Thành tích 7 giải thưởng: Tín hiệu mạnh mẽ về chất lượng giáo dục STEM
Thành tích 7 giải thưởng của 16 đội tuyển học sinh Việt Nam tại World GreenMech Contest – cuộc thi STEM quốc tế dành cho học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông – là minh chứng cho bước chuyển rõ rệt về chất lượng giáo dục STEM trong nhà trường, khi học sinh không chỉ nắm kiến thức mà còn biết vận dụng vào thiết kế, chế tạo và giải quyết nhiệm vụ thực tiễn bằng các mô hình, robot và sản phẩm sáng tạo. World GreenMech Contest 2026 diễn ra tại Nonthaburi, Thái Lan trong hai ngày 8 và 9/8, quy tụ 398 đội từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ. Đoàn Việt Nam tham dự với 16 đội tuyển được chọn từ vòng chung kết toàn quốc do Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng chủ trì. Mới lần thứ hai góp mặt, học sinh Việt Nam đã giành 2 giải Ba cùng 5 giải Khuyến khích, Triển vọng và Cống hiến, cho thấy năng lực cạnh tranh rõ ràng tại một sân chơi STEM quốc tế có chuẩn mực cao.
Điều đáng nói là kết quả này không phải “may mắn phút cuối”, mà phản ánh một quá trình chuẩn bị bài bản về giáo dục STEM ngay trong từng nhà trường. Khi phải tranh tài với 398 đội, trong đó có nhiều đoàn đến từ những nước đã đầu tư mạnh cho STEM như Ấn Độ, Malaysia, Mông Cổ, Indonesia và Đài Loan (Trung Quốc), việc giành được 7 giải thưởng cho thấy năng lực học sinh Việt Nam đã vượt khỏi phạm vi phong trào, bước vào giai đoạn tạo được vị thế trên bản đồ STEM học đường khu vực. Nếu trước đây, giáo dục STEM thường được nhìn như hoạt động ngoại khóa mang tính thử nghiệm, thì thành tích này buộc chúng ta phải nhìn nhận: khi STEM được đưa vào lộ trình phát triển năng lực dài hơi, học sinh Việt Nam có thể thành công ở các cuộc thi quốc tế chứ không chỉ ở sân chơi trong nước.
Câu chuyện ECO GUARDIANS và thông điệp từ một giải Ba quốc tế
Giải Ba bảng B1 mà hai học sinh Trường Tiểu học Nam Thành Công (Hà Nội) giành được đã trở thành điểm nhấn đặc biệt của đoàn Việt Nam tại World GreenMech Contest. Đội ECO GUARDIANS gồm Nguyễn Lê Bảo (lớp 3M) và Nguyễn Minh Khang (lớp 5C) đã vượt qua nhiều giờ tìm tòi, thử nghiệm, điều chỉnh sản phẩm để có thể bước lên bục nhận giải trong một cuộc thi STEM quốc tế vốn không dễ dàng với học sinh tiểu học. Câu chuyện của ECO GUARDIANS là minh chứng rõ ràng rằng ngay từ cấp tiểu học, nếu được tiếp cận STEM đúng hướng, học sinh hoàn toàn có thể phát triển ý tưởng và sản phẩm đủ sức cạnh tranh trên sân khấu quốc tế. “Từ những ý tưởng nhỏ, nếu được nuôi dưỡng và phát triển bằng sự nỗ lực, hoàn toàn có thể vươn ra thế giới.”
Giải thưởng này cũng gửi đi một thông điệp quan trọng cho giáo dục STEM trong nước: STEM không chỉ là những giờ lắp robot theo bộ kít hay những sản phẩm trình diễn, mà là môi trường để học sinh rèn luyện tư duy hệ thống, hợp tác và giải quyết vấn đề thực tế. Trường Nam Thành Công nhấn mạnh hành trình thi đấu của học sinh gắn với nhiều lần thất bại, điều chỉnh và hoàn thiện sản phẩm – đúng tinh thần khoa học: thử nghiệm, sai, sửa và tiến bộ. Ở góc độ chính sách, đây là ví dụ thuyết phục cho thấy nếu nhà trường tạo được văn hóa trải nghiệm, khuyến khích học sinh tự đề xuất ý tưởng, tự làm và tự chịu trách nhiệm, thì việc bước ra các cuộc thi STEM quốc tế không còn là mục tiêu xa vời mà trở thành phần nối dài tự nhiên của quá trình học tập.
Thành tích quốc tế bắt nguồn từ nền tảng STEM trong nhà trường
Nhìn vào danh sách các trường có đội tuyển tham dự World GreenMech Contest, dễ thấy thành công quốc tế của học sinh Việt Nam không xuất hiện trong khoảng trống chính sách mà bắt nguồn từ nền tảng giáo dục STEM đã được đầu tư nhiều năm ở cấp trường. Các trường như Nguyễn Siêu, Nam Thành Công, Thái Thịnh, Phan Đình Giót, Trâu Quỳ, Nguyễn Tuân, Quốc tế Alaska, Dịch Vọng B (Hà Nội), Tiểu học và Trung học cơ sở Hưng Yên (tỉnh Hưng Yên), Lê Đức Thọ (TP Hồ Chí Minh), TH–THCS–THPT FPT Bắc Ninh… đều là những đơn vị chú trọng tổ chức hoạt động STEM và bồi dưỡng giáo viên. Kết quả 2 giải Ba cùng 5 giải Khuyến khích, Triển vọng và Cống hiến vì vậy không phải “đột biến” mà là đỉnh cao của một lộ trình có định hướng, từ nâng cao nhận thức của cán bộ quản lý, xây dựng phòng học STEM đến tổ chức cho học sinh thử sức ở các sân chơi trong nước trước khi ra quốc tế.
Đặc biệt, các đội của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Hưng Yên đã giành 2 giải thưởng, trong đó có 1 giải Ba, qua đó chứng minh rằng học sinh ngoài các đô thị lớn hoàn toàn có khả năng đạt thành tích tại cuộc thi STEM quốc tế nếu được tiếp cận chương trình và giáo viên phù hợp. Điều này thách thức quan niệm lâu nay rằng STEM là “đặc quyền” của những trường tư thục lớn hoặc trường nội thành. Khi các địa phương có chiến lược đầu tư hệ thống – từ cơ sở vật chất đến bồi dưỡng giáo viên và xây dựng nội dung học tập – khoảng cách về cơ hội tiếp cận giáo dục STEM giữa thành thị và nông thôn hoàn toàn có thể được thu hẹp. Hằng năm, Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng phối hợp với hội đồng khoa học và chuyên gia để rà soát, cập nhật chương trình, học liệu, thiết bị và phương pháp dạy học, đảm bảo giáo dục STEM đi cùng nhịp phát triển của khoa học – công nghệ và yêu cầu thực tiễn.
STEM gắn với giáo dục xanh: chuẩn mới cho các cuộc thi quốc tế
Một điểm đáng chú ý trong World GreenMech Contest là tinh thần gắn STEM với giáo dục xanh và phát triển bền vững, điều mà Viện Khoa học Giáo dục và Phát triển Kỹ năng tại Việt Nam cũng đặc biệt chú trọng. Cuộc thi không chỉ yêu cầu học sinh thiết kế mô hình, điều khiển robot hay viết mã lệnh, mà còn khuyến khích tìm lời giải cho những bài toán bảo vệ môi trường, sử dụng hợp lý tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, phát triển năng lượng tái tạo và cân bằng hệ sinh thái. Khi học sinh Việt Nam tham gia một cuộc thi STEM quốc tế với trục nội dung “xanh”, các em buộc phải chuyển từ tư duy làm sản phẩm cho đẹp sang tư duy giải quyết vấn đề có thật, với ràng buộc về tài nguyên, chi phí và tác động môi trường. Điều này nếu được đưa thành mạch xuyên suốt trong chương trình STEM, từ mầm non đến trung học, sẽ góp phần nuôi dưỡng thế hệ công dân tương lai có ý thức công nghệ gắn liền với trách nhiệm sinh thái.
Khi giáo dục STEM được thiết kế theo hướng xanh và bền vững, mỗi dự án, mỗi mô hình robot hay mỗi chương trình lập trình đều trở thành cơ hội để học sinh đặt câu hỏi: công nghệ đó đang giải quyết vấn đề gì của cộng đồng, và nó làm điều đó với cái giá tài nguyên, năng lượng nào. Đây là bước chuyển quan trọng, giúp STEM thoát khỏi hình ảnh “môn chơi công nghệ cao” và trở thành công cụ giáo dục đạo đức công dân, tư duy dài hạn. Nếu Việt Nam kiên trì hướng đi này, các cuộc thi như World GreenMech Contest sẽ không chỉ là nơi học sinh săn giải thưởng, mà là nơi kiểm chứng mức độ trưởng thành của hệ thống giáo dục STEM xanh trong nước – xem chúng ta đã đào tạo được những người trẻ biết dùng khoa học và kỹ thuật để giải quyết vấn đề, chứ không chỉ tạo ra thêm vấn đề mới cho môi trường.
Từ Nonthaburi trở về: trách nhiệm mở rộng cơ hội STEM cho mọi học sinh
Thành tích của 16 đội tuyển Việt Nam tại World GreenMech Contest là dấu mốc khích lệ, nhưng cũng là lời nhắc nhở: STEM chất lượng hiện vẫn là cơ hội của một nhóm trường tiên phong, chưa phải tài sản chung của mọi học sinh. Bối cảnh cuộc thi – với hàng trăm đội từ nhiều quốc gia – cho thấy sân chơi STEM quốc tế đang trở thành thước đo mới cho năng lực hệ thống giáo dục, chứ không chỉ là nơi thi đấu của vài đội “chọn lọc”. Vì vậy, nhiệm vụ tiếp theo không thể dừng lại ở việc duy trì một số đội tuyển mạnh, mà phải là mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục STEM đến nhiều địa phương hơn, giúp học sinh ở mọi vùng miền có thể bước lên những sân khấu như Nonthaburi một cách tự tin.
Hành trình của các em học sinh Việt Nam tại World GreenMech Contest, với những giờ thi đấu căng thẳng xen lẫn trải nghiệm khoa học tại Bảo tàng Khoa học Quốc gia Thái Lan và hoạt động tìm hiểu văn hóa bản địa, đã cho thấy STEM có thể – và nên – trở thành trục tổ chức của những chuyến đi học tập mở, giúp học sinh rèn luyện tư duy khoa học song song với kỹ năng hội nhập. Nếu hệ thống giáo dục trong nước coi những chuyến đi như vậy là một phần thiết yếu của chương trình, chứ không phải hoạt động ngoại biên, thì mỗi tấm huy chương ở cuộc thi STEM quốc tế sẽ không chỉ là thành tích cá nhân, mà là dấu hiệu cho thấy chúng ta đang xây dựng được một nền giáo dục biết nuôi dưỡng niềm đam mê khoa học, công nghệ, kỹ thuật và nghệ thuật trong mọi học sinh. Ở góc nhìn đó, 7 giải thưởng tại World GreenMech Contest không phải đích đến, mà là điểm khởi đầu của trách nhiệm tiếp tục mở rộng, làm sâu và làm xanh chương trình giáo dục STEM trong nhà trường.
