Ghép thần kinh bảo quản là gì và vì sao đây là bước ngoặt?
Ghép thần kinh bảo quản là kỹ thuật sử dụng đoạn thần kinh đã được lấy và bảo quản trong Ngân hàng mô để cấy ghép vào chỗ khuyết của dây thần kinh bị đứt, nhằm tạo cầu nối cho sợi thần kinh tái sinh và phục hồi dẫn truyền vận động – cảm giác ở vùng chi bị tổn thương. Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức lần đầu tiên triển khai kỹ thuật ghép thần kinh bảo quản cho một bệnh nhân chấn thương nặng, mở ra cơ hội đi lại cho người bệnh và được xem là một bước đột phá trong y học trong nước. Thay vì đành chấp nhận nguy cơ liệt chi lâu dài, kỹ thuật này đặt ra một lựa chọn chủ động để phục hồi liệt chi sau chấn thương dây thần kinh phức tạp.
Từ tai nạn mỏ than đến quyết định phẫu thuật thần kinh tọa táo bạo
Nhân vật trung tâm của ca ghép thần kinh bảo quản là một nam công nhân 37 tuổi, bị đa chấn thương sau tai nạn lao động tại mỏ than, khi một khối đá lớn đè trực tiếp vào vùng mông gây vết thương hở rộng và dập nát nghiêm trọng phần mềm. Ngay sau chấn thương, anh mất hoàn toàn vận động chi dưới bên tổn thương, dấu hiệu điển hình của chấn thương dây thần kinh nghiêm trọng. Khoảng 15 giờ sau tai nạn, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong tình trạng đe dọa chức năng chi dưới lâu dài. Khi mở vết thương, ê-kíp phẫu thuật thần kinh tọa phát hiện dây thần kinh tọa bị đứt rời hoàn toàn, hai đầu co rút để lại khoảng khuyết gần 4cm, không thể khâu nối trực tiếp. Đây là điểm nút quyết định: nếu chỉ xử lý vết thương rồi đóng lại, gần như không còn cơ hội phục hồi chức năng tốt cho người bệnh.
Ghép thần kinh bảo quản: Cách “bắc cầu” cho dây thần kinh tọa bị đứt
Trước một khoảng trống thần kinh gần 4cm, lựa chọn cổ điển là lấy thần kinh tự thân ở vùng khác để ghép, nhưng điều này đồng nghĩa tạo thêm một tổn thương mới trên cơ thể bệnh nhân. Đội ngũ phẫu thuật đã chọn con đường khó hơn nhưng nhân văn hơn: ghép thần kinh bảo quản từ Ngân hàng mô của bệnh viện. Dưới kính hiển vi vi phẫu, đoạn thần kinh bảo quản được ghép vào khoảng khuyết, đóng vai trò như một chiếc cầu, cho phép sợi thần kinh của chính bệnh nhân “bò” qua theo thời gian để tái lập dẫn truyền. Việc sử dụng thần kinh bảo quản giúp tránh phải lấy thêm thần kinh lành, giảm đau đớn và biến chứng, đồng thời mở ra thêm một lựa chọn điều trị đầy hứa hẹn cho những ca chấn thương dây thần kinh ngoại biên phức tạp.
Hành trình phục hồi liệt chi: Thần kinh tái sinh từng milimet
Tổn thương thần kinh tọa đoạn cao là một trong những thách thức lớn nhất của vi phẫu thần kinh vì khác với mạch máu, thần kinh không hoạt động lại ngay sau nối: trung bình mỗi ngày, sợi thần kinh chỉ phát triển khoảng 1mm, trong khi quãng đường từ vùng mông đến tận bàn chân là rất dài. Điều đó nghĩa là phục hồi liệt chi không thể “thần kỳ sau một đêm” mà là hành trình nhiều tháng đến nhiều năm. Sau 10 ngày, bệnh nhân trong ca này tỉnh táo, toàn trạng ổn định, vết thương liền tốt và chưa ghi nhận nhiễm trùng. Anh được lên kế hoạch phục hồi chức năng tích cực, theo dõi định kỳ trong 1, 3, 6, 12, 18 và 24 tháng để đánh giá quá trình tái sinh thần kinh và khả năng phục hồi chức năng chi dưới. Đó là một cam kết dài hơi nhưng xứng đáng nếu đổi lại là cơ hội bước đi trên đôi chân của chính mình.
Ngân hàng mô và Nghị quyết 57: Hạ tầng cho những ca “không bỏ cuộc”
Ca ghép thần kinh bảo quản này không phải là một khoảnh khắc may mắn, mà là kết quả của cả một hạ tầng khoa học và chính sách. Sự phát triển của Ngân hàng mô đã tạo điều kiện cho nhiều kỹ thuật tái tạo hiện đại được triển khai, từ ghép mô, gân, xương, sụn đến thần kinh cho các nạn nhân chấn thương nặng. Đây đồng thời là một mảnh ghép trong chiến lược đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong ngành y tế, theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị. Mục tiêu là xây dựng hệ thống y tế hiện đại, hiệu quả, thân thiện, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và xây dựng cơ sở dữ liệu y tế quốc gia. Nếu được triển khai nhất quán, ghép thần kinh bảo quản sẽ không còn là “ca hy hữu”, mà trở thành chuẩn chăm sóc mới cho người bị chấn thương dây thần kinh nặng.
