Lối sống ít vận động là gì và vì sao người trẻ đang cạn sức khỏe?
Lối sống ít vận động là kiểu sinh hoạt mà phần lớn thời gian trong ngày con người dành cho các hoạt động tĩnh tại như ngồi, nằm, làm việc với thiết bị điện tử và di chuyển bằng phương tiện, trong khi rất ít hoặc hầu như không dành thời gian cho hoạt động thể lực có chủ đích, khiến cơ thể thiếu kích thích vận động cần thiết để duy trì chuyển hóa, sức bền và sức khỏe lâu dài. Khi thức khuya, ăn uống thất thường và phụ thuộc vào màn hình, nhiều người trẻ đang âm thầm để lối sống này bào mòn vốn sức khỏe của mình. Thức khuya, ít vận động và lối sống thiếu khoa học đang khiến một bộ phận người trẻ đối mặt tình trạng cạn dần vốn sức khỏe. Họ mệt mỏi, đau mỏi cổ vai gáy, rối loạn tiêu hóa nhưng lại coi đó là “chuyện bình thường”, cho đến khi các triệu chứng trở thành bệnh mạn tính khó đảo ngược.
Một ngày 8–10 tiếng trước màn hình: khi tiện nghi biến thành cái bẫy
Trong nhịp sống hiện đại, lối sống ít vận động không còn là ngoại lệ mà đã trở thành chuẩn mực đáng lo. Nhân viên văn phòng ngồi gần 9 giờ mỗi ngày trước máy tính, kết thúc ngày làm việc với cảm giác đau mỏi cổ vai gáy, mắt mệt và người uể oải. Tài xế công nghệ có ngày làm việc hơn 10 giờ liên tục, ngồi trên xe tới mức đau lưng, tê chân nhưng lại sợ giảm thu nhập nếu dừng lại để tập thể dục. Thêm vào đó là nhiều giờ ngồi trên phương tiện, thói quen dùng thang máy thay vì cầu thang bộ, trẻ em và học sinh dành hàng giờ cho thiết bị điện tử. Cuộc sống hiện đại và công nghệ mang lại nhiều tiện ích nhưng đồng thời khiến con người ngày càng ít vận động. Đây là cái bẫy tiện nghi: chúng ta hy sinh vận động để đổi lấy thời gian và sự thoải mái, rồi phải trả giá bằng sức khỏe.
Nguy hiểm âm thầm sức khỏe: bệnh của tuổi trung niên đang “trẻ hóa”
Điều đáng sợ ở lối sống ít vận động không phải là cảm giác mệt ngay lập tức, mà là những nguy hiểm âm thầm sức khỏe tích tụ theo năm tháng. Ít vận động làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm như thừa cân, béo phì, đái tháo đường thể 2, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu và gan nhiễm mỡ. Theo Bộ Y tế, lối sống tĩnh tại là một trong những yếu tố quan trọng làm gia tăng các bệnh không lây nhiễm. Nhiều rối loạn chuyển hóa và tổn thương cơ–xương–khớp diễn tiến âm thầm; đến khi triệu chứng rõ rệt thì bệnh đã hình thành khá lâu. Khi hơn 87% thanh thiếu niên Việt Nam chưa đạt mức hoạt động thể chất theo khuyến nghị, trong đó 91% ở nữ và 82% ở nam, câu hỏi không còn là “ai sẽ bệnh” mà là “bệnh sẽ đến sớm tới mức nào” nếu lối sống hiện tại không thay đổi.
Dấu hiệu sớm của cơ thể và những thói quen nhỏ cần thay đổi ngay
Người trẻ cạn sức khỏe thường không đợi tới lúc có chẩn đoán mới xuất hiện triệu chứng. Sụt cân, ăn không ngon, đau dạ dày, mệt mỏi, đau cổ vai gáy, đau lưng, ngủ không sâu, khó tập trung… đều là tín hiệu cơ thể đang phản đối lối sống ít vận động và thiếu khoa học. Duy trì hoạt động thể lực thường xuyên giúp giảm nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch, hạn chế tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2, béo phì và một số bệnh ung thư; đồng thời cải thiện sức khỏe tinh thần, chất lượng giấc ngủ và khả năng nhận thức. Khuyến nghị hiện nay nêu rõ: người trưởng thành nên tích lũy ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa hoặc 75 phút cường độ mạnh mỗi tuần, kết hợp các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp ít nhất hai ngày mỗi tuần. Quan trọng hơn, không nên ngồi bất động quá lâu mà cần đứng dậy, đi lại, giãn cơ sau mỗi 30–60 phút.
Từ cảnh báo đến hành động: biến vận động thành “vốn liếng” sống còn
Những con số báo động không chỉ dừng ở cảnh báo. Tại Ngày Dinh dưỡng cộng đồng Việt Nam lần thứ 7, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn dẫn báo cáo mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ thanh thiếu niên ít vận động cao nhất thế giới. Đáp lại, Bộ Y tế đã ban hành Cẩm nang hướng dẫn hoạt động thể lực nâng cao sức khỏe cộng đồng, khuyến nghị mỗi người biến vận động thành thói quen hằng ngày. Tuy vậy, nếu chỉ kêu gọi cá nhân tự giác thì chưa đủ; các chuyên gia nhấn mạnh cần xây dựng môi trường hỗ trợ, khuyến khích vận động tại nơi làm việc, trường học và khu dân cư, như bố trí không gian đi bộ, khuyến khích cầu thang bộ, phát triển công viên, sân chơi và khu luyện tập ngoài trời. Sức khỏe ở tuổi 40–50 được quyết định rất nhiều bởi lối sống ở tuổi 15–25. Trong bối cảnh lối sống ít vận động đang lan rộng, vận động không còn là lựa chọn “nếu rảnh” mà là khoản đầu tư bắt buộc cho tương lai.
