Sạt lở sông Hậu ở Cần Thơ: khủng hoảng hạ tầng, không chỉ là chuyện tự nhiên
Sạt lở sông Hậu tại Cần Thơ là hiện tượng bờ sông, bờ kênh, bờ đê bị xói mòn, sụt lún và trượt xuống lòng sông trên diện rộng, gây đe dọa trực tiếp đến nhà ở, đường giao thông nông thôn, các công trình hạ tầng thiết yếu và tính mạng người dân sinh sống ven sông. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, triều cường và mưa bão gia tăng, hiện tượng này không còn là rủi ro tự nhiên đơn lẻ mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng hạ tầng, đòi hỏi chiến lược bảo vệ bờ sông dài hạn và đầu tư lớn từ ngân sách địa phương.
Thông tin từ cơ quan chuyên môn cho thấy, đến ngày 14/9, Cần Thơ đã ghi nhận 300 điểm sạt lở và đang đề xuất xử lý 243 điểm. Đây không phải là những vết nứt nhỏ, mà là dấu hiệu cho thấy hệ thống bờ sông của thành phố đang “mệt mỏi” sau nhiều năm chịu tải từ dòng chảy, phương thức khai thác và phát triển đô thị thiếu kiểm soát. Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, các điểm sạt lở đã ảnh hưởng đến nhà ở, đường giao thông nông thôn và một số công trình hạ tầng thiết yếu. Câu hỏi không còn là “có xử lý sạt lở hay không”, mà là “xử lý như thế nào, ưu tiên ở đâu và với tầm nhìn dài hạn ra sao” để bảo vệ bờ sông và sinh kế cộng đồng.
1.408,3 tỷ đồng cho 243 điểm sạt lở: chi khẩn cấp nhưng có đủ chiến lược?
Đề xuất bố trí 1.408,3 tỷ đồng để gia cố, xử lý 243 điểm sạt lở với tổng chiều dài khoảng 23.519m là một bước đi thể hiện mức độ Cần Thơ khẩn cấp trong đối mặt với sạt lở sông Hậu. “Thành phố đang xem xét bố trí 1.408,3 tỷ đồng để gia cố, xử lý 243 điểm sạt lở” là một phát biểu cho thấy quy mô đầu tư chưa từng có vào hạ tầng bảo vệ bờ sông. Tuy vậy, chi nhiều tiền chưa chắc đồng nghĩa với an toàn nếu thiếu thứ tự ưu tiên rõ ràng và cơ chế giám sát chặt chẽ.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, trong quá trình triển khai, các địa phương sẽ ưu tiên những vị trí xung yếu, có nguy cơ tiếp tục sạt lở cao và ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, giao thông, hạ tầng thiết yếu. Cách tiếp cận này là hợp lý ở cấp độ ngắn hạn, nhưng vẫn thiên về chữa cháy: chỗ nào nguy hiểm nhất thì xử lý trước. Vấn đề là nếu không gắn chi tiêu với một bản đồ rủi ro tổng thể và các kịch bản biến đổi khí hậu, ngân sách hàng nghìn tỷ đồng sẽ phải lặp lại sau mỗi vài mùa mưa lũ. Trong thời gian chờ bố trí vốn và phê duyệt, các địa phương được yêu cầu hoàn thiện thủ tục để triển khai ngay khi có vốn – một động thái cần thiết, nhưng cũng nhắc lại bài học: chậm trễ trong thủ tục đồng nghĩa với đánh cược an toàn của người dân.
Cù Lao Dung: tuyến phòng thủ 2km trị giá 160 tỷ đồng và cái giá của việc mất rừng phòng hộ
Trong bức tranh sạt lở sông Hậu, Cù Lao Dung là ví dụ sống động về cái giá phải trả khi mất đi “áo giáp” rừng phòng hộ. Tuyến bờ sông Hậu dài khoảng 2km, vị trí tiếp giáp với cửa biển Trần Đề thuộc xã Cù Lao Dung, đã bị sạt lở mất hết rừng phòng hộ ngoài đê. Sóng đánh trực tiếp gây nứt thân đê, những ngày triều cường kết hợp mưa bão, sóng mạnh khiến nguy cơ vỡ đê bất cứ lúc nào. Từ một đai rừng dày 30–40m với các loài dừa nước, bần, khu vực nay chỉ còn thân đê trơ trọi đối diện biển nước.
Trước thực trạng đó, UBND TP Cần Thơ đã quyết định đầu tư một dự án gia cố bờ sông khẩn cấp: chiều dài xây dựng dự kiến 2km, kè mềm, mái kè gia cố bằng thảm đá, với kinh phí khoảng 160 tỷ đồng từ ngân sách thành phố, thời gian xây dựng năm 2026-2027. Động thái này nhằm chủ động phòng, chống, khắc phục hậu quả, ngăn chặn sạt lở không tiếp tục mở rộng, lấn sâu vào bên trong, đảm bảo an toàn tính mạng và hạ tầng công cộng bên trong đê. Vấn đề đặt ra là: nếu rừng phòng hộ được bảo vệ nghiêm túc từ sớm, liệu thành phố có phải chi 160 tỷ đồng cho một tuyến kè mềm mới? Gia cố bờ sông bằng kè đá là giải pháp bắt buộc lúc này, nhưng về dài hạn, không thể tiếp tục thay rừng phòng hộ bằng bê tông.
Khẩn cấp là đúng, nhưng phải song hành với bảo vệ sinh kế và quản trị minh bạch
Cần Thơ đã ban hành 13 quyết định công bố tình huống khẩn cấp về thiên tai sạt lở bờ sông để tổ chức xử lý, và riêng khu vực Cù Lao Dung được công bố khẩn cấp ngày 4/8. Đây là tín hiệu cho thấy chính quyền không thể trì hoãn thêm trước rủi ro vỡ đê, ngập úng diện rộng và nguy hiểm đến tính mạng người dân. Tuy chưa ghi nhận thiệt hại về người, nhưng các điểm sạt lở đã ảnh hưởng đến nhà ở, đường giao thông nông thôn, hạ tầng thiết yếu; sinh kế của cộng đồng ven sông cũng bị đe dọa khi buộc phải di dời, thay đổi nghề nghiệp hoặc đối mặt với ngập lụt kéo dài.
UBND TP Cần Thơ yêu cầu các đơn vị chỉ triển khai các hạng mục thật sự cấp bách, đảm bảo công khai, minh bạch, tiết kiệm, hiệu quả, tránh lãng phí và thất thoát ngân sách. Đồng thời, khi phải di dời dân và ứng cứu trong tình huống xấu, phải có biện pháp hỗ trợ và phương án tái định cư để người dân ổn định cuộc sống sau khi rời khỏi khu vực nguy hiểm. Chính ở điểm này, chiến lược bảo vệ bờ sông sẽ bộc lộ bản chất: hoặc là một chương trình hạ tầng thiên về bê tông, hoặc là một chương trình thích ứng tổng hợp, nơi gia cố bờ sông, bảo vệ rừng phòng hộ, quy hoạch dân cư ven sông và an sinh xã hội được gắn kết. Kết luận hợp lý là: Cần Thơ không thiếu ý chí và tiền, điều thành phố cần là kỷ luật thực thi và một tư duy dài hạn, xem mỗi mét bờ sông được bảo vệ là một mét sinh kế được giữ lại.
