nhóm đưa thiết kế đến gần hơn với sản phẩm. Đại học Quốc gia TP.HCM cũng phát triển phòng thí nghiệm dùng chung và hướng tới mở rộng hợp tác với doanh nghiệp, nhà khoa học. Cùng với thiết bị, cần đưa người có kinh nghiệm công nghiệp vào giảng đường: trường đang triển khai cơ chế mời kỹ sư doanh nghiệp có khoảng 15–20 năm kinh nghiệm tham gia giảng dạy, kể cả người chưa có bằng tiến sĩ. Hợp tác quốc tế, như kỳ vọng chuyển giao công nghệ và vận hành trung tâm theo tiêu chuẩn quốc tế của Becamex, có thể bổ sung năng lực; nhưng mục tiêu cuối cùng phải là đội ngũ trong nước tự làm được việc chuyên sâu.
Từ mục tiêu nhân lực đến lộ trình đào tạo
Các khóa đào tạo chuyên sâu về thiết kế vi mạch và bán dẫn đã được triển khai từ năm 2024. Bước tiếp theo cần gắn chặt chương trình với những vị trí mà ngành đang cần: từ sản xuất, đóng gói, kiểm thử đến nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Nút thắt vẫn là khoảng cách giữa kiến thức học thuật và năng lực làm việc, trong khi đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm công nghiệp còn thiếu. TP.HCM dự kiến ban hành cơ chế đặt hàng đào tạo trong tháng 12/2026; các chương trình bổ sung nhân lực cũng dự kiến tổ chức trong tháng đó và những tháng đầu năm 2027. Becamex dự kiến đưa Trung tâm Đổi mới sáng tạo vi điện tử vào vận hành cuối năm 2026. Đây là những bước có ý nghĩa nếu được nối với nhu cầu tuyển dụng và thực hành thật. Mục tiêu 50.000 kỹ sư chỉ đáng giá khi người học ra trường có thể góp sức vào sản phẩm và năng lực công nghệ trong nước.
