AI là công cụ sản xuất, không phải tác giả thay thế con người
AI làm phim là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để tạo hoặc xử lý hình ảnh, bối cảnh và kỹ xảo, giúp rút ngắn một số công đoạn sản xuất nhưng không tự bảo đảm chiều sâu nghệ thuật hay cảm xúc cho tác phẩm. Đây là ranh giới cần nhớ giữa tiến bộ kỹ thuật và sáng tạo điện ảnh.
Chiều 3/11, một buổi tọa đàm về phim ngắn AI trên mạng xã hội quy tụ đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà, nhà sản xuất Đỗ Hiếu và tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường để bàn về cơ hội, giới hạn và trách nhiệm của công nghệ trong làm phim. Cuộc thảo luận diễn ra khi video phát triển mạnh trên mạng xã hội, nơi tốc độ sản xuất và khả năng thu hút lượt xem thường được đặt lên hàng đầu.
AI có thể dựng bối cảnh, tạo khuôn hình đẹp và hỗ trợ những cảnh phức tạp, nguy hiểm hoặc khó xin phép như cháy nổ, tai nạn hay đường phố nước ngoài. Nhờ đó, đoàn phim có thể giảm thời gian di chuyển, tối ưu lịch quay và hạn chế rủi ro cho ê-kíp; những công cụ này cũng mở cửa làm phim cho người ít điều kiện đầu tư. Lợi ích ấy đáng kể, nhưng tốc độ không đồng nghĩa với một câu chuyện hay.
Đỗ Hiếu cảnh báo: đừng để công nghệ cầm lái
Nhà sản xuất Đỗ Hiếu xem AI là công cụ bổ trợ, hữu ích khi phát triển phương án hình ảnh, giảm tải ở khâu tiền kỳ và xử lý kỹ thuật, chứ không nên chi phối quyết định sáng tạo. Theo ông, công nghệ có thể giúp ê-kíp làm nhanh hơn, nhưng tâm huyết và lựa chọn nghệ thuật vẫn phải do con người đảm nhiệm. Quan điểm này thuyết phục vì một bộ phim không chỉ là tập hợp những khung hình bắt mắt.
Bối cảnh thật, đạo cụ và trang phục có thể giúp diễn viên cảm nhận không gian, tìm được điểm tựa để hóa thân. Nếu thay tất cả bằng phông nền số, diễn xuất đôi khi mất đi sự tự nhiên mà kỹ thuật khó bù đắp. Sáng tạo bằng AI chỉ có giá trị khi người làm phim biết chọn, sửa và từ chối những gì không phục vụ câu chuyện.
Vì thế, lựa chọn đúng không phải là quay lưng với công nghệ điện ảnh, mà là làm chủ nó. AI nên mở rộng phương án sản xuất; nó không nên quyết định bộ phim phải kể gì, nhân vật phải cảm thấy gì hay khán giả phải xúc động ra sao.
Hình ảnh giống thật chưa chắc tạo được cảm xúc thật
Điểm yếu khó khắc phục của AI nằm ở khoảng cách giữa mô phỏng biểu cảm và truyền tải trải nghiệm. Một gương mặt buồn hay đôi mắt ngấn lệ có thể được tạo ra nhanh chóng, nhưng nỗi đau bị kìm nén đòi hỏi người diễn viên hiểu nhân vật và tìm được sự đồng điệu từ vốn sống của mình. Đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà nhấn mạnh khác biệt giữa hình ảnh trông giống thật và cảm xúc khiến người xem tin.
Ông từng kể về cảnh diễn viên Nhật Kim Anh phải thể hiện nỗi đau mà không để nước mắt rơi. Sức nặng của cảnh quay nằm ở trạng thái tâm lý bên trong, chứ không phải dấu hiệu cảm xúc dễ nhận thấy. Tương tự, khi diễn viên Hà Việt Dũng bị gãy chân giữa quá trình quay, ê-kíp phải tính toán cách dùng diễn viên đóng thế và khuôn hình cận sao cho cảm xúc không đứt đoạn.
Những ví dụ ấy cho thấy chất lượng phim không thể được đo bằng độ mượt của kỹ xảo. Một tác phẩm trước hết phải kể câu chuyện chân thật; nếu nhân vật không có sức sống và không chạm đến người xem, hình ảnh hoàn hảo cũng chỉ là lớp vỏ.
Phim ngắn AI cần chuẩn mực, không chỉ cần lượt xem
Sự bùng nổ của phim ngắn AI trên mạng xã hội cũng làm nảy sinh một cám dỗ: tạo nội dung “ăn liền” để chiều theo thuật toán. Khi lượt xem trở thành mục tiêu chính, yếu tố giật gân, gây sốc hoặc gợi dục có thể lấn át chất lượng kể chuyện. Đây không còn là chuyện riêng về gu thẩm mỹ; nó đặt ra câu hỏi về trách nhiệm của người sáng tạo và chuẩn mực điện ảnh.
Các cuộc thảo luận còn chạm đến quyền sáng tạo, bản quyền và trách nhiệm pháp lý với sản phẩm do AI tạo ra, nhất là khi ranh giới giữa sáng tạo mới, sử dụng lại và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trở nên khó nhận biết. Công cụ càng dễ dùng thì việc minh bạch về nguồn tư liệu và chịu trách nhiệm với nội dung càng quan trọng.
Trong 3–5 năm tới, đạo diễn Nguyễn Mạnh Hà dự đoán cấu trúc và cách tổ chức đoàn làm phim ở Việt Nam chưa thay đổi nhiều. Điều đó không có nghĩa người làm nghề có thể đứng yên: họ vẫn phải liên tục viết, sửa, tư duy và hoàn thiện kỹ năng qua từng dự án. Kết luận nên rõ ràng: hãy dùng AI để làm phim hiệu quả hơn, nhưng đừng giao cho thuật toán quyền quyết định điều gì đáng được kể.
