Ảnh đại dương giải thưởng: không chỉ đẹp mà còn có trách nhiệm
Ảnh đại dương giải thưởng là những bộ sưu tập ảnh đoạt giải do các nhiếp ảnh gia biển hàng đầu tạo ra, kết hợp kỹ thuật nghệ thuật đa dạng với góc nhìn bảo tồn, nhằm khắc họa vẻ đẹp, sự mong manh và những mối đe dọa mà đại dương đang đối mặt, từ đó truyền cảm hứng thay đổi nhận thức và hành vi của cộng đồng hướng tới bảo vệ môi trường biển. Cuộc thi Ocean Photographer of the Year đã công bố các nhiếp ảnh gia lọt vào vòng chung kết năm 2026, với hàng ngàn bức ảnh đến từ những tên tuổi xuất sắc trên thế giới. Điều đáng nói không phải ở số lượng, mà ở cách những bộ sưu tập ảnh đoạt giải này buộc người xem phải đối diện với câu hỏi: chúng ta đang đối xử với đại dương như thế nào, và còn muốn thấy điều gì trên bề mặt lẫn dưới đáy biển trong vài thập kỷ tới?
Sức mạnh của góc nhìn đa dạng: từ flycam đến nhiếp ảnh dưới nước
Điểm khiến Ocean Photographer of the Year khác biệt là cách cuộc thi đặt nhiều định dạng vào cùng một bộ khung kể chuyện: ảnh flycam, cảnh ven bờ, nhiếp ảnh dưới nước và những khung hình bảo tồn cùng lúc xuất hiện trong một tuyển tập thống nhất. Điều này đi ngược kiểu thưởng thức ảnh đơn lẻ trên mạng xã hội, nhưng lại tạo ra chiều sâu nhận thức. Một con sóng khổng lồ ở Tahiti được biến thành tác phẩm mỹ thuật giống bản khắc «The Great Wave» của Hokusai, nhưng trong cùng bộ ảnh, người xem lại gặp cảnh cá bò New Zealand xé nạn nhân của nó giữa đàn chim biển đang săn mồi, hay cảnh cá bò cạp cá thằn lằn bằng cú nuốt lạnh lùng. Khi ta nhìn xuyên suốt, biển hiện lên vừa hùng vĩ vừa khắc nghiệt. Theo Will Harrison, người sáng lập Ocean Photographer of the Year, những bức ảnh này “không chỉ ghi lại những gì nằm dưới mặt nước; chúng kéo lên các câu chuyện mà hành tinh chúng ta cần nghe nhất”.
Nhiếp ảnh bảo vệ môi trường: phơi bày tổn thương và gieo hy vọng
Nếu các hạng mục Wildlife hay Fine Art thuyết phục bằng kỹ thuật và thẩm mỹ, thì những bộ ảnh thuộc nhóm Conservation Impact và Conservation Hope là trái tim mang tính chính trị của cuộc thi. Nhiếp ảnh bảo vệ môi trường ở đây không còn là vài poster cổ vũ chung chung, mà là các câu chuyện cụ thể: đại dương bị đánh bắt quá mức và nạn bycatch kéo theo vô số sinh vật chết oan, nhựa thải hành hạ động vật biển, cá voi hoa tiêu bị giết trong các nghi thức như grindadráp ở quần đảo Faroe. Ở chiều ngược lại, hình ảnh những chú tôm hùm con nuôi trong phòng thí nghiệm chuẩn bị được thả về tự nhiên, các nhà khoa học đo cá mập búa bằng laser hay rừng tảo bẹ rực màu khỏe mạnh kể câu chuyện khác – rằng sự phục hồi là khả dĩ nếu ta chịu thay đổi. Đặt hai bộ ảnh cạnh nhau, cuộc thi buộc người xem nhận ra: nhân loại đứng giữa một ngã rẽ rất rõ, và không thể viện cớ “không biết” thêm nữa.
Khi bộ sưu tập ảnh đoạt giải trở thành tiếng nói của cộng đồng ven biển
Khía cạnh «Human Connection» và «Adventure» làm cho các bộ sưu tập ảnh đại dương đoạt giải tránh rơi vào bi kịch đơn sắc. Người xem bắt gặp hình ảnh những dự án phục hồi cỏ biển, trung tâm cứu hộ chim hải âu, lễ paddle-out ở Hawaii sau thảm cháy, hay thợ lặn tự do được đàn cá mòi tạo thành vầng hào quang quanh thân người. Trong cùng mạch kể, một bức ảnh ghi cảnh thợ săn ở làng Lamalera (Indonesia) nhảy khỏi mũi thuyền để phóng lao vào cá kình, một hoạt động đã nuôi sống cộng đồng hơn 600 năm nhưng nay trở nên gây tranh cãi vì sự xuất hiện của tàu máy và sức ép bảo tồn. Những hình ảnh này không cho phép ta nhìn các cộng đồng ven biển như «kẻ gây hại» đơn giản; chúng làm lộ ra những xung đột thật giữa văn hóa, sinh kế và bảo tồn. Nhiếp ảnh ở đây trở thành diễn đàn, nơi tiếng nói của người sống cùng biển được lắng nghe ngang hàng với tiếng nói của các nhà bảo tồn.
Từ những thế giới ẩn dưới mặt sóng đến trách nhiệm của người xem
Hạng mục mới «Ocean Unseen: Hidden Worlds» là lời tuyên bố rằng nhiếp ảnh dưới nước không nên chỉ dừng lại ở cá mập hay rùa biển. Những bức ảnh cận – siêu cận của giun cây thông Noel đang đẻ trứng, copepod ký sinh trên mắt cá mú khổng lồ, hay cá chìa vôi Braun thò đầu ra từ rừng polyp san hô khiến người xem lần đầu đối diện cấu trúc vi mô của hệ sinh thái biển. Trong một khung hình khác, amphipod nhỏ như bọ rùa nằm trên đài tunic xanh ở rạn san hô Komodo, được ghi lại bằng ống kính super-macro để lộ đôi chân trong suốt mà mắt thường không thể nhìn thấy. Khi đặt những thế giới tí hon này cạnh ảnh cá mặt trời khổng lồ bơi cạnh thợ lặn ở Baja hay những làn sóng cao như tòa nhà, bộ sưu tập nhấn mạnh một điều: mọi lớp kích thước đều liên kết với nhau và đều đáng được bảo vệ. Nếu người xem bước ra khỏi triển lãm mà vẫn thờ ơ trước việc dùng nhựa, tiêu thụ hải sản, hay ủng hộ chính sách biển, thì những hình ảnh ấy coi như đã bị đọc sai. Bộ sưu tập đã làm phần việc của nó – phần còn lại là trách nhiệm của chúng ta.
