“Giao điểm Việt Nam”: khi lịch sử bước ra đường phố Đà Lạt
“Giao điểm Việt Nam” là một triển lãm Đà Lạt lịch sử trưng bày gần 30 ảnh tư liệu lịch sử của ba nhiếp ảnh gia Pháp Việt Nam, tái hiện những khoảnh khắc đời thường giữa chiến tranh, khó khăn hậu chiến và những đổi thay đầu thời kỳ đổi mới, được đặt giữa không gian đô thị nghệ thuật để người dân và du khách tự do tiếp cận, suy ngẫm và đối thoại với quá khứ.
Ý nghĩa lớn nhất của “giao điểm Việt Nam” nằm ở chỗ lịch sử không còn nằm trong sách hay bảo tàng khép kín, mà hiện lên ngay trên tuyến đường nghệ thuật Lý Tự Trọng, phường Xuân Hương, Đà Lạt. Triển lãm khai mạc chiều 20-8, do Viện Pháp tại Việt Nam phối hợp cùng Stop and Go Art Space và không gian sáng tạo Phố Bên Đồi tổ chức, kéo dài tới ngày 10-10-2026 để phục vụ người dân Đà Lạt và khách du lịch. Việc những bức ảnh tư liệu lịch sử được treo ngoài trời khiến hành trình qua lại của cư dân, du khách vô tình biến thành một chuyến đi xuyên thời gian.
Ba ống kính Pháp và một Việt Nam nhiều lớp thời gian
Trái tim của triển lãm là 27 tác phẩm của ba nhiếp ảnh gia Pháp: Gilbert Bertrand, Daniel Roussel và Lily Franey, những người gắn bó lâu dài với Việt Nam và mang đến ba góc nhìn khác nhau về chiến tranh, gian khó hậu chiến và đổi thay xã hội. Theo thông tin từ ban tổ chức, đây là lần hiếm hoi những tư liệu hình ảnh này được trưng bày công khai, sau khi từng ra mắt trong khuôn khổ một biennale nhiếp ảnh quốc tế tại Hà Nội.
Những bức ảnh đen trắng của Gilbert Bertrand được chụp trong giai đoạn ông làm việc tại Trung tâm Văn hóa Pháp ở Đà Lạt và Sài Gòn từ năm 1970 đến 1975. Không phải nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, nhưng ông ghi lại khoảnh khắc bằng đam mê, để rồi sau này tác phẩm mới được công nhận về giá trị nghệ thuật và ý nghĩa lịch sử, soi sáng một chương đặc biệt của Việt Nam. Cùng thời đó, Daniel Roussel sống tại Việt Nam giai đoạn 1980–1986 với vai trò phóng viên thường trú, chụp lại đời sống thường ngày trong bối cảnh đất nước vẫn đối mặt với muôn vàn khó khăn hậu chiến, với sự quan sát gần gũi và sự tôn trọng dành cho người Việt.
Lily Franey và Việt Nam trong nhịp hồi sinh lặng lẽ
Nếu Bertrand và Roussel mang lại cảm nhận nặng trĩu về chiến tranh và hậu quả, thì Lily Franey, nữ nghệ sĩ duy nhất của triển lãm, lại dẫn người xem sang một không khí khác: Việt Nam đang gượng dậy và đặt những viên gạch đầu tiên cho giai đoạn đổi mới. Bắt đầu từ các chuyến công tác cùng một tổ chức nhân đạo Pháp năm 1987, bà chọn ghi lại những góc đời thường, những ngôi trường, góc phố, gương mặt trẻ em, thay vì các cảnh tượng kịch tính.
Một bức ảnh chụp lũ trẻ trong sân trường tiểu học ở Hà Nội năm 1987 là ví dụ điển hình: không có chiến tranh, không có tượng đài, chỉ là nụ cười và ánh mắt hướng về tương lai. Những hình ảnh như thế khiến người xem nhận ra rằng sức sống của một dân tộc không chỉ thể hiện ở những khoảnh khắc anh hùng mà còn ở khả năng bình thản quay lại với nhịp sống thường ngày. Trong mạch ảnh tư liệu lịch sử của “giao điểm Việt Nam”, các khung hình của Franey đóng vai trò như đoạn lặng ấm áp, mở ra hy vọng sau chuỗi tổn thương kéo dài.
Đà Lạt – giao điểm của ký ức Việt và góc nhìn phương Tây
Quyết định đưa triển lãm này đến Đà Lạt không phải là một lựa chọn ngẫu nhiên mà cho thấy tham vọng biến một thành phố du lịch văn hóa ở Tây Nguyên thành nơi kết nối ký ức và đối thoại. Những ảnh tư liệu lịch sử được đặt ngoài trời trên tuyến Đà Lạt Art Route giúp cả cư dân lẫn du khách dễ dàng dừng lại, đọc, nhìn, suy nghĩ về số phận của con người Việt Nam trong các bước ngoặt lịch sử. Triển lãm vì thế phục vụ đồng thời công chúng địa phương và dòng khách du lịch đa ngôn ngữ ghé thăm thành phố.
Khi các góc nhìn phương Tây về chiến tranh, hậu chiến và đổi thay ở Việt Nam được treo giữa lòng Đà Lạt, chúng tạo ra một lớp diễn giải khác về quá khứ: không thay thế, mà bổ sung cho ký ức người Việt. Các bộ ảnh không kể một câu chuyện liền mạch mà để lại những khoảng trống, buộc người xem lấp đầy bằng ký ức và suy ngẫm của chính mình. Đó là lúc “giao điểm Việt Nam” phát huy sức mạnh: nơi ống kính Pháp gặp ký ức Việt, trong không gian mở của một thành phố đang định hình bản sắc nghệ thuật riêng.
