IPO có thể lập kỷ lục, nhưng chưa phải kết quả đã định
IPO Anthropic là kế hoạch đưa cổ phiếu của công ty đứng sau Claude lên thị trường chứng khoán đại chúng, mở cơ hội để nhà đầu tư mua bán cổ phần và để doanh nghiệp huy động vốn cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Ngày 26/10, Anthropic nộp hồ sơ niêm yết tại Mỹ, dự kiến giao dịch trên Nasdaq Global Select Market với mã ANT.
Công ty có thể lên sàn ngay trong tháng tới, với quy mô được dự báo có khả năng vượt kỷ lục IPO trước đó của SpaceX. Nhưng con số huy động, giá cổ phiếu Anthropic và định giá cuối cùng vẫn chưa được xác định. Vì vậy, những dự báo về một thương vụ lớn nhất lịch sử nên được xem là kỳ vọng, không phải lời bảo đảm cho người mua cổ phiếu.
Sức hút của thương vụ dễ hiểu: doanh thu nửa đầu năm tăng khoảng 14 lần so với cùng kỳ, trong khi công ty vẫn ghi nhận khoản lỗ ròng lớn, phần đáng kể gắn với điều chỉnh kế toán. Anthropic cần thêm vốn cho năng lực tính toán, hạ tầng và nhân sự; IPO có thể cung cấp nguồn lực ấy, nhưng cũng đặt áp lực công khai lên khả năng biến tăng trưởng thành hoạt động bền vững.
Nhà đầu tư sớm thắng lớn trên giấy, nhưng lợi nhuận chưa chắc đã thành tiền
Điểm hấp dẫn nhất với nhà đầu tư sớm là khoảng cách giữa định giá lúc rót vốn và giá trị cổ phần hiện tại. Trường hợp nổi bật là Spark Capital: khoản đầu tư 75 triệu USD ở vòng Series C năm 2023 được cho là đã tạo ra lượng cổ phần trị giá khoảng 7 tỷ USD, tương đương mức tăng hơn 90 lần theo ước tính.
Các quỹ khác cũng có thể hưởng lợi lớn nếu định giá tiếp tục đi lên. Tuy vậy, giá trị trên giấy không đồng nghĩa với tiền mặt đã thu về. Kết quả thực tế phụ thuộc vào định giá IPO, điều khoản cổ phần, khả năng bán ra và diễn biến thị trường sau ngày niêm yết. Nhà đầu tư cá nhân bước vào sau không mua được mức giá của những vòng vốn đầu tiên; họ phải cân nhắc một doanh nghiệp tăng trưởng nhanh nhưng chưa có lãi.
Bởi vậy, câu chuyện nhà đầu tư sớm giàu lên không nên bị nhầm thành luận cứ đủ để mua cổ phiếu. Thành tích của các quỹ đầu tiên phản ánh rủi ro họ từng chấp nhận, còn người mua trên sàn sẽ đối mặt với mức định giá và kỳ vọng đã thay đổi.
Quỹ lợi ích công là cam kết đáng chú ý, nhưng cần được kiểm chứng
Anthropic dự định lập quỹ lợi ích công, trao cho quỹ 5% cổ phần ban đầu và bổ sung 2% mỗi khi định giá công ty tăng 50%. Cách gắn nguồn lực xã hội với giá trị doanh nghiệp có tham vọng hơn một khoản quyên góp cố định: nếu công ty tăng trưởng, quỹ cũng có thể có thêm nguồn lực.
Kế hoạch nhắm đến các tổ chức phi lợi nhuận và cộng đồng chịu ảnh hưởng của tự động hóa, trong đó có nghiên cứu tác động của AI lên thị trường lao động và tìm cách giúp người lao động thích nghi. Điều này chạm tới nỗi lo thiết thực của người dùng và người lao động: mất việc, tranh cãi về dữ liệu huấn luyện và rủi ro từ việc triển khai các hệ thống ngày càng mạnh.
Dù vậy, tỷ lệ cổ phần được công bố chưa chứng minh rằng hỗ trợ sẽ đến đúng nơi hoặc đủ nhanh. Anthropic cho biết sẽ công bố thêm thông tin về cơ cấu quản trị và hoạt động của quỹ trong những tháng tới. Công chúng nên đánh giá quỹ qua cách phân bổ, tính độc lập và kết quả cụ thể, thay vì chỉ qua tỷ lệ cam kết.
Giá trị của thương vụ nằm ở cả lợi nhuận lẫn trách nhiệm
IPO có thể đưa Anthropic vào nhóm doanh nghiệp AI lớn đầu tiên bước ra thị trường đại chúng, đồng thời biến khoản đầu tư ban đầu thành tài sản có giá trị cao hơn nhiều lần. Nhưng quy mô lớn không tự chứng minh doanh nghiệp đã thành công: mức lỗ, nhu cầu vốn khổng lồ và những rủi ro xã hội của AI đều cần được cổ đông theo dõi.
Cổ phiếu Anthropic vì thế sẽ hấp dẫn nhất với những ai nhìn xa hơn màn tăng giá của các vòng vốn tư nhân. Nhà đầu tư cần xem xét khả năng kinh doanh, cách sử dụng vốn IPO và việc công ty thực hiện cam kết với quỹ lợi ích công. Nếu quỹ hoạt động minh bạch và giúp người lao động thích ứng, cam kết ấy có thể tạo giá trị xã hội thực; nếu không, 5% cổ phần chỉ là một con số đẹp.
Kết luận: thương vụ này có tiềm năng trở thành cột mốc tài chính, nhưng chưa phải tấm vé bảo đảm lợi nhuận. Nhà đầu tư sớm có thể đã thắng lớn trên giấy; còn Anthropic phải chứng minh rằng tăng trưởng, trách nhiệm và lợi ích công có thể cùng tồn tại.
