Kỹ năng số chỉ có ý nghĩa khi dùng được
Bình dân học vụ số là hoạt động phổ cập kiến thức và kỹ năng sử dụng công nghệ số, giúp người dân tiếp cận các dịch vụ, nền tảng trực tuyến và ứng dụng vào sinh hoạt hằng ngày. Tên gọi ấy gợi một mục tiêu quan trọng: đưa năng lực số đến gần cộng đồng, thay vì để công nghệ chỉ hiện diện trong kế hoạch hay thiết bị. Một video mang chủ đề “Đưa Bình dân học vụ số vào cuộc sống” đặt trọng tâm đúng vào khoảng cách giữa biết đến công nghệ và biết cách sử dụng nó. Tuy nhiên, tài liệu hiện có không nêu nội dung hướng dẫn cụ thể hay ví dụ về tiện ích smartphone, nên không thể khẳng định hoạt động đã phổ biến những ứng dụng nào. Điều có thể rút ra là phổ cập kỹ năng số cần gắn với nhu cầu thật: làm thủ tục, thanh toán, tìm thông tin và giữ an toàn khi lên mạng.
Bởi vậy, kỹ năng số cộng đồng không nên được đo bằng số buổi tuyên truyền đơn thuần. Giá trị nằm ở việc người dân có thể tự thao tác, biết tìm trợ giúp khi vướng mắc và nhận ra lợi ích trong đời sống. Đây cũng là phép thử để một phong trào phổ cập không dừng ở lời kêu gọi.
Phước Trà chuyển chủ trương thành đầu việc
Phước Trà cho thấy một bước tiếp theo: đưa chuyển đổi số cơ sở vào trường học, khu dân cư và bộ máy chính quyền. Đến giữa tháng 10/2026, xã phát động 5 mô hình điểm tại cơ quan, đơn vị, trường học và khu dân cư; trong 9 tháng đầu năm, địa phương tổ chức 27 lớp tập huấn cho cán bộ, công chức, viên chức, doanh nghiệp và người dân. Ở ba trường học, mô hình “Lớp học thông minh” mở hướng ứng dụng công nghệ vào dạy và học. Tại thôn Sông Trà, cán bộ thôn và Tổ công nghệ số cộng đồng hỗ trợ người dân dùng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử và các tiện ích thiết yếu. Khác với phổ cập kỹ năng theo diện rộng, cách làm này gắn việc học với một nơi chốn, một dịch vụ và người hướng dẫn cụ thể.
Vai trò cán bộ, đảng viên là điểm tựa để việc triển khai không bị bỏ mặc cho người dân tự xoay xở. Ở cấp chính quyền, mô hình “Cơ quan số” hướng tới giảm giấy tờ, hạn chế tổng hợp thủ công và theo dõi nhiệm vụ trên môi trường số. Đây là hướng đi đáng chú ý: năng lực số của cộng đồng cần được nâng lên, nhưng chính quyền cũng phải đổi cách làm để dịch vụ trực tuyến thực sự thuận tiện.
Kết quả cho thấy điều gì đang hiệu quả
Tại Sông Trà, 85% hộ gia đình sử dụng thanh toán điện tử, cả 32 hộ kinh doanh được hướng dẫn dùng mã QR và toàn bộ hồ sơ thủ tục hành chính của thôn được nộp trực tuyến. Những con số này quan trọng vì chúng gắn việc học với hành vi có thể quan sát, thay vì chỉ ghi nhận số người dự tập huấn. Người dân có thể giao dịch thuận tiện hơn; chính quyền có cơ hội xử lý hồ sơ minh bạch, nhanh và giảm thao tác giấy tờ. Theo thông tin của xã, tỷ lệ hồ sơ tiếp nhận trực tuyến đạt 100%, tỷ lệ giải quyết đúng hoặc trước hạn cũng đạt 100%.
Dẫu vậy, kết quả ban đầu không đồng nghĩa mọi rào cản đã biến mất. Phước Trà là địa phương miền núi, nơi người dân tộc thiểu số chiếm hơn 76% dân số; vì thế, chọn việc gần dân, dễ hiểu và có lợi ích rõ ràng là điều kiện thực tế, không phải khẩu hiệu. Phổ cập kỹ năng và xây dựng mô hình địa phương nên được xem là hai vế bổ trợ: một bên giúp người dân biết cách sử dụng, bên kia tạo dịch vụ để họ có lý do và cơ hội sử dụng thường xuyên.
Đo chuyển đổi số bằng trải nghiệm người dân
Kế hoạch của Phước Trà tạo khuôn khổ dài hạn cho cách tiếp cận này. Đề án giai đoạn 2026–2030, định hướng đến năm 2035, xác định 75 hạng mục trọng tâm và dự kiến bố trí khoảng 2 tỷ đồng mỗi năm. Trong năm 2026, xã dự kiến rà soát dữ liệu, chuẩn hóa hạ tầng, triển khai mô hình điểm, thực hiện Bình dân học vụ số và hoàn thiện hồ sơ an toàn thông tin. Đến năm 2030, địa phương đặt mục tiêu 80% hộ có tài khoản thanh toán điện tử, hơn 80% người dân có tài khoản định danh điện tử VNeID và tất cả các thôn dùng nền tảng số trong quản lý, thông tin, tuyên truyền.
Bài học không nằm ở việc chọn giữa phổ cập kỹ năng và triển khai mô hình, mà ở cách nối chúng thành một chuỗi: hướng dẫn, thực hành, sử dụng dịch vụ và tiếp tục hỗ trợ. Nếu người dân tiết kiệm được thời gian, giảm chi phí và giải quyết công việc thuận tiện hơn, chuyển đổi số mới có chỗ đứng bền vững. Phước Trà đã đưa ra những đầu việc và chỉ dấu thực tế; bước tiếp theo là duy trì hỗ trợ để kết quả không chỉ nằm trong các con số báo cáo.
