Tập luyện quá sức: khi đam mê thể thao quay sang “phản chủ”
Tập luyện quá sức là tình trạng cơ thể phải chịu khối lượng vận động và ăn kiêng khắc nghiệt kéo dài, không đủ thời gian hồi phục, dẫn tới mệt mỏi, rối loạn nội tiết và suy giảm sức khỏe tình dục, dù bề ngoài người tập có thể trông rất săn chắc, khỏe mạnh và đầy thành tích thể thao. Vấn đề không nằm ở việc tập thể thao, mà nằm ở chỗ chúng ta biến thói quen lành mạnh thành cuộc chạy đua cực đoan với thành tích, body fat và số cân tạ. Vận động phù hợp rõ ràng giúp cải thiện chức năng cương ở nam giới, nhưng khi bạn luôn ở trạng thái kiệt sức, cơ thể sẽ ưu tiên sống sót hơn là chuyện ham muốn. Nếu tập gym khiến bạn hết hứng thú với tình dục, đó không phải là cái giá bắt buộc phải trả.
Bài học từ các nghiên cứu: cơ thể không phải máy tập vô hạn
Điểm đáng lo là nhiều người vẫn tin “càng nhiều càng tốt”. Năm 2017, nhóm của Anthony Hackney tại Đại học North Carolina khảo sát 1.077 nam giới tập sức bền và thấy người tập cường độ cao, thời lượng dài hơn lại có xu hướng ham muốn thấp hơn. Mệt mỏi kéo dài, thiếu năng lượng và biến đổi nội tiết được xem là cơ chế chính. Một nghiên cứu khác năm 2023 mô tả hội chứng thiếu năng lượng tương đối trong thể thao (REDs), khi năng lượng sẵn có cho các chức năng sinh lý bị bào mòn bởi khối lượng tập và ăn kiêng khắc nghiệt. Giảm ham muốn, giảm cương buổi sáng ở nam và vô kinh chức năng ở nữ là những tín hiệu cảnh báo. Thẳng thắn mà nói, nếu lịch tập của bạn khiến cơ thể phải “cắt” bớt chức năng sinh sản để tồn tại, đó là một lịch tập tệ, dù thành tích có đẹp đến đâu.
Ăn kiêng khắc nghiệt, siết mỡ và thuốc tăng cơ: cái giá là hormone
Không ít người mới bước chân vào phòng gym đã lao ngay vào ăn kiêng khắc nghiệt, tăng vận động và cắt khẩu phần quá mức để giảm cân, siết mỡ. Khi thiếu hụt năng lượng trở nên nghiêm trọng hoặc kéo dài, sức khỏe và thành tích đều bị ảnh hưởng – sức khỏe tình dục là một trong những thứ bị “hy sinh” đầu tiên. Một vận động viên thể hình không dùng thuốc tăng cơ được theo dõi cho thấy khi mỡ cơ thể giảm từ 14,8% xuống 4,5%, testosterone tụt từ 9,22 xuống 2,27 ng/mL rồi mới hồi phục sau thi đấu. Nghiên cứu HAARLEM trên 100 nam vận động viên nghiệp dư cũng ghi nhận testosterone phải mất khoảng ba tháng mới hồi phục sau khi ngừng androgen ở đa số người. Câu chuyện rõ ràng: siết mỡ, lạm dụng thuốc để đạt body “chuẩn mạng” có thể đánh đổi bằng hormone giới tính – nền tảng của ham muốn và khả năng cương.
Cân bằng tập gym: đừng để tăng cơ mà mất luôn đời sống tình dục
Tin tốt là bạn không cần tập luyện quá sức để tăng cơ. Sau gần một thập kỷ nghiên cứu khoa học thể thao, Milo Wolf cho thấy tần suất tập không quyết định quá nhiều đến tốc độ phát triển cơ bắp; vai trò chính của nó là giúp chia nhỏ khối lượng để cơ thể kịp phục hồi. Ông khuyến nghị lịch tập tốt nhất là lịch phù hợp với nhịp sinh hoạt và giúp duy trì sự đều đặn lâu dài. Tổng khối lượng tập và việc đẩy hiệp đến gần ngưỡng mỏi mới là yếu tố quan trọng, chứ không phải số buổi “cày” mỗi tuần. Về dinh dưỡng, thay vì nhịn ăn cực đoan, Wolf đề xuất lượng đạm cao hơn mức quen thuộc 1,6 g/kg: khoảng 2,35–3 g cho nam và 2,05–2,6 g cho nữ, đặc biệt ưu tiên mức trần khi siết mỡ. Sự đều đặn, nỗ lực bền bỉ cùng cách tiếp cận khoa học hợp lý là chìa khóa để cân bằng tập gym và sức khỏe tình dục.
Khi nào nên dừng lại và đi khám?
Các chuyên gia đều đồng ý rằng điều cần điều chỉnh là tải tập, dinh dưỡng, hồi phục và việc sử dụng thuốc. Nếu bạn thường xuyên mệt mỏi, mất hứng thú tình dục, giảm cương buổi sáng hoặc rối loạn kinh nguyệt sau giai đoạn tăng khối lượng tập và ăn kiêng khắc nghiệt, hãy coi đó là tín hiệu cơ thể đang phản đối. Những thay đổi tình dục kéo dài cần được khám, thay vì tự quy cho tuổi tác hay tự mua hormone bổ sung. Đừng quên cả những môn tưởng vô hại như đạp xe: tập trong tình trạng chèn ép kéo dài, tiếp tục đạp dù tê hoặc đau vùng sinh dục có thể gây ảnh hưởng tới vùng đáy chậu liên quan đến chức năng tình dục. Cân bằng không phải là yếu đuối; đó là cách thông minh để vừa giữ vóc dáng, vừa bảo vệ đời sống tình dục – thứ mà không bài thi đấu hay chiếc huy chương nào thay thế được.
