Tự dùng thuốc nguy hiểm: Khi thói quen tiện lợi biến thành rủi ro tính mạng
Tự dùng thuốc nguy hiểm là việc người dân tự điều trị bệnh bằng thuốc tiêm, thuốc uống hoặc các loại dầu, dược liệu không rõ thành phần, không có chỉ định và theo dõi của bác sĩ, dẫn đến bỏ sót chẩn đoán, tương tác thuốc, tích lũy độc tính và các biến chứng nặng như sốc phản vệ, tổn thương gan, mất khả năng vận động. Nhiều người hiện nay tự tiêm, truyền thuốc bổ não, tự mua thuốc giảm đau, hạ sốt hoặc nghe theo mách bảo dùng thuốc nam, thuốc bắc… với tâm lý “thuốc lành”, có thể tự xử trí tại nhà mỗi khi đau, sốt hoặc mệt mỏi. Thực tế tại các bệnh viện, các ca nhập viện vì tự điều trị bệnh đang tăng lên, trải rộng từ người trẻ đến người cao tuổi, chứng minh đây không còn là chuyện cá biệt mà là một vấn đề an toàn sức khỏe cộng đồng cần phải được nhìn nhận nghiêm túc.
Tiêm thuốc bổ não: Từ kỳ vọng “thông minh hơn” đến nguy cơ sốc phản vệ từ thuốc
Không ít người tin rằng tiêm “thuốc bổ não” sẽ giúp tăng tuần hoàn, cải thiện trí nhớ, giảm đau đầu và phòng đột quỵ nên tự đặt mua và tiêm tại nhà. Một bệnh nhân 61 tuổi ở Lạng Sơn đã tự tiêm Cerebrolysin, chỉ 2 giờ sau mũi tiêm xuất hiện rét run, co quắp tay chân, khó thở và phải nhập viện, được chẩn đoán theo dõi phản vệ độ II do thuốc tiêm này. Đây chính là sốc phản vệ từ thuốc – phản ứng dị ứng cấp có thể gây tụt huyết áp, suy hô hấp và tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Đáng nói, các sản phẩm được quảng cáo là “bổ não” không phải là tên thuốc chuẩn, mà là cách gọi chung dễ gây hiểu lầm, khiến người dùng cảm thấy an toàn và lạm dụng. Tiêm truyền bất kỳ loại thuốc nào đều phải được thực hiện trong cơ sở y tế có đủ phương tiện xử trí cấp cứu, bởi nguy cơ phản vệ luôn tồn tại, kể cả ở người trước đó hoàn toàn khỏe mạnh.
Ngộ độc paracetamol: Viêm gan cấp từ những viên thuốc tưởng lành tính
Paracetamol là thuốc giảm đau, hạ sốt phổ biến đến mức nhiều người xem là “thuốc lành”, muốn uống lúc nào thì uống. Nhưng các ca ngộ độc paracetamol nhập viện gần đây cho thấy tự dùng thuốc nguy hiểm hơn tưởng tượng. Một nam bệnh nhân 46 tuổi ở Hà Nội uống nhiều viên thuốc cảm Taisho Pabron Gold A chứa 300mg paracetamol mỗi viên, sau đó còn được người nhà cho uống thêm paracetamol 500mg mua trong nước, dẫn tới quá liều lặp lại, viêm gan cấp, kèm sỏi mật, viêm dạ dày – trào ngược và tăng huyết áp, phải điều trị tại Trung tâm Chống độc. Một trường hợp khác, ông 73 tuổi dùng thuốc giảm đau không rõ loại, đã nghiền sẵn, chia thành gói nhỏ, không có tên, hoạt chất, hàm lượng, dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe và phải theo dõi tổn thương gan do thuốc. "Ngộ độc rất dễ xảy ra khi có hàng trăm sản phẩm thuốc với tên gọi khác nhau nhưng cùng chứa paracetamol". Tự điều trị bệnh bằng cách uống hết loại thuốc này đến thuốc khác mà không kiểm tra thành phần chính là con đường ngắn nhất dẫn đến ngộ độc paracetamol.
Thuốc bắc, dầu nóng và cái giá của việc bỏ qua chẩn đoán đúng
Không chỉ thuốc tây mới gây họa. Một bệnh nhân 61 tuổi ở Hà Nội, có tăng huyết áp được điều trị thường xuyên, tự cho rằng mình bị bệnh dạ dày, nên uống thuốc bắc không rõ nguồn gốc trong 6 tuần. Đau thượng vị không cải thiện, ngược lại ông mệt, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu; xét nghiệm cho thấy men gan AST và ALT tăng hơn 30 lần so với bình thường, được chẩn đoán tổn thương gan cấp nặng liên quan đến thuốc bắc không rõ xuất xứ. Khi bị chấn thương, thói quen “xoa dầu nóng cho tan bầm” cũng đang âm thầm khiến nhiều người “chữa lợn lành thành lợn què”. Một bệnh nhân ngã sưng gối phải, tự bôi mật gấu, xoa bóp mạnh và dùng dầu nóng liên tục, sau vài giờ đến 1–2 ngày gối sưng to hơn, đau tăng, đi lại rất khó khăn nên phải nhập viện. Theo chuyên gia phục hồi chức năng, việc làm nóng và xoa bóp mạnh vùng đang sưng đau có thể khiến triệu chứng nặng thêm, che khuất tổn thương dây chằng, sụn, xương hoặc tụ máu cần được phát hiện sớm.
Lời khuyên an toàn: Khi nào cần dừng tự điều trị bệnh và đi khám?
Điều đáng sợ nhất ở thói quen tự điều trị bệnh là người dùng đã bỏ qua chẩn đoán đúng và kiểm soát chuyên môn, để các tương tác thuốc và độc tính tích lũy âm thầm xảy ra. Nhiều người lần lượt dùng từ thuốc giảm đau, hạ sốt đến thuốc cảm, thuốc hạ sốt khác mà không biết tất cả đều chứa cùng hoạt chất paracetamol, dẫn đến trùng lặp, quá liều và ngộ độc. Thuốc từng được kê cho người khác cũng không có nghĩa là phù hợp với mình, chưa kể các loại thuốc đã bóc khỏi bao bì, nghiền thành gói nhỏ, hoặc thuốc nam, thuốc bắc truyền miệng càng khó kiểm soát thành phần, tạp chất, kim loại nặng và độc tính. Người dân cần tuân thủ vài nguyên tắc cơ bản: trước khi uống bất kỳ loại thuốc nào, đọc kỹ tên, thành phần, hàm lượng; không uống thuốc do người khác mách bảo, không dùng thuốc đã được chia nhỏ, không rõ nhãn; nếu xuất hiện mệt mỏi kéo dài, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm, đau tăng hoặc khó thở bất thường, phải dừng ngay thuốc đang dùng và đi khám, không cố chịu hoặc tự thêm thuốc khác vào.
