Vĩnh Hưng: cú nhảy lớn trong cuộc chơi tái thiết đô thị Hà Nội
Dự án cải tạo, chỉnh trang và tái thiết đô thị Vĩnh Hưng là một dự án tái thiết Hà Nội quy mô khoảng 447 ha, do Sun Group làm chủ đầu tư, áp dụng mô hình đô thị 15 phút để cải tạo không gian sống, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật – xã hội và tổ chức lại cấu trúc đô thị nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân khu vực phía Đông Nam thủ đô. Điểm quan trọng không phải chỉ là con số gần 186.000 tỷ đồng vốn đầu tư, mà là thái độ đối với tương lai đô thị: Hà Nội chọn tái cấu trúc bên trong thay vì tiếp tục mở rộng ra ngoài. Ngày 28.8, UBND thành phố khởi công dự án Vĩnh Hưng như một tuyên bố chính trị – quy hoạch rằng trung tâm thủ đô phải bước vào kỷ nguyên quy hoạch đô thị bền vững chứ không còn là mảnh ghép ngẫu hứng của nhà ở, xưởng nhỏ và hạ tầng chắp vá. Với diện tích nghiên cứu 447 ha, chia thành khoảng 206,1 ha tái thiết đô thị và 240,9 ha cải tạo, chỉnh trang, Vĩnh Hưng được nhìn nhận như một phòng thí nghiệm sống cho mô hình phát triển xanh, thông minh, đáng sống mà thành phố theo đuổi.
Đô thị 15 phút: khi mọi nhu cầu thiết yếu nằm trong một vòng đi bộ
Mô hình đô thị 15 phút ở Vĩnh Hưng không phải khẩu hiệu dễ nghe, mà là thay đổi căn bản cách người dân sử dụng thành phố. Đô thị 15 phút nghĩa là cư dân có thể tiếp cận công viên, cây xanh, trường học, y tế, dịch vụ vui chơi – mua sắm – giải trí chỉ trong vòng 15 phút đi bộ, thay vì lệ thuộc vào xe máy và ô tô. Theo thiết kế, hệ thống công viên cây xanh được bố trí đan xen trong khu dân cư và kết nối với mặt nước, tạo các không gian công cộng cho vui chơi, nghỉ ngơi, thể dục thể thao và sự kiện cộng đồng, đồng thời giúp điều hòa khí hậu và tăng khả năng thẩm thấu nước mưa để giảm ngập úng. Các trường học và không gian sinh hoạt cộng đồng được đặt ngay trong khu đô thị, bổ sung tiện ích học tập và sinh hoạt cho cư dân thay vì bắt họ di chuyển xa. Câu chuyện mô hình đô thị 15 phút ở đây là câu chuyện tái phân bổ quyền tiếp cận tiện ích: từ nhóm có điều kiện di chuyển ra toàn bộ cộng đồng. Siêu dự án Vĩnh Hưng được xác định "sẽ là nơi tiên phong ứng dụng toàn diện mô hình đô thị 15 phút", biến khái niệm từng mang tính lý thuyết ở các hội thảo quy hoạch thành trải nghiệm hàng ngày.
186.000 tỷ đồng cho hạ tầng: đầu tư lớn nhưng có tạo bứt phá?
Gần 186.000 tỷ đồng vốn đầu tư cho một phường là con số đủ gây tranh luận: đó là rủi ro phóng đại hay là liều lượng cần thiết để chữa căn bệnh hạ tầng của Hà Nội? Vĩnh Hưng hiện hữu với gần 80.000 dân, nằm cách Hồ Gươm khoảng 4 km, giữa Vành đai 2 và Vành đai 3, tiếp giáp Vành đai 2.5 và trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, nhưng nhiều năm qua phát triển chưa tương xứng với vị thế đó. Dự án Sun Group Vĩnh Hưng được định hướng đầu tư đồng bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội và các chức năng đô thị: giao thông, chiếu sáng, cảnh quan, cây xanh, thoát nước mưa, thoát nước thải, cùng các công trình an sinh xã hội. Các khu tái thiết sẽ gắn chặt với tuyến đường sắt đô thị số 4, 8 và 15 theo mô hình TOD, tích hợp ga Metro với trung tâm thương mại để giảm áp lực giao thông và nâng chất lượng sống. Ở góc độ phát triển hạ tầng Hà Nội, đây là phép thử xem thành phố có dám chuyển vai trò giao thông công cộng từ "phụ" sang "chính" trong cấu trúc đô thị, và liệu hạ tầng ngầm, không gian bộ hành có được coi là tài sản ưu tiên chứ không chỉ là phần phụ trong bản vẽ.
Quy hoạch đô thị bền vững: Vĩnh Hưng có thành hình mẫu?
Vĩnh Hưng được giới thiệu như nơi hiện thực hóa chủ trương tái cấu trúc không gian vùng trung tâm theo mô hình phát triển xanh bền vững của thành phố. Đằng sau cụm từ quy hoạch đô thị bền vững là ba trụ cột khá rõ: đô thị gắn với khoảng xanh, giao thông công cộng gắn với không gian bộ hành, và nhiều không gian xanh thẩm thấu để xử lý bài toán ngập úng. Định hướng đô thị thẩm thấu (Sponge City) ở Vĩnh Hưng quy hoạch mạng lưới công viên kết nối hồ điều hòa như "màng lọc tự nhiên" để hấp thụ nước mưa, tăng thoát nước tự nhiên và triệt tiêu nguy cơ ngập úng. Ý tưởng kích hoạt đô thị (Urban Catalyst) thông qua các cụm hạ tầng xã hội, thể thao, giáo dục được kỳ vọng thúc đẩy dịch vụ và nâng chất lượng sống, thay vì chỉ xây thêm chung cư. Tuy vậy, câu hỏi còn bỏ ngỏ là năng lực quản lý và vận hành sau đầu tư: một đô thị 15 phút sẽ không bền vững nếu không có quy định sử dụng đất chặt chẽ, cơ chế giữ khoảng xanh khỏi bị xâm lấn và minh bạch trong giám sát cộng đồng.
Tái định cư và tác động kinh tế: người dân là trung tâm hay là biến số?
Một điểm hiếm thấy trong nhiều dự án tái thiết đô thị là cam kết tái định cư tại chỗ: tất cả hộ dân bị ảnh hưởng sẽ được bố trí tái định cư ngay trên địa bàn phường Vĩnh Hưng, nhằm hạn chế xáo trộn đời sống và sinh hoạt. Nếu thực thi đúng, đây là bước rẽ khỏi mô hình "giản đơn" trước đây: giải tỏa, di dân ra xa rồi đưa nhà đầu tư vào. Về kinh tế, mô hình tái phát triển đô thị tại Vĩnh Hưng được kỳ vọng tạo động lực chuyển dịch cơ cấu kinh tế đô thị, nâng tầm vị thế phường và khu vực trung tâm thủ đô trong kỷ nguyên phát triển bền vững. Khi hoàn thành vào quý IV/2030, dự án không chỉ đáp ứng nhu cầu nhà ở, mà còn được mô tả là mô hình kiểu mẫu cho công cuộc cải tạo, chỉnh trang, tái thiết khu trung tâm, với chuẩn mực sống hiện đại và nhiều tiện ích văn hóa – xã hội phục vụ người dân. Nhưng để người dân thực sự là trung tâm, quá trình triển khai cần đối thoại liên tục, công khai phương án đền bù, bảo đảm sinh kế và giữ được mạng lưới xã hội vốn là "hạ tầng mềm" quan trọng không kém đường xá, công viên.
