Dây thần kinh tọa: khi một tai nạn lao động biến thành cuộc chạy đua với thời gian
Dây thần kinh tọa là bó thần kinh lớn đi từ vùng mông xuống bàn chân, điều khiển phần lớn vận động và cảm giác chi dưới, nên khi bị đứt do tai nạn lao động, người bệnh có nguy cơ mất khả năng đi lại, buộc bác sĩ phải can thiệp khẩn cấp để giành lại từng cơ hội phục hồi chức năng. Một nam công nhân mỏ 37 tuổi được đưa đến bệnh viện tuyến trên trong tình trạng đa chấn thương sau tai nạn lao động tại mỏ than. Nguyên nhân là một khối đá lớn đè trực tiếp vào vùng mông, gây vết thương hở rộng và dập nát nghiêm trọng phần mềm. Ngay sau tai nạn, người bệnh mất hoàn toàn vận động chi dưới bên tổn thương và chỉ được sơ cứu bước đầu tại bệnh viện địa phương trước khi chuyển viện. Đến đây, câu chuyện không còn là xử lý vết thương đơn thuần, mà là cuộc chạy đua trong đêm với nguy cơ tàn phế vĩnh viễn.
Tại sao phải mổ ngay trong đêm: ý nghĩa của “cửa sổ vàng”
Khi ê-kíp tiếp nhận, các bác sĩ nhanh chóng đánh giá đây là tổn thương đặc biệt nghiêm trọng, có nguy cơ khiến người bệnh mất vĩnh viễn chức năng chi dưới nếu chậm trễ. Quyết định được đưa ra: ưu tiên đưa bệnh nhân vào phòng mổ ngay trong đêm để phẫu thuật nối thần kinh, thay vì chờ sang buổi sáng. Trong vi phẫu thần kinh, dây thần kinh không “sống lại” ngay sau khi nối như mạch máu, mà cần nhiều tháng, thậm chí nhiều năm để tái sinh. Trung bình mỗi ngày, sợi thần kinh chỉ phát triển khoảng 1 mm, trong khi khoảng cách từ vùng mông đến bàn chân rất dài. Nếu trì hoãn tái tạo, các cơ và bản vận động sẽ dần thoái hóa, làm giảm đáng kể khả năng hồi phục. Nói cách khác, từng giờ trì hoãn có thể xóa dần cánh cửa trở lại lao động của bệnh nhân.
Bài toán khó trong phòng mổ: nối hay ghép dây thần kinh tọa?
Sau khi kiểm soát chảy máu, cắt lọc tổ chức dập nát và bộc lộ vùng tổn thương, ê-kíp phát hiện dây thần kinh tọa đã bị đứt rời hoàn toàn. Hai đầu thần kinh co rút, để lại khoảng khuyết gần 4 cm nên không thể khâu nối trực tiếp. Đây là điểm nút quyết định: nếu chỉ xử lý vết thương rồi đóng lại, cơ hội phục hồi chức năng gần như bị xóa bỏ. Tuy nhiên, nếu lấy thần kinh tự thân để ghép, bác sĩ sẽ phải tạo thêm một tổn thương mới trên cơ thể người bệnh. Câu hỏi đặt ra trong phòng mổ không chỉ là “làm được hay không”, mà là chấp nhận đánh đổi bao nhiêu tổn thương để đổi lấy khả năng vận động về sau. Quan điểm thận trọng nhưng quyết liệt đã dẫn đến một lựa chọn ít gây hại hơn cho người bệnh.
Kỹ thuật ghép thần kinh bảo quản: cây cầu 4 cm cho hy vọng nhiều năm
Sau khi hội chẩn toàn tua trực và xin ý kiến lãnh đạo bệnh viện, ê-kíp quyết định triển khai kỹ thuật ghép thần kinh bảo quản. Ngay trong đêm, Ngân hàng mô của bệnh viện được huy động để cung cấp đoạn thần kinh bảo quản, nhằm tạo một cầu nối dài gần 4 cm giữa hai đầu dây thần kinh tọa bị đứt rời. Dưới kính hiển vi vi phẫu, các phẫu thuật viên đã ghép đoạn thần kinh bảo quản vào khoảng khuyết này, tạo cầu nối để các sợi thần kinh của chính người bệnh có thể tái sinh trong thời gian tới. Việc sử dụng thần kinh bảo quản giúp tránh phải lấy thêm thần kinh lành, hạn chế thêm tổn thương và mở ra thêm một lựa chọn trong điều trị các tổn thương thần kinh phức tạp. Theo bệnh viện, đây là lần đầu tiên kỹ thuật này được thực hiện, mở thêm hy vọng cho những người gặp tổn thương thần kinh ngoại biên phức tạp.
Từ bàn mổ đến phòng phục hồi chức năng: mỗi milimét là một cơ hội sống
Hiện sau 10 ngày điều trị, bệnh nhân tỉnh táo, toàn trạng ổn định, vết thương liền tốt và chưa ghi nhận dấu hiệu nhiễm trùng. Nhưng hành trình phục hồi chức năng mới chỉ bắt đầu: bệnh nhân sẽ được tập phục hồi chức năng tích cực và theo dõi định kỳ trong 1, 3, 6, 12, 18 và 24 tháng để đánh giá quá trình tái sinh thần kinh và khả năng phục hồi chức năng chi dưới. Với tốc độ tái tạo trung bình 1 mm mỗi ngày, từng milimét thần kinh mọc lại là một bước nhỏ nhưng có giá trị lớn: “Dù người bệnh chỉ phục hồi được một phần vận động hay cảm giác, điều đó cũng có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn về chất lượng cuộc sống và khả năng trở lại lao động”. Ca bệnh cho thấy tương lai của người bị đứt dây thần kinh tọa không chỉ phụ thuộc mức độ tổn thương, mà còn ở tốc độ can thiệp và một kế hoạch phục hồi chức năng bền bỉ, nhiều năm.
