An ninh mạng năng lượng là điều kiện để duy trì vận hành
An ninh mạng năng lượng là tập hợp biện pháp bảo vệ dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin và thiết bị điều khiển công nghiệp, nhằm giữ cho hoạt động sản xuất, cung ứng và vận hành năng lượng an toàn, liên tục. Đây không còn là việc riêng của bộ phận công nghệ thông tin: khi hệ thống điện, khí và các quy trình điều khiển phụ thuộc ngày càng nhiều vào dữ liệu, một lỗ hổng số có thể trở thành rủi ro đối với an ninh năng lượng.
Ngày 23/10 tại Hà Nội, hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” tập trung vào nguy cơ mạng đối với hạ tầng trọng yếu, an toàn vận hành và đa dạng hóa nguồn LNG trong bối cảnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh. Thông điệp đáng lưu tâm là phải chuyển từ chờ sự cố rồi ứng phó sang quản trị rủi ro chủ động. Nếu an ninh mạng vẫn bị xem như hạng mục kỹ thuật phụ trợ, các quyết định đầu tư và vận hành có thể bỏ sót một mắt xích thiết yếu của nguồn cung.
Đây cũng là vấn đề trực tiếp với người dân và doanh nghiệp. Gián đoạn năng lượng có thể lan sang thông tin liên lạc, điều khiển, giám sát và vận hành các hệ thống khác. Vì vậy, bảo vệ mạng không chỉ là giữ an toàn cho máy chủ; đó là bảo vệ tính liên tục của những dịch vụ dựa vào nguồn điện ổn định.
IT và OT cần được bảo vệ cùng nhau
Một cách tiếp cận chỉ tập trung vào công nghệ thông tin sẽ để lại khoảng trống lớn. Hệ thống IT phục vụ xử lý thông tin, quản lý và điều hành; trong khi công nghệ vận hành công nghiệp (OT) kết nối trực tiếp với thiết bị và quy trình sản xuất. Bảo vệ hệ thống OT vì thế đòi hỏi hiểu rõ điều gì có thể ảnh hưởng đến điều khiển thực tế, chứ không chỉ ngăn truy cập trái phép vào dữ liệu.
Các hệ thống IT, OT và dữ liệu vận hành cần được đánh giá riêng theo đặc điểm của từng nơi, từ lúc đầu tư, thiết kế đến khi tổ chức vận hành. Điều đó có nghĩa là an ninh phải được tính vào kiến trúc hệ thống ngay từ đầu, thay vì bổ sung sau khi công nghệ đã đi vào hoạt động. Một biện pháp phù hợp với mạng văn phòng chưa chắc an toàn hoặc khả thi với thiết bị công nghiệp.
Doanh nghiệp cũng cần có năng lực giám sát, phát hiện, ứng phó và khôi phục. Phòng ngừa vẫn quan trọng, nhưng không thể bảo đảm mọi sự cố đều bị chặn. Khả năng duy trì hoạt động và phục hồi nhanh mới giúp hạn chế tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng. Phối hợp với cơ quan chức năng và các đơn vị chuyên môn là phần thiết yếu của năng lực đó.
Chuyển đổi xanh mở rộng bài toán an ninh
Chuyển đổi xanh và số hóa không làm giảm rủi ro; chúng khiến hệ thống năng lượng dựa vào nhiều thành phần kết nối và dữ liệu hơn. Khi các công nghệ mới được đưa vào vận hành, yêu cầu an toàn cần đi cùng quyết định triển khai. Nếu tốc độ hiện đại hóa vượt trước năng lực quản trị rủi ro, hạ tầng năng lượng số có thể tăng hiệu quả nhưng cũng mở rộng bề mặt có thể bị tấn công.
An ninh mạng và an ninh năng lượng vì vậy cần được xem như hai phần của cùng một kế hoạch. Tại hội thảo, các phiên thảo luận hướng tới trao đổi kinh nghiệm quản trị rủi ro, bảo vệ hạ tầng trọng yếu và duy trì hoạt động năng lượng an toàn, liên tục. Đây nên là công việc diễn ra thường xuyên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia, không dừng ở một cuộc họp hay một lần kiểm tra.
Nguồn cung cũng là một phần của sức chống chịu. Biến động địa chính trị ở Trung Đông đang tác động đến nguồn cung và giá LNG toàn cầu, đặt ra nhu cầu đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và xây dựng chiến lược cung ứng dài hạn. Điều này cho thấy bảo vệ số không thể thay thế các giải pháp về nguồn cung, dự phòng và phục hồi; các lớp đó phải bổ trợ nhau.
Kết luận: hạ tầng năng lượng càng kết nối thì an ninh mạng càng phải được đặt ở trung tâm của thiết kế và vận hành. Bảo vệ đồng thời IT, OT và dữ liệu, chuẩn bị ứng phó sự cố, phối hợp chia sẻ thông tin và đa dạng hóa nguồn cung là những việc cùng phục vụ một mục tiêu: giữ cho năng lượng tiếp tục đến được với người dùng khi hệ thống gặp sức ép.
