Giá smartphone tăng: hệ quả trực tiếp của cơn sốt AI và chi phí linh kiện
Giá smartphone tăng là xu hướng nhiều khả năng sẽ lan rộng trên thị trường toàn cầu, khi cơn sốt trí tuệ nhân tạo khiến chip nhớ khan hiếm, chi phí sản xuất bán dẫn leo thang và các đề xuất tariff điện thoại đe dọa cộng thêm một tầng chi phí mới vào mọi thiết bị có chip, từ điện thoại đến laptop và phụ kiện thông minh. Điều này không còn là rủi ro lý thuyết mà đã xuất hiện dấu hiệu rõ ràng: điện thoại Android cũ được săn lùng để tháo linh kiện, hãng giá rẻ như Xiaomi buộc phải điều chỉnh giá, trong khi chi phí sản xuất chip của các nhà gia công lớn bắt đầu tăng. Với người dùng bình thường, câu hỏi quan trọng không phải “liệu giá có tăng không” mà là “giá sẽ tăng bao nhiêu và khi nào thì mình nên mua máy mới”.
Cơn bùng nổ AI và hiệu ứng domino: từ chip nhớ khan hiếm đến Xiaomi điều chỉnh giá
Điểm khởi phát của vòng xoáy tăng giá nằm ở chip nhớ khan hiếm. Cơn bùng nổ AI toàn cầu khiến các nhà sản xuất lớn như Samsung, SK Hynix và Micron chuyển phần lớn năng lực sang chip HBM cho máy chủ AI, khiến nguồn cung vi xử lý và bộ nhớ tiêu dùng bị cắt giảm mạnh. Kết quả là giá chip nhớ giao ngay đã tăng hơn 300% chỉ trong vài tháng. Trên thị trường Trung Quốc, điện thoại Android cũ bỗng trở thành “mỏ linh kiện” khi chip nhớ tháo máy rẻ hơn rất nhiều so với linh kiện mới, đẩy giá thu mua thiết bị cũ lên cao. Điều đáng nói là iPhone gần như không bị ảnh hưởng về giá, trong khi phần lớn hãng Android đã phải tăng giá dòng mới. Khi ngay cả thương hiệu vốn nổi tiếng giá mềm như Xiaomi phải nâng giá nhiều mẫu máy vì chi phí RAM và linh kiện tăng quá mạnh, chúng ta có thể xem đây là tín hiệu cho thấy thời kỳ smartphone rẻ đang khép lại.
Samsung tăng giá sản xuất chip và tariff điện thoại: cú đánh kép vào người mua
Trong khi khủng hoảng chip nhớ chưa hạ nhiệt, một lớp chi phí khác tiếp tục xuất hiện. Samsung Electronics đã tăng giá một số dịch vụ sản xuất chip tiên tiến lên tới 15% cho đơn hàng mới, do nhu cầu chip phục vụ AI khiến công suất toàn cầu bị kéo căng. Một chiếc smartphone hiện đại phụ thuộc vào mạng lưới chip từ xử lý dữ liệu, camera, kết nối mạng cho tới tác vụ AI, nên việc giá sản xuất tăng dễ tạo hiệu ứng dây chuyền: nhà sản xuất chip nâng giá, hãng điện thoại phải lựa chọn giữa giảm biên lợi nhuận hoặc đẩy chi phí sang giá bán, và cuối cùng người mua chịu thêm tiền. Song song đó, chính quyền Mỹ đang cân nhắc một vòng tariff mới đánh trực tiếp vào chất bán dẫn và thiết bị điện tử hoàn chỉnh, có thể làm chi phí smartphone, laptop và gần như mọi thiết bị có chip tăng đáng kể. Nếu import duties được áp lên thành phẩm dựa trên chipset bên trong, gần như chắc chắn các hãng sẽ chuyển phần chi phí này sang giá bán. Đối với người mua phổ thông, "đòn kép" chi phí linh kiện và tariff điện thoại đồng nghĩa với việc chiếc máy mơ ước sẽ không còn giữ mức giá dễ chịu như trước.
Apple, Huawei và bài học tự chủ chuỗi cung ứng: vì sao có hãng vẫn giữ giá?
Giữa làn sóng tăng giá, Apple và Huawei nổi lên như ngoại lệ khi tuyên bố không tăng giá nhiều mẫu điện thoại mới, thậm chí còn giữ nguyên hoặc giảm giá một số phiên bản so với thế hệ trước. Lý do không phải họ "miễn nhiễm" với thị trường, mà là thành quả của chiến lược tự chủ chuỗi cung ứng đã xây dựng trong nhiều năm. Apple mua lượng chip nhớ khổng lồ, nhờ đó đàm phán được mức giá thấp và khóa giá dài hạn, đồng thời dùng modem tự phát triển với chi phí thấp hơn nhiều so với chip mà các hãng Android phải mua từ bên ngoài. Việc tái sử dụng thiết kế của thế hệ trước giúp hãng cắt giảm chi phí khuôn mẫu, tạo khoảng đệm để không phải đẩy giá bán lên quá cao. Trong khi đó, nhiều hãng Android phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhà cung cấp ngoài, nên mỗi cú sốc về chip nhớ hay chi phí sản xuất đều tác động trực tiếp vào bảng giá. Đây là sự tương phản rõ ràng giữa chuỗi cung ứng được kiểm soát chặt và chuỗi cung ứng dễ tổn thương trước biến động thị trường.
Nên mua điện thoại lúc nào trong cơn sóng tăng giá kế tiếp?
Trong tương lai gần, người dùng có thể sẽ quen với kịch bản: smartphone mới ra mắt có camera tốt hơn, màn hình đẹp hơn và tính năng AI thông minh hơn, nhưng giá bán âm thầm tăng theo. Các chuyên gia trong ngành nhận định làn sóng tăng giá chip nhớ đã qua đỉnh, bắt đầu từ khoảng tháng 10 và đạt cực điểm vào đầu tháng 3 trước khi giảm dần mỗi ngày. Tuy nhiên, việc Xiaomi bắt đầu tăng giá từ đầu tháng 9 cho các dòng Xiaomi và Redmi, sau đó là POCO chỉ vài ngày sau cho thấy tác động lên giá smartphone đã gần như là điều không tránh được. Đề xuất tariff điện thoại và chất bán dẫn tại Mỹ nhiều khả năng sẽ có giai đoạn áp dụng dần, và khung quy định còn có thể chỉnh sửa trong những tuần hoặc tháng tới. Nhưng khi "đòn chi phí" thứ hai này xuất hiện, cùng với chi phí RAM và bộ nhớ tăng do AI, người dùng có nguy cơ đối mặt với mức giá cao hơn hiện tại. Với người tiêu dùng, đây là thời điểm nên cân nhắc kỹ trước khi nâng cấp, ưu tiên các sản phẩm đang giữ được mặt bằng giá ổn định để giữ lợi thế cạnh tranh về chi phí. Nếu bạn đang tính mua smartphone mới, lời khuyên hợp lý là nên mua sớm hơn thay vì chờ đợi, bởi khả năng giá mềm hơn trong vài tháng tới là rất thấp.
