Cuộc cách mạng thiết kế ống kính cực đoan đang hình thành
Thiết kế ống kính cực đoan là xu hướng tạo ra những ống kính vượt xa phạm vi thông thường về góc nhìn, khẩu độ hoặc tiêu cự, nhằm phục vụ các nhu cầu chụp chuyên biệt như thể thao, phong cảnh, thiên văn và chân dung sáng tạo, đồng thời thách thức toàn bộ giới hạn quang học truyền thống của ngành nhiếp ảnh hiện nay. Các hãng không còn hài lòng với dải 24-70mm f/2.8 “an toàn”; họ muốn những sản phẩm đủ khác biệt để buộc nhiếp ảnh gia phải suy nghĩ lại về cách kể chuyện bằng hình. Canon, Sony và Sigma đang là ba cái tên đẩy mạnh nhất xu hướng này: từ ống kính fisheye 190 độ, zoom f/2.0 không đổi cho tới super telephoto 1500mm kỳ dị. Điểm chung của chúng là mang tính biểu tượng hơn là số đông, nhưng tác động đến thị trường và tư duy thiết kế ống kính thì không hề nhỏ.
Canon RF 7-14mm: fisheye 190 độ và góc nhìn "phá vỡ không gian"
Canon RF 7-14mm f/2.8-3.5 L Fisheye STM là ví dụ rõ nhất cho ống kính fisheye 190 độ được thiết kế để đảo lộn cảm giác không gian của người xem. Ở tiêu cự 7mm trên full-frame, nó tạo ảnh fisheye tròn với góc nhìn lên tới 190 độ, nghĩa là bạn có thể thu được cả những gì nằm hơi sau lưng máy. Khẩu độ f/2.8 ở đầu rộng cho phép khai thác thiên văn và nội thất thiếu sáng, trong khi khoảng cách lấy nét tối thiểu 15cm biến nó thành ống kính kể chuyện cận cảnh với phối cảnh bị kéo giãn mạnh. Christopher Frost đã thử nghiệm ống kính này trên EOS R5 và R6 Mark III, cho thấy độ nét trung tâm sắc gắt, viền ảnh kiểm soát tốt và coma gần như biến mất ở 7mm. Về thực tế, nó phục vụ tuyệt vời cho skateboarding, walkthrough bất động sản, ban nhạc chơi trong không gian chật, hay các shot nội thất muốn “nuốt trọn” cả căn phòng. Đây là kiểu ống kính không dành cho mọi người, nhưng với những ai cần, nó mở ra ngôn ngữ hình ảnh gần như chưa từng có.
Sony FE 28-70mm f/2.0 GM: zoom f/2.0 không đổi và tham vọng thay thế 24-70
Nếu Canon chọn cực đoan về góc rộng, Sony lại nhắm trực diện vào phân khúc zoom tiêu chuẩn với FE 28-70mm f/2.0 GM và khẩu độ f/2.0 không đổi trên toàn dải zoom. Điều từng được xem như chuyện hoang tưởng nay trở thành lựa chọn rất thực tế cho nhiếp ảnh gia muốn vừa linh hoạt tiêu cự, vừa giữ bokeh sâu và khả năng chụp thiếu sáng ở mức ống prime. Quan trọng hơn, Sony đã đạt được điều này trong thân hình nhỏ hơn và nhẹ hơn đối thủ cùng dải 28-70mm f/2.0 của Canon, biến đây thành ống kính zoom f/2.0 không đổi "có thể mang theo mỗi ngày" thay vì món đồ chơi phòng studio. Cấu trúc quang học gồm 20 thấu kính trong 14 nhóm, với sáu thấu kính phi cầu, một ED và ba Super ED để giữ độ nét và kiểm soát quang sai. Ống kính lấy nét tới 0,38m với độ phóng đại 0,23x, kết hợp khẩu độ 11 lá giúp bokeh tròn và mượt. Với đội chụp chân dung, sự chuyển mượt giữa foreground và background ở f/2.0 từ 28 đến 70mm biến đây thành công cụ kể chuyện đa năng, có khả năng thay thế trọn bộ prime 35–50–85mm trong nhiều tình huống.
Sigma và giấc mơ super telephoto 1500mm: ý tưởng táo bạo hay viễn tưởng bất khả thi?
Ở cực kia của phổ tiêu cự, Sigma tiếp tục thể hiện bản sắc “kỹ sư điên” với bằng sáng chế ống kính super telephoto 400-1500mm. Theo báo cáo từ Asobinet, hãng đã nộp bằng tại Nhật ngày 10/11/2025, với số hiệu 202613313, mô tả hai dải tiêu cự: 400-1500mm f/14-18 cực đoan và 200-800mm f/6.3-8 khả dụng hơn. Bản thân con số 1500mm đã là một tuyên ngôn: Sigma muốn mở rộng ranh giới công nghệ thứ ba, sau khi từng tung ra các tiêu cự khác thường như 135mm f/1.4, 200mm f/2 và zoom 300-600mm f/4. Tuy nhiên, với khẩu độ f/14-18, ngay cả nguồn sáng mạnh cũng khó cứu nổi khả năng sử dụng thực tế của 400-1500mm. Thực tế, hãng thừa hiểu áp lực trọng lượng và tốc độ AF trên các super telephoto lớn; bằng sáng chế lần này tập trung nhiều vào thiết kế inner zoom nhằm giảm dịch chuyển trọng tâm, thu nhỏ kích thước và cải thiện tốc độ lấy nét thông qua việc di chuyển nhóm thấu kính bên trong thay vì phần đầu nặng. Câu hỏi là: cộng đồng nhiếp ảnh chim thú có sẵn sàng gánh những thỏa hiệp về khẩu độ để đổi lấy dải tiêu cự “vạn năng” đó hay không.
Xu hướng cực đoan: có thực sự phục vụ người dùng, hay chỉ là cuộc chơi công nghệ?
Động lực đằng sau những thiết kế ống kính cực đoan khá rõ: nhu cầu về giải pháp "all-in-one" cho thể thao, chim thú và phong cảnh ngày càng lớn. Các dải như 180-600mm, 200-600mm hay 200-800mm đã chứng minh người dùng sẵn sàng chấp nhận khẩu độ nhỏ để đổi lấy phạm vi tiêu cự rộng, và Canon RF 200-800mm f/6.3-9 xuất hiện để đáp ứng chính yêu cầu đó. Trong bối cảnh này, Sigma nhìn thấy khoảng trống và cố gắng lấp đầy bằng các thiết kế tham vọng hơn. Lợi ích với người dùng phổ thông là rõ: nhiếp ảnh gia chim thú, nhất là nhóm đam mê, sẽ cảm ơn mọi nỗ lực giảm chi phí và trọng lượng, nếu một 200-800mm hoặc 300-600mm tương lai giữ được chất lượng quang học với giá "dễ thở" hơn. Nhưng không phải mọi bằng sáng chế đều trở thành sản phẩm hoàn chỉnh; lịch sử cho thấy nhiều ý tưởng sẽ dừng lại ở giai đoạn thử nghiệm. Câu trả lời thực sự nằm ở việc các ống kính này có mang lại giá trị sử dụng hàng ngày hay chỉ trở thành biểu tượng để các hãng trưng bày năng lực kỹ thuật. Ở thời điểm hiện tại, Canon và Sony đã chứng minh rằng những bước đi cực đoan vẫn có thể đem lại công cụ hữu ích, còn Sigma đang chuẩn bị tung ra nước cờ có thể thay đổi luật chơi – hoặc bị xem như một giấc mơ viễn tưởng.
