RE:ACT là gì và vì sao là tin vui cho thanh niên khởi nghiệp công nghệ?
RE:ACT – Thử thách thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng và phát triển bền vững – là một sáng kiến hỗ trợ tài chính startup và cố vấn chuyên sâu, tập trung vào các dự án đổi mới sáng tạo công nghệ do người trẻ dẫn dắt, nhằm giải quyết vấn đề thực tiễn của cộng đồng thông qua giải pháp đã có mức độ hoàn thiện nhất định chứ không dừng ở ý tưởng trên giấy.
Chiều 7/8, Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia phối hợp với Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc tại Việt Nam và một doanh nghiệp công nghệ lớn kích hoạt chương trình RE:ACT – Thử thách thanh niên đổi mới sáng tạo vì cộng đồng và phát triển bền vững. Tại Việt Nam, chương trình do hai đơn vị này đồng chủ trì, với sự hỗ trợ của doanh nghiệp nói trên. Điểm đáng chú ý là RE:ACT không xem thanh niên như đối tượng thụ hưởng thụ động mà coi họ là đối tác cùng kiến tạo giải pháp phát triển bền vững. Điều này tạo ra một sân chơi khác biệt cho thanh niên khởi nghiệp: họ được nhìn nhận như tác nhân thay đổi, không chỉ là “thí sinh” trong một cuộc thi ý tưởng.
Từ cuộc thi ý tưởng sang mô hình thử nghiệm sống: bước ngoặt cho đổi mới sáng tạo công nghệ
RE:ACT chủ động đi ngược quán tính quen thuộc của nhiều chương trình khởi nghiệp: thay vì tôn vinh bản pitch hay slide, họ buộc giải pháp phải bước ra ngoài đời thật. Khác với các cuộc thi mang tính ý tưởng thông thường, chương trình tập trung đưa giải pháp đã có sản phẩm khả dụng tối thiểu triển khai trực tiếp tại cộng đồng qua mô hình thử nghiệm Living Labs. Đây là điểm mấu chốt nếu muốn đổi mới sáng tạo công nghệ gắn với nhu cầu thật và giảm số lượng “dự án treo”.
Các nhóm tham gia được yêu cầu giải quyết bài toán thuộc hai mảng: kinh tế bao trùm (thu hẹp khoảng cách số, hỗ trợ người khuyết tật) và phát triển cộng đồng bền vững (tiết kiệm năng lượng, quản lý hóa chất an toàn, kinh tế tuần hoàn). Điều này cho thấy định hướng rất rõ: công nghệ phải phục vụ những nhóm dễ bị bỏ lại phía sau và những thách thức môi trường – xã hội chứ không chạy theo hiệu ứng “ứng dụng hot”. Như đại diện UNDP nhấn mạnh, câu hỏi quan trọng không phải là công nghệ có mới không, mà là nó có giải quyết được vấn đề thực tế của cộng đồng và không bỏ ai lại phía sau hay không.
Vốn mồi, cố vấn và mạng lưới: giá trị thật nằm ở đâu?
Về phía hỗ trợ tài chính startup, chương trình cung cấp khoản hỗ trợ không hoàn lại cho mỗi đội, đi kèm 6 tháng hỗ trợ kỹ thuật và cố vấn chuyên sâu. Trong bối cảnh nhiều bạn trẻ gặp khó khi tiếp cận nguồn lực ban đầu, khoản vốn mồi này giúp họ có chỗ dựa để dám thử nghiệm, dám chấp nhận rủi ro với các ý tưởng đổi mới sáng tạo công nghệ. Tuy nhiên, nếu nhìn kỹ, tiền không phải là yếu tố quan trọng nhất của RE:ACT.
Ban tổ chức nhấn mạnh các đội sẽ nhận được sự cố vấn hàng tháng từ chuyên gia công nghệ và mạng lưới đối tác. Theo phía UNDP, giá trị lớn nhất dành cho các nhóm khởi nghiệp trẻ không chỉ nằm ở khoản vốn mồi mà là cơ hội kết nối mạng lưới chuyên gia để hiện thực hóa sản phẩm trong đời sống. Với 20 dự án được chọn sau vòng tuyển chọn kéo dài đến hết ngày 15/9 để tham gia chuỗi huấn luyện và thử nghiệm trong 6 tháng, RE:ACT thực chất đang xây một “vòng tròn an toàn” cho thanh niên khởi nghiệp: vừa được thử, vừa được sửa, vừa được soi chiếu từ góc nhìn của thị trường lẫn cộng đồng.
Bối cảnh chính sách và tham vọng mở rộng: liệu có đủ sức tạo làn sóng mới?
Sáng kiến này không xuất hiện trong khoảng trống. Chương trình được triển khai trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo một nghị quyết của cơ quan lãnh đạo cấp cao, đồng thời xác định khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của tăng trưởng theo một nghị quyết khác. Nói cách khác, RE:ACT bám sát định hướng chính sách: khuyến khích thanh niên khởi nghiệp dựa trên đổi mới sáng tạo công nghệ và đóng góp cho cộng đồng, thay vì chạy theo mô hình tăng trưởng cũ dựa trên lao động rẻ.
Ban tổ chức cho biết cổng đăng ký sẽ sớm được mở trên cổng thông tin chính thức, thông tin về tiêu chí, thời gian nhận hồ sơ, quy trình tuyển chọn và các gói hỗ trợ sẽ được cập nhật trên các kênh của các bên liên quan. Chương trình đặt mục tiêu trong một giai đoạn sắp tới sẽ thu hút hơn 600 hồ sơ từ dự án thanh niên trên cả nước. Tham vọng là rõ ràng: không dừng ở vài mô hình điển hình mà hướng tới một thế hệ nhà sáng tạo trẻ, coi công nghệ là công cụ để giải bài toán phát triển bền vững chứ không chỉ là con đường làm giàu cá nhân.
Thông điệp gửi tới người trẻ: từ “ít biết sợ” tới dám thử nghiệm có trách nhiệm
Điểm tích cực nhất của RE:ACT là nó tôn vinh đúng “chất” của thanh niên khởi nghiệp: dồi dào năng lượng và không sợ thử cái mới. Đại diện NIC cho rằng đổi mới sáng tạo cần lực lượng cốt lõi là người trẻ “ít biết sợ”, và chương trình cố gắng không dừng lại ở các vòng thi trên giấy mà đưa giải pháp vào thực địa để tránh nguy cơ trở thành “dự án treo”. Đây là lời nhắc thẳng thắn: sáng tạo mà không va chạm với thực tế cộng đồng thì khó tạo giá trị.
Theo ban tổ chức, RE:ACT hướng tới tìm kiếm và hỗ trợ các giải pháp do thanh niên dẫn dắt nhằm giải quyết vấn đề thực tiễn của cộng đồng trên khắp Việt Nam. Điều kiện tham gia yêu cầu đội từ 1–5 thành viên, trong đó thành viên sáng lập hoặc chủ chốt từ 18–35 tuổi và tối thiểu một người là công dân Việt Nam. Đây không phải cánh cửa mở cho mọi ý tưởng chung chung, mà dành cho những đội sẵn sàng chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình trước cộng đồng. Nếu lớp thanh niên khởi nghiệp ngày hôm nay nắm lấy cơ hội này, họ không chỉ nhận được hỗ trợ tài chính startup mà còn góp phần định nghĩa lại hình ảnh doanh nhân trẻ: gắn với đổi mới sáng tạo công nghệ vì cộng đồng và phát triển bền vững, thay vì chạy theo trào lưu ngắn hạn.
