Từ “thủ phủ điện tử” đến top 5 địa phương xuất khẩu
Thái Nguyên xuất khẩu là hoạt động thương mại quốc tế của tỉnh, được dẫn dắt bởi các dự án sản xuất điện tử quy mô lớn và đang cho thấy mức tăng trưởng 20 phần trăm, giúp địa phương này vươn lên nhóm top 5 địa phương có kim ngạch xuất khẩu hàng đầu cả nước trong bối cảnh doanh nghiệp nội địa bắt đầu tăng tốc mạnh mẽ. Đây không chỉ là một con số ấn tượng mà còn là tín hiệu về sự tái định vị của Thái Nguyên trong bản đồ công nghiệp và thương mại Việt Nam. Sau 7 tháng, tỉnh ghi nhận tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa ước đạt 38,2 tỷ USD, tăng 28,3% so với cùng kỳ, trong đó cán cân thương mại duy trì thặng dư khoảng 5,8 tỷ USD, cho thấy cấu trúc xuất nhập khẩu khá cân bằng và khả năng đóng góp ổn định cho tăng trưởng kinh tế địa phương. Vấn đề quan trọng đặt ra là: động lực thực sự nằm ở đâu, và mức độ bền vững của mô hình này đến đâu?
FDI: Động cơ tăng trưởng nhưng tiềm ẩn rủi ro phụ thuộc
Không thể hiểu Thái Nguyên xuất khẩu nếu bỏ qua khu vực FDI – lực kéo gần như tuyệt đối của tỉnh. 7 tháng qua, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đạt giá trị xuất khẩu trên 21,1 tỷ USD, chiếm 96,1% tổng kim ngạch, trong đó nhóm điện thoại, máy tính bảng và điện tử khác đạt gần 20,7 tỷ USD, tương đương 94,1% tổng giá trị xuất khẩu. Khi một nhóm sản phẩm gần như “độc chiếm” cơ cấu xuất khẩu, tỉnh có lợi thế rõ ràng về quy mô và tốc độ, nhưng cũng đặt mình vào trạng thái lệ thuộc chuỗi cung ứng toàn cầu của ngành điện tử. Câu nói có thể trích dẫn là: "Nhóm điện thoại, máy tính bảng và điện tử khác đạt gần 20,7 tỷ USD, tương đương 94,1% tổng giá trị xuất khẩu của tỉnh". Sự hiện diện của các dự án tỉ USD như Samsung đã thay da đổi thịt Thái Nguyên, song bài toán lâu dài là giảm dần sự lệ thuộc vào một vài tập đoàn đa quốc gia và một ngành hàng duy nhất.
Doanh nghiệp nội địa: Quy mô nhỏ nhưng tốc độ tăng trưởng đáng nể
Điểm sáng quan trọng trong bức tranh Thái Nguyên xuất khẩu là doanh nghiệp nội địa đang tăng tốc mạnh. Khu vực kinh tế trong nước đạt kim ngạch xuất khẩu 847,7 triệu USD, tăng 90,2% so với cùng kỳ và đã vượt kế hoạch xuất khẩu cả năm. Dù quy mô còn rất nhỏ so với FDI, mức tăng trưởng này không thể coi là "chỉ là phần bổ trợ", mà đang dần trở thành một trụ cột mới về mặt xu hướng. Tháng 7, doanh nghiệp nội địa đạt trên 167 triệu USD xuất khẩu, tăng 147% so với cùng kỳ, trong khi FDI vẫn chiếm 95% tổng giá trị. Khoảng cách về quy mô còn lớn, nhưng tốc độ tăng cho thấy khu vực doanh nghiệp nội địa đang tận dụng tốt cơ hội tham gia chuỗi giá trị xuất khẩu, cả bằng cách cung ứng cho hệ sinh thái FDI lẫn tự tìm kiếm thị trường riêng. Nếu tỉnh không bỏ lỡ nhịp tăng này, doanh nghiệp nội địa có thể trở thành “vùng đệm” giảm rủi ro phụ thuộc FDI trong những năm tới.
Thặng dư thương mại và dư địa tăng trưởng cho những tháng còn lại
Với nhập khẩu ước đạt 16,2 tỷ USD sau 7 tháng, Thái Nguyên duy trì thặng dư thương mại khoảng 5,8 tỷ USD, cho thấy cơ cấu xuất nhập khẩu tương đối cân bằng dù FDI chi phối. Nhập khẩu tăng mạnh – tháng 7 đạt gần 2.694 triệu USD, tăng 53,8% so với cùng kỳ – phản ánh hoạt động sản xuất phục vụ xuất khẩu vẫn ở quy mô lớn, chứ không phải là tăng nhập thuần túy phục vụ tiêu dùng. Tỉnh đã thực hiện 66,7% kế hoạch xuất khẩu cả năm, nghĩa là dư địa tăng trưởng cho những tháng cuối vẫn đáng kể và nếu duy trì được nhịp hiện tại, Thái Nguyên có thể củng cố chắc chắn vị thế top 5 địa phương về xuất khẩu. Điều đáng chú ý hơn là, thành tích này đến từ hai động lực song song: FDI tiếp tục áp đảo về quy mô, trong khi doanh nghiệp nội địa chứng minh năng lực tăng trưởng vượt trội. Câu hỏi tiếp theo không phải “Thái Nguyên có giữ được top 5 không?”, mà là “Tỉnh sẽ dùng vị thế top 5 để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng xuất khẩu như thế nào?”.
