Mạng lưới chuyên gia khoa học: Bước đi chiến lược hay phép thử táo bạo?
Đề án phát triển mạng lưới chuyên gia khoa học của Khánh Hòa là chương trình huy động trí thức trong nước và quốc tế, được thiết kế để gắn kết chuyên gia với nhu cầu khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của tỉnh thông qua tư vấn chính sách, tham gia nhiệm vụ nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ ra quyết định trong quản lý nhà nước.
Điểm đáng chú ý là tỉnh không chỉ nói về khoa học công nghệ như một khẩu hiệu, mà biến nó thành cấu trúc tổ chức cụ thể: một mạng lưới chuyên gia có mục tiêu, chỉ tiêu và cơ chế phối hợp rõ ràng. UBND tỉnh đã ban hành Đề án Phát triển mạng lưới chuyên gia nhà khoa học trong nước và quốc tế phục vụ phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030. Về bản chất, đây là cách Khánh Hòa thừa nhận rằng muốn đi nhanh trong đổi mới sáng tạo công nghệ thì phải mua thời gian bằng chất xám, không thể trông chờ vào bộ máy hành chính tự học và tự làm.
Mục tiêu 300 chuyên gia và 10 nhóm trọng điểm: Tham vọng có tính toán
Tham vọng của Khánh Hòa không nhỏ: giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu thu hút ít nhất 300 chuyên gia, nhà khoa học tham gia mạng lưới. Trong đó, 20–30 người là chuyên gia tư vấn chiến lược phục vụ các chương trình, đề án trọng điểm và Ban Chỉ đạo thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW; 50–100 là chuyên gia, nhà khoa học có uy tín trong nước; 10–30 là người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế; phần còn lại là chuyên gia, doanh nhân công nghệ và chuyên gia thực tiễn.
Đề án còn phấn đấu hình thành ít nhất 10 nhóm chuyên gia gắn với các lĩnh vực ưu tiên và sản phẩm chiến lược của tỉnh giai đoạn 2025-2030. Nếu triển khai đúng, cấu trúc này giúp Khánh Hòa có một “bàn tròn trí tuệ” đủ rộng cho hoạch định chính sách, nhưng vẫn đủ sâu theo chuyên ngành. Tỉnh cũng đặt yêu cầu 100% nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cấp tỉnh đều có tham gia tư vấn tuyển chọn của chuyên gia thuộc mạng lưới, mỗi năm tối thiểu 5 nhiệm vụ được chuyên gia tư vấn trực tiếp. Đây là cam kết đưa mạng lưới vào quy trình, chứ không dừng ở khẩu hiệu.
Chính sách thu hút nhân tài: Tiền tỉ, lương trăm triệu và thông điệp cạnh tranh
Mạng lưới chuyên gia khoa học sẽ không có ý nghĩa nếu thiếu nhân lực chất lượng cao, và Khánh Hòa chọn cách phát tín hiệu rất rõ bằng tiền và cơ chế. Nghị quyết của HĐND tỉnh quy định chính sách thu hút, phát triển nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, áp dụng cho người làm việc tại cơ quan Đảng, MTTQ, cơ quan hành chính và đơn vị sự nghiệp công lập thuộc tỉnh.
Chính sách thu hút nhân tài trải dài từ sinh viên tốt nghiệp xuất sắc tại nhóm 100 cơ sở giáo dục đại học uy tín trong nước, nhà khoa học trẻ tài năng, chuyên gia, nhà quản lý, nhà khoa học đầu ngành là người Việt Nam hoặc người nước ngoài, đến người tốt nghiệp đại học thuộc nhóm 50 trường đại học uy tín thế giới và cán bộ, công chức, viên chức được công nhận có tài năng. Mỗi nhóm sẽ nhận mức hỗ trợ một lần khác nhau khi được tuyển dụng: 1,5 tỉ đồng với chức danh giáo sư, 1,2 tỉ đồng với phó giáo sư, 1 tỉ đồng với tiến sĩ, 300 triệu đồng với thạc sĩ và 250 triệu đồng với trình độ đại học. Đây là tuyên bố mạnh: Khánh Hòa chấp nhận trả giá cao để có người giỏi.
“Với nhân lực chất lượng cao được tuyển dụng vào công chức, viên chức, Khánh Hòa hỗ trợ một lần đến 1,5 tỉ đồng và trả thu nhập tăng thêm bằng 1 lần mức lương hiện hưởng trong 60 tháng.”
Thu nhập trăm triệu, thưởng nghiên cứu và hợp đồng linh hoạt: Cách Khánh Hòa nói chuyện bằng kết quả
Điểm khác biệt của chính sách thu hút nhân tài ở Khánh Hòa là tỉnh không dừng ở khoản hỗ trợ ban đầu, mà thiết kế cả hệ sinh thái thu nhập gắn với kết quả. Ngoài lương và phụ cấp theo quy định, nhân lực chất lượng cao được tuyển dụng còn được hỗ trợ thu nhập tăng thêm bằng 1 lần mức lương hiện hưởng trong 5 năm, cùng hỗ trợ nhà ở công vụ hoặc chi phí lưu trú tối đa 5 triệu đồng/tháng trong thời gian cam kết công tác tại tỉnh.
Với hình thức hợp đồng lao động xác định thời hạn, tỉnh áp dụng ba mức thu nhập 100 triệu, 50 triệu và 30 triệu đồng/người/tháng, tùy năng lực, trình độ và kinh nghiệm. Nếu thuê khoán theo công việc, cơ quan sử dụng lao động được đề xuất mức chi theo thỏa thuận, bao gồm tiền công, chi phí đi lại, lưu trú, thuê nhà ở. Bên cạnh đó, mỗi công trình nghiên cứu từ cấp tỉnh trở lên có giá trị thực tiễn được hưởng tối đa 30% lợi nhuận hoặc 5% tổng kinh phí ngân sách chi cho công trình, tối đa 200 triệu đồng; cá nhân có bằng độc quyền sáng chế được thưởng 50 triệu đồng nếu cấp trong nước và 100 triệu đồng nếu công bố quốc tế, còn giải thưởng khoa học công nghệ quốc gia, quốc tế được hỗ trợ tối đa 50 triệu đồng/giải. Ở đây, Khánh Hòa chuyển thông điệp rõ ràng: trả lương theo năng lực, thưởng theo sản phẩm.
“Với hình thức hợp đồng lao động xác định thời hạn, Khánh Hòa áp dụng mức thu nhập lên tới 100 triệu đồng/người/tháng cho nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.”
Từ mạng lưới đến tác động phát triển: Cơ hội và điều kiện để tránh ‘đẹp trên giấy’
Khi một tỉnh như Khánh Hòa chọn đầu tư mạnh cho mạng lưới chuyên gia khoa học và nhân lực chất lượng cao, điều đặt ra không còn là “có nên làm” mà là “làm sao cho hiệu quả”. Đề án xác định rõ mục tiêu: thiết lập cơ chế tư vấn trực tuyến phục vụ UBND tỉnh, các sở, ngành, địa phương và chương trình trọng điểm; tổ chức thường niên Diễn đàn Chuyên gia Khánh Hòa cùng 2 tọa đàm, hội thảo chuyên đề mỗi năm. Đồng thời, ít nhất 70% chương trình, nhiệm vụ trọng điểm về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải có sự tham gia tư vấn, phản biện của chuyên gia, với tối thiểu 3 nhiệm vụ hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ hoặc đào tạo có sự tham gia của chuyên gia ngoài tỉnh, người Việt Nam ở nước ngoài hoặc chuyên gia quốc tế.
Nhìn tích cực, đây là cơ hội để Khánh Hòa bứt lên trong các lĩnh vực ưu tiên như khoa học công nghệ biển, công nghệ thông tin, vi mạch và bán dẫn, công nghệ năng lượng và vật lý hạt nhân, công nghệ phục vụ du lịch và dịch vụ chất lượng cao, cùng các công nghệ chiến lược khác. Nhưng để tránh rơi vào tình trạng “mạng lưới thì có, tác động thì mờ nhạt”, tỉnh cần ba điều kiện: quy trình ra quyết định thực sự mở để chuyên gia có tiếng nói; đánh giá nhiệm vụ dựa trên kết quả chứ không dựa trên thủ tục; và duy trì được môi trường làm việc đủ linh hoạt cho những người đang quen với chuẩn mực quốc tế. Nếu làm được, Khánh Hòa 2026-2030 có thể trở thành ví dụ tiêu biểu về một địa phương dám dùng khoa học và đổi mới sáng tạo công nghệ làm trục phát triển.
